ما به دنبال بلوک رسانه ای اسلامی هستیم

طی روزهای گذشته کشورمان میزبان چهارمین مجمع عمومی اتحادیه رادیو و تلویزیون های اسلامی بود. این اتحادیه که از حیث عملکرد در نوع خود منحصر بفرد است تلاش دارد تا نوعی بلوک رسانه ای با کارویژه وحدت در رسانه های اسلامی ایجاد کند. به بهانه این نشست گفتگویی با دکتر حسین رضی، قائم مقام اتحادیه رادیو و تلویزیون های اسلامی و سخنگوی این اتحادیه انجام داده ایم که در ادامه مشروح آن را می بینید.

تابناک ـ جنس تشکیلاتی اتحادیه رادیو ـ تلویزیون های اسلامی چیست؟ آیا به شکل یک مجموعه صنفی است یا مجموعه ای غیر دولتی که بیشتر در حوزه ظرفیت سازی، توانمند سازی و هماهنگی مواضع فعالیت می کند؟

دکتر رضی ـ در مجموعه های صنفی ـ به معنای مصطلح آن ـ هر نوع فعالیت با اجازه مجمع صنفی خواهد بود، در حالی که در اتحادیه رادیو و تلویزیونهای اسلامی، همه تصمیم گیریها به صورت جمعی است. یعنی مباحث را مطرح و مقدمات آن را در دبیرخانه آماده می کنیم و اعضا آن را بررسی و به آن رای می‌دهند. حتی اساسنامه اتحادیه نیز به تصویب مجموعه رسیده است. هر نوع فعالیت جدیدی هم که هست باید به تصویب مجمع عمومی برسد که سالی یک بار تشکیل می شود و امسال هم ما چهارمین اجلاس مجمع عمومی اتحادیه را برگزار کرده ایم.

تابناک ـ این اتحادیه چقدر توانسته در دستیابی به اهدافش موفق باشد؟ به عبارتی اتحادیه توانسته در مسیر کارویژه هایی که برای خودش تعریف کرده حرکت کند؟ برای نمونه در خصوص حمله به غزه، موضوع قرآن سوزی و یا حمله به کاروان صلح، اتحادیه توانسته نوعی جبهه رسانه ای هماهنگ ایجاد کند؟

دکتر رضی ـ ما در دو سال گذشته، بیشتر کارهای تأسیسی خود را انجام داده ایم؛ مثل ثبت اتحادیه، تهیه اساسنامه، تشکیل نهادهای مرتبط و موسسات زیر مجموعه. و از سال گذشته و به ویژه در چند ماه گذشته این کار را آغاز کرده ایم که در مورد مسایل جهان اسلام، تبادل نظر، هماهنگی و اقدامات مشترک در حوزه رسانه‌ای انجام دهیم، که جدیدترین آن بحث قرآن سوزی بود. یعنی مواردی را که ما به مجموعه اعضا منتقل کردیم، واکنش های بسیار خوبی را در میان آنان شاهد بودیم. اما برای این که این امر به حد کمال برسد، نیاز به زمان دارد. موضوع اصلی چهارمین اجلاس مجمع عمومی اتحادیه و موضوع سخنرانی اینجانب نیز بررسی راهکارهای افزایش همکاری و هم افزایی میان شبکه های عضو بود.

ما در حال ایجاد ساز و کارهایی هستیم که همه شبکه های عضو بتوانند در مواقع بحرانی و حساس همچون روز قدس، اسائه به پیامبر اکرم (ص)، حمله به کاروان آزادی و ... با هماهنگی و همکاری یکدیگر، حرکت های رسانه‌ای وسیع و موج‌آفرینی‌های قوی داشته باشند، اما این امر نیازمند زمان و ممارست بیشتر است، زیرا هماهنگی میان مجموعه‌ای که تعداد اعضای آن  هم اکنون به 213 عضو رسیده است، کار ساده‌ای نیست و به حوصله، فعالیت مداوم و ایجاد سازوکارهای لازم و ... نیاز دارد.

از سوی دیگر ایجاد چنین اتحادیه‌ای، خود توان بالایی است؛ و هماهنگی و همکاری های جزئی و یا در میان بخشی از این مجموعه هم خود حرکت بزرگی است و آثار و برکات زیادی داشته است. ولی امیدواریم این هماهنگی را در سال های آینده در میان همه اعضای اتحادیه انجام دهیم.

