«نگاه شما»: منتقدان جدایی نادر از سیمین

از زمان اکران فیلم جدایی نادر از سیمین و حواشی مربوط به آن، چند ماهی می‌گذرد و مدتی بود که دیگر از جنجالهای رسانه ای مربوط به این فیلم خبری نبود تا دوباره جدیدا بر اثر نامه ای که استاد حاتمی کیا در تمجید از فیلم ارزشمند «یک حبه قند» نوشته بودند، شاهد این هستیم که دوباره برخی از جنجال‌های جدید از سوی طرفین صورت گرفته است. برای همین، حقیر که تقریبا بیشتر نقدهای مربوط به فیلم جدایی نادر از سیمین را خوانده بودم و دنبال فرصتی می‌گشتم تا این موضوع را از زاویه دیگر بررسی کنم. برای همین، لازم دیدم تا مواردی را در این نوشته متذکر شوم.

از زمانی که این فیلم به عنوان نماد طبقه روشنفکر منتقد نظام مطرح گردید (متاسفانه) و در مقابل آن فیلم اخراجی‌های 3 نیز به عنوان نماد طبقه مذهبی طرفدار نظام مطرح گردید (متاسفانه)، دیده شد که ما دچار یک نوع انحراف و مرزبندی اشتباهی شده ایم که این نوع مرزبندی تا کنون ادامه داشته و زمینه ساز انتقادات و حملات طرفین به یکدیگر شده است. در واقع این مرزبندی چیزی نبود جز یک بازی تفرقه انگیر و حساب شده ای که متاسفانه ما بازیگران خوبی برای این بازی خطرناک شدیم.

منتقدان فیلم «جدایی نادر از سیمین» بر این باور بوده و هستند که این فیلم با نمایش شخصیتهای مختلف که هر کدام نماینده طیفی از جامعه هستند، به دنبال سیاه نمایی از وضعیت کنونی جامعه ایرانی و ایجاد یاس و ناامیدی در سطح جامعه بوده است.

در پایخ به این نظر دوستان باید گفت: در این که این فیلم زبان تلخی دارد و قصه تلخی را بیان می‌کند،شکی نیست و این تلخیها در واقع همان واقعیتهای تلخی هستند که در بخشی از جامعه ما وجود دارد.در واقع سه عنصر «دروغ»،«تهمت» و «خیانت» که عمدتا در فیلم‌های آقای فرهادی به ظرافت و زیبایی نمایش داده شده است، رذابل اخلاقیی هستند که روز به روز در جامعه ما به واسطه بی دینی و سستی اعتقادات مردم در حال افزایش بوده و کسی نمی تواند منکر وجود این رفتارهای ناپسند در جامعه ما باشد.پس با این توضیحات و در نظر گرفتن نقاط مثبت فیلم به این نتیجه می‌رسیم که:

1- این فیلم بر مبنای برخی از واقعیات موجود درجامعه شکل گرفته است و این را نمی توان سیاه نمایی خواند.

2- در این فیلم موارد مثبت زیادی وجود دارد که ما چون در قضاوت‌هایمان معمولا از دایره انصاف خارج می‌شویم، آنها را نادیده می‌گیریم. از نقاط مثبت این فیلم می‌توان به پرداختن به موضوع مهم و دینی حلال و حرام اشاره کرد. یا در دیالوگهای فیلم جایی که نادر می‌گوید:«شما فکر می‌کنید خدا و پیغمبر فقط برای شماست» و یا در دیالوگ ابتدایی فیلم بین نادر و سیمین که نادر هنگامی که دلیل رفتن سیمین را می‌پرسد وی پاسخ قانع کننده و منطقیی ندارد و موارد مشابه.

