از اول می‌گفتیم، آل خلیفه قابل اعتماد نیست

واکاوی قیام مردم بحرین در گفت‌وگو با دکتر راشد الراشد از رهبران مخالفان رژیم بحرین

دکتر راشد الراشد از رهبران انقلاب اخیر بحرین و از اعضای شورای مرکزی انجمن عمل اسلامی بحرین از چهره‌هایی است که سابقه بیش از سی سال مبارزه سیاسی دارد. وی که در ایالات متحده آمریکا در رشته کنترل کیفیت دکترای خود را گرفته است از زمان پیروزی انقلاب تا زمان درگذشت امام خمینی در ایران زندگی کرده است. دکتر الراشد در ضمن 10 عنوان کتاب در زمینه‌های فرهنگی، سیاسی و عقیدتی منتشر کرده است. «مثلث» در گفت‌وگو با دکتر راشد الراشد ضمن بررسی آرایش گروه‌های سیاسی مخالف بحرین، تاریخچه مبارزات سیاسی شیعیان بحرین را مورد بررسی و تحلیل قرار داده است.

آقای دکتر اگر اجازه بدهید بحث را از چرایی اتفاقات اخیر آغاز کنیم. به اعتقاد شما چه اتفاقاتی زمینه ساز اصلی مبارزات مردم شدند و چرا این انقلا در بحرین شکل گرفت؟

انقلاب مردم بحرین زمینه‌های مختلفی داشت. یکی از این نکته‌های مهم حکومت اقلیت بر اکثریت است. حکومت ما به مردم اعتماد ندارد. آل خلیفه همه استراتژی خود را بر محور دور نگه داشتن اکثریت مردم از مراکز قدرت طراحی کرده است.لذا شما می‌بینید که تمامی ارکان وزاتخانه‌های کلیدی و مراکز امنیتی، انتظامی و نظامی در اختیار خاندان آل خلیفه و عوامل انهاست. در حقیقت این سیاست شیعیان را که اکثریت جامعه هستند مورد هدف قرار داده و آنها را از مراکز تصمیم گیری مهم و حساس دور نگه می‌دارد. این مساله نارضایتی سیاسی را دامن زده و به چالش سیاسی بزرگی در جامعه بحرین تبدیل شده است.15 وزارتخانه از 18 وزارتخانه در اختیار خاندان ال خلیفه است که مجموعا 3 هزار نفر بیشتر نیستند. این مجموعه مسلط بر قدرت با سرنیزه و رعب و زندان و ترور به حکومت خود ادامه می‌دهد و نارضایتی و اعتراض را در سطح جامعه تولید می‌کند. درسالهای اخیراتفاقاتی رخ داد که به این نارضایتی‌ها بیشتر دامن زد. یکی اینکه خاندان ال خلیفه خود را مالک کل اراضی بحرین اعلام کرد و از همه شهروندان این کشور سلب مالکیت کرد. یعنی الان در بحرین کسی نمی‌تواند خرید و فروش زمین داشته باشد. باید به وزارت اسکان مراجعه کند و اگر آل خلیفه اجازه داد زمین به اجاره افراد در می‌آید که در مورد شیعیان هیچ وقت چنین اجازه داده نمی‌شود و آنها نمی‌تواند صاحب زمین جدید شوند.

این اتفاق چه زمانی رخ داد؟

بعد از میثاق ملی که در سال 2001 بسته شده بود.عامل دیگری که به انقلاب دامن زد صدور ملیت بحرینی برای افراد غیر متخصص سنی بود. دولت بحرین بعد از میثاق ملی همزمان با کسب مالکیت اراضی بحرین، به افراد سنی کشورهایی مانند پاکستان، بنگلادش، اردن و... تابعیت صادر کرد تا از این طریق بتواند بافت جمعیتی بحرین را تغییر دهد و در عین حال بتواند برای ارکان امنیتی خود نیرو جذب کند. رژیم بحرین شاید از این حیث که هیچ بحرینی در نیروهای امنیتی، انتظامی این کشور مشغول بکار نیستند استثنا باشد در واقع می‌توان گفت نیروهای ارتش، پلیس، گارد ملی همه بیگانه هستند.