تابناک ـ هم اکنون از میان شبکه های مطرحی که صاحبان آن اشخاص مسلمان و یا کشورهای اسلامی هستند ، کدام یک از آنها را به عضویت اتحادیه در آمده اند؟

دکتر رضی ـ شبکه های ایرانی به ویژه در حوزه برون مرزی مثل «پرس تی وی»، «العالم»،«الکوثر» و «سحر» و رادیوهای گوناگون آن که به زبانهای مختلف برنامه پخش می‌کنند، و شبکه های داخلی مانند رادیو معارف، رادیو قرآن، شبکه جام جم، شبکه خبر و شبکه های غیر ایرانی مانند  تلویزیون «المنار» و رادیو «الرساله» و رادیو «نور» در لبنان، تلویزیون «تمدن» و تلویزیون «نور» در افغانستان، تلویزیونهای «الغدیر»،«الفرات»،« آفاق»، «بلادی»، «اهل بیت»، «پیام» و رادیوهای «المعارف»، «صوت العراق»، «الاهوار» در عراق و رادیو «ایمان» و تلویزیون های «الاقصی» و «القدس» در فلسطین، تلویزیون «اهل بیت» (انگلیسی) در انگلستان، تلویزیون «الانوار2» در کویت، و بسیاری دیگر از شبکه ها که شبکه های قوی محسوب می شوند، عضو اتحادیه هستند.

 تابناک ـ هم اکنون نام این شبکه هایی که مطرح شد مثلا «پیام» ،« المنار» ، «العالم» و ...در واقع در یک گروه فکری هستند و البته جریان مخالف آنان بسیار بیشتر هستند و ما در حوزه رسانه ای صدها کانال متعلق به مسلمانان داریم که هم اکنون با هدایت جریان های افراطی اسلامی کار می کنند.  بحث ما این است که از شبکه های منتقد همچون «الشرق الاوسط» یا «الجزیره» و ...که شاید استانداردهای مورد نظر اتحادیه را رعایت نکنند، اما نفوذ و گسترششان در جهان اسلام یا بهتر بگوییم در جهان عرب ـ که جمعیت مسلمان زیاد داریم ـ بسیار بالاست. آیا اینها خودشان پیشگام نشده‌اند و یا این که در چهارچوب اصول شما نمی گنجیدند؟

دکتر رضی ـ عضوپذیری ما به دو شیوه است؛ یکی این که شبکه ها درخواست می دهند و دیگری این که مواردی است که به نظر ما در چهارچوب های تعیین شده اتحادیه هستند و به این مجموعه نزدیک می‌باشند که برایشان دعوتنامه ارسال می شود.

درباره شبکه های مورد نظر شما، یک دسته همچون «العربیه»، برای اتحادیه از هر دو سو کششی وجود ندارد. دیگر شبکه ها نیز باید با نظر اعضا و در فرایندی منطقی جذب شده و برخی همکاری ها میسر شود، ولی این بحث را ما به گونه ای دیگر حل می کنیم. ما در بحث رسانه ای اولا قایل به رقابت نیستیم؛ یعنی این که حتما یک رقیبی تعیین کنیم و به دنبال آن باشیم که دائما اثر او را خنثی کنیم، ما اینگونه عمل نمی‌کنیم. به نظرم می رسد که اگر پیام دینی و اسلام و وقایع جهان را همان گونه که هست، منتقل کنیم، مخاطب خودمان را پیدا می کنیم و تحقیقات هم همین را نشان داده است، اما اگر در سطح دیگری بحث کنیم و بلوکهای رسانه‌ای را با هم مقایسه کنیم و بگوییم  شبکه ها و مجموعه‌های گوناگون در حال رقابت هستند و ...و بپرسید برای این چه فکری کرده اید، جواب این است که  ما مدل های دیگری داریم که این مدل ها، در واقع تشکیل مجموعه‌هایی است با اجزای کوچکتر و تکثر و تنوع بیشتر. یعنی نوعی رقابت غیر متقارن را پیشنهاد می‌دهیم.

در حال حاضر برای پیدا کردن جایگاه مناسب از شیوه های جایگزین استفاده خواهیم کرد، مثل گسترش کمی و کوچک سازی گروه های هدف.