3- در این که دراین فیلم طبقات دیگر جامعه نشان داده نشده به منزله این نیست که کل جامعه ما همین طبقات نمایش داده شده در فیلم هستند و لاغیر. در جامعه ما طبقه به اصطلاح روشنفکر فاسد و غرب زده هم وجود دارد و یا طبقه مذهبی اخلاق مدار که رفتارشان بر مبنای عقلانیت و اخلاق اسلامی می‌باشد. ولی به دلیل موضوع فیلم و هدفی که نویسنده دنبال می‌کردند، امکان نمایش دیگر طبقات جامعه در فیلم وجود نداشته است.

نکته مهم و آخر این که آیا جایز بود این فیلم با این زبان تلخ که در انتها با نمایش فروپاشی نهاد مهمی چون خانواده و جدایی نادر و سیمین از  یکدیگر به پایان می‌رسد به عنوان نماینده جامعه ایران در جشنواره‌های خارجی شرکت داده شود یا خیر؟

این موضوع مهمی است که جای بحث بسیار دارد ولی بطور خلاصه باید عرض شود: در جامعه ما با وجود اینکه متاسفانه به دلیل تبعیت و الگو برداری از جامعه غرب روز به روز شاهد کاهش تمایل جوانان به ازدواج و در مقابل افزایش آمار طلاق در جامعه هستیم، هنوز نهاد خانواده به عنوان یک رکن مهم ویک نهاد اجتماعی مهم در جامعه ایرانی محسوب می‌گردد و وضیعتی که خانواده در جامعه ایرانی دارد قابل قیاس با جوامع غربی نمی باشد و بدان نقطه هم نخواهد رسید. چون مردم ما در دارای یک سری اعتقادات و علایق ملی و مذهبی هستند که گذشت زمان و تهاجمات فرهنگی گسترده نتوانسته اینها از مردم ما بگیرد.

از طرف دیگر ما شاهد تزلزل و فروپاشی بنیاد خانواده در غرب می‌باشیم.«بی تردید شیوه جدید زندگی غربی نشان دهنده از هم گسیختن این جامعه است. که برخی از شاخصه‌های این از هم گسیختگی را می‌توان در از هم گسیختن خانواده و از دست رفتن نقش‌های سنتی زن و مرد در رابطه آنها با یکدیگر و بالاخره بر باد رفتن هر گونه مرجعیتی اعم از اخلاقی و معنوی و حتی اجتماعی و تا حدودی سیاسی مشاهده نمود. فروپاشی خانواده در غرب منشا پدید آمدن ناهنجاری‌های فراوانی در بطن جوامع مرفه و مدرن گردیده است که از آن جمله می‌توان اشاره نمود به پدیده روزافزون طلاق، کاهش شدید آمار ازدواج، افزایش فرزندان تک والدینی و نوزادان بی سرپرست، اعمال خشونت نسبت به کودکان، ازدیاد جوانان و نوجوانان خیابانی و بحران عاطفی سالمندان و تنهایی روز افزون آنها.

این مسائل آرامش روحی و امنیت خاطر را از شهروندان غرب ربوده و آنها را در این مسیر دچار سردرگمی کرده است. به همین لحاظ بسیاری بر این اعتقادند. فوری ترین اقدامی که جامعه مدرن باید برای حفظ قوام و انسجام خود به آن توجه کند حفظ کیان خانواده و ارتقای ارزش‌های مربوط به آن است. چرا که خانواده کانونی است که فرد در آن با داشتن تکیه گاهی چون والدین و پیدا نمودن دیدگاه و اعتقاد معنوی در رسیدن به اهداف ورگذران زندگی خویش موفقیت می‌یابد.‏»
با این توضیحات و در شرایطی که غرب به دنبال الگوی می‌گردد تا بتواند از آن الگوها در جهت استحکام دوباره بنیاد خانواده در جامعه خود استفاده کند، آیا بهتر نبود این عطش و نیاز غرب با نمایش فیلمهای ارزشمندی چون «یک حبه قند» در جشنواره‌های خارجی به عنوان نماینده ایران در جهت معرفی الگوی ایرانی – اسلامی خانواده معرفی گردد؟