البته الان که بیگانه نیستند؟ این افراد شناسنامه بحرینی دارند؟

در ابتدا این افراد شناسنامه بحرینی نداشتند. در حقیقت مزدوران خارجی بودند که در ازای دریافت پول و اقامت در این سیستم کار می‌کردند تا اینکه اعتراضات مخالفان بالا گرفت و این سوال جدی مطرح شد که چرا زمام امور امنیتی یک کشور باید در اختیار غیر بحرینی‌ها باشد. رژیم برای فرو نشاندن این اعتراضات به همه این افراد تابعیت بحرینی داد تا هم بافت جمعیتی را تغییر داده باشد و هم اینکه مخالفان دیگر اعتراض نکنند. عامل دیگری که در شکل گیری انقلاب اخیر موثر بود توزیع ناعادلانه ثروت و عمق یافتن فاصله طبقاتی بود. ثروت در بحرین در اختیار گروه‌اندکی است و اکثریت جامعه در زیر خط فقر زندگی می‌کنند. بر اساس اعلام گزارش رسمی سازمان ملل متحد هر شخصی که در بحرین کمتر از هزار دلار در ماه درآمد داشته باشد زیر خط فقر قرار دارد این در حالی است که درامد متوسط شهروندان بحرینی حدود 500 دلار در ماه است. همه این عوامل دست به دست هم داد تا انفجار اخیر رخ داد لذا من اصرار دارم که بگویم خواست مردم بحرین صرفا دینی و مذهبی نیست بلکه مجموعه‌ای از تبعیض‌ها اعتراضات را دامن زده است.

برگردیم به بحث میثاق ملی که اشاره کردید. این میثاق بر چه اساسی منعقد شد و طرف‌های آن دنبال چه بودند؟
 
ریشه انقلاب مردم بحرین به اعتراضات سال 1995 بر می‌گردد. از سال 1995 تا سال 2000 انتفاضه بزرگی به مدت 5 سال بحرین را فرا گرفت. در اثنای این قیام امیر سابق در سال 1999 فوت کرد و پادشاه فعلی با این شعار که صفحه نو می‌خواهد در بحرین اغاز کند گفتگوهایی را با رهبران مخالفان انجام داد. در ان زمان رهبران اعتراضات مردمی در زندان بودند و گفتگوها هم در زندان انجام گرفت. شیخ عبدالامیر جمری از روحانیون مبارز بحرین که 4 سال قبل فوت کرد، عبالوهاب حسین دبیر کل حرکت الوفا اسلامی و حسن مشیمع دبیر کل جنبش حق سه رهبری بودند که در ان زمان در زندان بودند و امیر جدید بحرین با انها گفتگو کرد. در نتیجه این گفتگوها میثاق ملی در چند محور منعقد شد که شامل آزادی زندانیان سیاسی، بازگشت تبعیدی‌ها،بازگشت ایرانی تبار‌های رانده شده به ایران، تعلیق قانون حالت فوق العاده، تاسیس پارلمان و عمل به قانون اساسی 1973 بود.

سال 1973 همان مقطع جدایی بحرین از ایران بود؟

بعد از خروج انگلیسی‌ها از بحرین و جدایی بحرین از ایران، قانون اساسی کشور جدید به رفراندوم گداشته شد. بر اساس ان قانون اساسی پارلمان نقش اساسی در تصیم گیرهای کشور داشت و وزرا بایستی از پارلمان رای اعتماد می‌گرفتند اما این مجلس در سال 1975 منحل شد و زمام امور کشور بطور کامل در اختیار امیر قرار گرفت. بدین ترتیب بحرین از سال 1975 تا سال 2000 پارلمان نداشت. امیر جدید بحرین در طی گفتگوهایی که با رهبران مخالف در زندان داشت متعهد شد که به میثاق ملی عمل کند در مقابل رهبران مخالف از مردم بخواهند تا اعتراضات را پایان دهند. رهبرا مخالفین از زندان خارج شدند و بر اساس توافقی که داشتند از مردم خواستند به اعتراضات پایان دهند و به میثاق ملی رای دهند.شرط امیر برای اجرای میثاق ملی و استقرار نظام پادشاهی مشروطه در بحرین تصویب میثاق از سوی مردم در رفراندوم بود. این سه رهبر هم بر اساس توافق به عمل آمده در زندان از مردم خواستند در رفراندوم شرکت کنند و در نتیجه میثاق ملی با 4/98 درصد رای مردم به تصویب رسید.