روی آوردن به شبکه های ملی و محلی و ایجاد شبکه هایی در نقاط گوناگون که امکانات زیادی نمی خواهد، ولی چون توجه به مسائل ریز و خاص هر منطقه دارد، مخاطب آن کمتر از رسانه های بزرگ نخواهد بود و به این صورت است که زنجیره این رسانه ها می تواند برابری کند با یک رسانه آنچنانی و یا حتی مجموعه‌ای از رسانه‌های بزرگ و قدرتمند.

از سوی دیگر بسیاری از مجموعه های ما، مجموعه های با انگیزه ای هستند که خودشان هزینه های شخصی شان را تأمین کرده و فعالیت می کنند، به نظر می رسد که امکان شکل گیری چنین زنجیری وجود دارد و هم اکنون بیش از دویست عضو در اتحادیه رادیو و تلویزیون های اسلامی حکایت از وقوع چنین امری دارد.


تابناک ـ در خصوص رادیوهای عضو، آیا باید رادیوهایی باشند که بر روی آنتن می روند یا رادیو های اینترنتی را هم شامل می شود؟

دکتر رضی ـ توجه به فضاهای مجازی رویکرد مثبتی است و هم اکنون مجموعه هایی که از این شیوه استفاده می کنند، آرام آرام در حال به عضویت درآمدن ما هستند؛ بنابراین ما فضا را باز کردیم و می بینیم که کسانی در حوزه مجازی هم در حال فعالیت هستند، در حالی که کارشان رادیویی و تلویزیونی است. برای همین در آینده شاهد تحولی در این حوزه و در جهارجوب اتحادیه خواهیم بود.

تابناک ـ هم اکنون مجموعه همگن شما هم هست؟ یعنی مجموعه ای که کارکرد مشابه شما را داشته باشد؟

دکتر رضی ـ خیر، از این گونه و این نوع موجود نیست و به این نحو نداریم. هم اکنون اتحادیه های رادیو تلویزیونی در سطح دنیا، جغرافیایی هستند؛ مثلا اتحادیه رادیو و تلویزیون های اروپایی، اتحادیه رادیو و تلویزیون های آسیایی، اتحادیه رادیو و تلویزیون های عربی یا اتحادیه رادیو  و تلویزیون های دریای مدیترانه و ...

تابناک ـ یعنی اتحادیه موضوعی نداریم؟

دکتر رضی ـ خیر کشورهای اسلامی  در حوزه سازمان کنفرانس اسلامی به دنبال راه اندازی یک اتحادیه ای بودند به نام اتحادیه کشورهای اسلامی، ولی عملا شکل نگرفته است.

در جهان عرب نیز اخیرا  اتحادیه رادیو تلویزیون های عربی خصوصی ایجاد شده است که حوزه آن جهان عرب است . ولی ما با توجه به این که ملیت را ملاک قرار نداده ایم، هم آفریقایی، هم عرب، هم آسیایی و هم اروپایی و آمریکایی و بقیه ملیت ها را داریم ؛ ضریب نفوذ را بالا برده ایم  و حوزه پوشش اتحادیه رادیو و تلویزیون های اسلامی کل جهان و همه قاره‌ها است.
اما اگر مجموعه‌هایی تمایل داشته باشند  اتحادیه منطقه ای تشکیل دهند، تشویقشان کرده ایم، چون بر این باوریم که «ید الله مع الجماعه»، و با هم بودن هم افزایی ایجاد می‌کند و ما نیز به دنبال انحصاری کردن نیستیم و بر این باوریم که هر کس در این حوزه وارد شود، باید دست او را بوسید و تشویق هم کرد.

تابناک ـ پراکندگی اعضای اتحادیه از منظر جغرافیایی چگونه است؟

دکتر رضی ـ ما از استرالیا عضو داریم تا منطقه آسیا و شبه قاره. همچنین در افغانستان و پاکستان، بعد آسیای میانه و  سپس ایران. و پس از آن حوزه خلیج فارس، عراق،ترکیه،لبنان، فلسطین تا می رسیم به شمال آفریقا و مرکز آن و آفریقای جنوبی و کشورهای اروپایی از جمله فرانسه، هلند، نروژ، انگلستان بوسنی و ... و کانادا و آمریکا.