آیا نمایش واقعیتهای تلخ جامعه ما در جشنواره‌های خارجی لزومی دارد؟ آیا بهتر نبود این فیلم صرفا در داخل و با هدف رودررو کردن مردم با رفتار خود و آگاه سازی آنها جهت عبرت گرفتن و کنار گذاشتن برخی از رذایل اخلاقی نمایش داده می‌شد؟
قطعا نظر استاد عزیزی چون حاتمی کیا در تمجید از فیلم «یک حبه قند» در واقع به نوعی انتقاد به این بدسلیقگی و تصمیم مسئولین با تهیه کنندگان فیلم بوده و نه انتقاد به فیلم با ارزشی چون «جدایی نادر از سیمین».

البته حقیر در مورد شخصیت آقای فرهای اظهار نظری نمی نمایم چون عملکرد ایشان در برخی از جاهها نظیر اقامت خود و خانواده در «کشور خرس نشان» را در تناقض با داستان فیلم می‌دانم و دفاع من از فیلم ایشان هست و نه شخص ایشان. ولی از این جهت که موفقیت میسر نمی شود مگر با تلاش و مجاهدت، از این نظر شخصیت ایشان به دلیل موقیت فیلمهایشان که مرهون تلاش و زحمت ایشان می‌باشد قابل تقدیر و احترام می‌باشد.

در پایان ذکر این مطلب نیز ضروری می‌باشد که ما در این سالها ما کم ندیده ایم دوستان اصولگرای روشنفکر عقل گرایی را که بدون در نظر گرفتن برخی از شرایط و مصلحت‌ها و در برخی از موارد به خاطر منافع شخصی و حزبی، حاظر شده اند که پا بر روی اصولی بگذارند که روزی خود طرفدار و مروج آن بوده اند.

ای کاش دوستانی همچون آقای معززی نیا حرمت اساتیدی چون حاتمی کیا را که الحق جزء هدایای الهی و مایه افتخار انقلاب بوده و هستند را بیشتر نگاه می‌داشتند و به جای تخریب رسانه ای، اگر نقدی بر نوشته ایشان داشتد بطور خصوصی به خود ایشان منتقل می‌کردند. شخصیت افرادی مثل حاتمی کیا که امروزه الگوی بساری از جوانان ما هستند باید بیش از این مورد توجه قرار گیرد و کاری نکنیم تا با یک حرف و عمل نسنجیده باعث دل آزردگی این عزیزان شویم.

نویسنده: حسن رهگشای

«تابناک» مطالب اختصاصی و گردآوری شده توسط خوانندگان محترم را در قالب جدیدی با عنوان « نگاه شما» منتشر خواهد کرد.

مخاطبان محترم می توانند مطالب دلخواه خود را در موضوعات مختلف، به آدرس negaheshoma@tabnak.ir ارسال نمایند.

مخاطبان محترم برای ارسال مطالب خود باید چند نکته  را در نظر داشته باشند:

1. این قالب جدید برای ارائه و معرفی «نگاه بییندگان به تمام موضوعات» می باشد.

2.مطالب اختصاصی یا گردآوری شده می تواند در قالب: ایده ، فیلم، عکس، گزارش تحلیلی، گزارش خبری، کاریکاتور و... باشد.

3. مطالب ارسال شده حتی الامکان با ذکر نام و نام خانوادگی فرستنده باشد.

4. موارد ارسالی مغایرتی با اصول اخلاقی و قوانین جاری نداشته باشد.

5. مطالب ارسالی به زبان و فونت فارسی باشد.

6.مطالب ارسال شده حتی الامکان حاوی اطلاعات دقیق باشد.

مشخصات فنی

1. از ارسال تصاویر در متن فایلهای word خودداری شود.

2. حجم فایل تصویری ارسالی( به صورت gif یا jpg ) بیشتر از 5 مگابایت نباشد.

3. حداکثر حجم فایل صوتی یا ویدیو پنجاه مگابایت باشد. (نوع فایل: wmv,  flv, wav, mp3, wma)