در آن زمان موضع شما در قبال میثاق ملی چه بود؟

قبل از رفراندوم من و عده‌ای از مخالفان که جبهه اسلامی آزادی بخش بحرین را تشکیل داده بودیم در لندن کنفرانسی تشکیل داده و اعلام کردیم که به آل خلیفه اعتماد نداریم و این میثاق را نمی‌پذیریم اما فضای آن موقع کشور طوری بود که بنظر می‌رسید میثاق ملی در رفراندوم رای خواهد آورد. با این حال ما حرف و نظر خود را زدیم و انتخاب را به مردم گذاشتیم. در ان دوره مخالفین حاکیمت در سه جریان اجتماع داشتند شیخ عبدالامیر جمری و حسن مشیمع و... جبهه حرکت الدستوری ( جبهه بازگشت به قانون اساسی ) را تشکیل داده بودند.ما جبهه اسلامی ازادی بخش بحرین و گروه دیگری هم در لندن فعالیت داشت که جنبش احرار بود. الان مردم به حرف ما رسیدند که شعار الشعب یرید اسقاط النظام ( شعار ما سرنگونی رژیم ) را سر می‌دهند.

ما از 34 سال قبل مدام می‌گوئیم که آل خلیفه اصلاح پذیر نیست. مردم در زمان رفراندوم به میثاق ملی رای دادند ولی از سال 2000 تا الان که 10 سال سپری شده است ال خلیفه به میثاق عمل نکرده است. سیاست تبعیض در قبال شیعیان پابرجاست. نکته مهمتر اینکه نه تنها به قانون اساسی سال 1973 عمل نکرد بلکه در 14 فوریه سال 2002 قانون اساسی جدیدی را بدون رفراندوم به مردم تحمیل کرد. اینکه ما انقلاب فعلی را انقلاب 14 فوریه می‌نامیم اشاره به همان زمانی است که قانون اساسی غیر قانونی به مردم تحمیل شد. در حقیقت 14 فوریه 2002 کودتای پادشاه علیه میثاق ملی بود. کل مشکلات ما از ان زمان شکل گرفت چراکه آل خلیفه توافقات و نتایج میثاق را نقض کرد.

یعنی دولت بحرین به هیچ یک از بندهای میثاق عمل نکرد؟

چرا در همان زمان زندانیان سیاسی ازاد شدند. برخی از تبعیدی‌ها هم به کشور بازگشتند و قانون حالت فوق العاده هم برای مدت کوتاه لغو شد ولی از 14 فوریه به بعد دوباره اوضاع به حالت گذشته برگشت و نه تنها به میثاق عمل نشد بلکه با اعطای تابعیت به شهروندان سنی دیگر کشورها، سلب مالکیت از شهروندان بحرینی و مواردی که در ابتدای مصاحبه عرض کردم اوضاع بدتر هم شد. قیام 1995 قیام بازگشت به قانون اساسی 1973 بود به همین دلیل هم جنبش بازگشت به قانون اساسی نام گرفت اما بعد از رفراندوم میثاق ملی، آل خلیفه علیه توافق اساسی و جوهری میثاق ملی که بازگشت به قانون اساسی بود کودتا کرد. در آن زمان شیخ عبدالامیر جمری آخرین نامه خود را که به وصیتنامه مشهور است منتشر کرد و در آن نوشت که ما این پارلمان و این قانون اساسی را نمی‌خواستیم. 

در سالهای 2003 تا 2006 مخالفان دوباره در اعتراض به اقدامات حاکمیت تظاهرات برگزار کردند و نسبت به قانون اساسی 2002 اعتراض کردند. در همان مقطع 120 هزار نفر از مردم بحرین نامه سرگشاده‌ای را امضا کردند و خواستار بازگشت به قانون اساسی 1973 شدند. نمایندگان جریانات سیاسی چندین بار این نامه را به کاخ پادشاه بردند ولی پادشاه به انها وقت ملاقات نداد. نهایتا این نامه را بوسیله پست به درباره فرستادند دربار هم از پذیرفتن نامه سر باز زد و نامه را پس فرستاد. بدین ترتیب تمام راهها برای گفتگو و تعامل بسته شد. بعد از اینکه پادشاه این نامه را نپذیرفت، عبدالجلیل سنجیز از رهبران جنبش حق که الان هم در زندان است، این نامه را در نیویوک تحویل سازمان ملل داد. حکومت آل خلیفه از این اقدام ناراحت شدند و عبدالجلیل سنجیز را موقع بازگشت به کشور دستگیر کردند.

تا پیش از سرکوب‌های اخیر شیعیان کرسی‌های قابل توجهی در مجلس بحرین داشتند. این مشارکت سیاسی شیعیان در انتخابات از چه زمانی آغاز شد؟

تمامی گروه‌های شیعه از 2002 تا 2006 شرکت در انتخابات را تحریم کردند. اما در سال 2006 چهره‌های سیاسی مانند عبدالوهاب حسین، حسن مشیمع، شیخ علی سلمان و دکتر سعید شهابی و جمعیت وفاق اسلامی را تاسیس کردند و این جمعیت در انتخابات شرکت کرد. در همان زمان جبهه اسلامی ازادی بخش بحرین و جبهه ملی دموکراتیک بحرین (جریان‌های چپ گرای بحرین) ائتلاف کردند و انجمن عمل اسلامی را تشکیل دادند. انجمن عمل اسلامی هم انتخابات را تحریم کرد.

ولی از همان زمان حسن مشیمع هم مواضع مخالف جدی داشته است؟

بله. در ان زمان برخی از اعضای هیات موسس جمعیت وفاق اسلامی مانند عبدالوهاب حسین، حسن مشیمع و برخی دیگر از فعالان سیاسی شرکت در انتخابات را نپذیرفتند. بدین ترتیب در جمعیت وفاق اسلامی انشعاب ایجاد شد. نا گفته نماند که عبدالوهاب اسلامی دبیر کل جنبش الوفا و حسن مشیمع دبیر کل جنبش حق الان هم زندان هستند. این افراد همان رهبران انقلاب 1995 هستند. انها در سال 2006 با اشاره به ماجرای میثاق ملی هر گونه مشارکت با ال خلیفه را ناصحیح می‌دانستند. بعدها سعید شهابی هم از جمعیت وفاق اسلامی جدا شد و به مخالفان مشارکت سیاسی پیوست.

الان بنظر می‌رسد که جمعیت وفاق اسلامی هم به مخالفان پیوسته است و بار دیگر اجماعی بین گروه‌های سیاسی مخالف بحرین ایجاد شده است. اینطور نیست؟

جمعیت الوفاق اسلامی از سال 2006 همواره از اقدام خود در مشارکت در انتخابات دفاع کرده است. اما جناح مخالف همواره بر این اعتقاد بوده است که اوضاع بدتر شده و استبداد ال خلیفه افزایش یافته است. بعد از تحولات تونس و مصر عده‌ای از جوانان و همچنین گروه‌های مخالف 14 فوریه را به عنوان روز انقلاب انتخاب کردند و در مخالفت با این اوضاع از طریق فیس بوک و دیگر شبکه‌های اجتماعی مردم را به اعتراض دعوت کردند. اعتقاد بر این بود که شرایط منطقه‌ای و داخلی بحرین باعث می‌شود که نارضایتی‌ها گسترش پیدا کند. بعد از اینکه عده‌ای از مردم شهید شدند الوفاق ابتدا عضویت در مجلس را به حالت تعلیق در آورد و بعد از پنجشنبه خونین بطور دسته جمعی از مجلس استعفا دادند. با این وجود الوفاق هنوز به سقوط نظام باور ندارند و گمان می‌کنند راه اصلاحات هنوز باز است.

پس هنوز اختلاف باقی است؟

بله متاسفانه هنوز این اختلاف باقی است به همین دلیل هم تا به حال اعضای رهبری جمعیت وفاق اسلامی دستگیر نشدند.

گفته می‌شود که برخی جریانات سیاسی سنی هم در جرگه مخالفان قرار دارند. اینها کدام جریانات هستند؟

بله جریاناتی مانند جبهه ملی دموکراسی را اهل سنت تشکیل می‌دهند و این گروه هم در انقلاب اخیر در جبهه مخالفان قرار دارد.

منبع: هفته‌نامه مثلث