كاهش تجويز دارو از سوي پزشكان

آنتي‌بيوتيك‌ها و مسكن‌ها همچنان ركورد‌دار مصرف بي‌رويه دارو در كشور هستند. در حالي كه مسوولان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي همچنان نسبت به مصرف غيرمنطقي دارو در كشور هشدار مي‌دهند اما از اين كه ميانگين اقلام تجويزي دارو در كشور در طول يك دهه گذشته از 5-4 قلم دارو در هر نسخه به 3.2 دارو رسيده است، خرسندند.

به گزارش جام جم آنلاين، بر همين اساس كميته تجويز و مصرف منطقي داروي وزارت بهداشت اعلام مي‌كند كه ميانگين اقلام تجويزي دارو در نسخ پزشكان كشور در سال 1376 ، 4.5 قلم بوده كه عملكرد كميته تجويز و مصرف منطقي دارو در بررسي نسخ و ارسال بازخورد آن به پزشكان باعث شده است روند تجويز دارو منطقي‌تر شده و به 3.2 قلم در سال‌هاي اخير كاهش يابد. با اين حال اين كميته همچنان هشدار مي‌دهد كه مصرف دارو در كشور غيرمنطقي است.

در واقع در كنار مصرف غيرمنطقي دارو در كشور، گروه داروهاي تزريقي، آنتي‌بيوتيك‌ها، مسكن‌ها و كورتون‌ها همچنان ركورددار مصرف بي رويه دارو محسوب مي‌شوند.

مصرف غيرمنطقي و بي‌رويه دارو به زبان ساده يعني شما سردرد داريد و به محض احساس درد كه ممكن است دلايل متعددي داشته باشد و اغلب بدون مصرف دارو قابل درمان است (مثل كم‌خوابي موقت) سراغ يك مسكن قوي مي‌رويد. يا به محض احساس گلودرد، خودسرانه مصرف يكي از انواع آنتي‌بيويتك‌ها را آغاز مي‌كنيد و بعد از مصرف يكي دو روزه اين دارو و برطرف شدن گلودرد، بي‌توجه به اهميت كامل كردن دوره درمان، مصرف آنتي‌بيوتيك را قطع مي‌كنيد.

البته اين‌ها مثال‌هاي ساده مصرف غيرمنطقي داروست و در اين زمينه، برخي انگشت اتهام را به سمت پزشكان مي‌گيرند و معتقدند تجويز غيرمنطقي، مصرف غيرمنطقي را هم به دنبال خواهد داشت، مساله‌اي كه چندي پيش از سوي دكتر خيرالله غلامي، رئيس انجمن متخصصان داروسازي باليني ايران نيز مورد انتقاد قرار گرفت.

غلامي مي‌گويد: بررسي‌ها و مطالعات وزارت بهداشت نشان مي‌دهد 50 درصد نسخه‌هاي پزشكان براي بيماران حاوي آنتي‌بيوتيك است؛ در حالي كه ما كشوري نيستيم كه مشكل اول آن بيماري‌هاي عفوني باشد.

او درخصوص دلايل اين مشكل در كشور توضيح مي‌دهد: يكي از دلايلي كه منجر به اين موضوع شده اين است كه بيشترين مراجعه براي دريافت آنتي بيوتيك مربوط به سرماخوردگي‌هاي معمولي و زكام است و با توجه به اين‌كه عفونت‌هاي ويروسي و عفونت‌هاي باكتريايي منجر به اين دو بيماري مي‌شوند و تشخيص آنها،زمان لازم دارد لذا بيشتر پزشكان براي اين‌كه فرد بسرعت به درمان برسد از آنتي‌بيوتيك‌ها استفاده مي‌كنند.اما دبير كميته تجويز و مصرف منطقي داروي وزارت بهداشت كفه ترازوي مصرف غير‌منطقي دارو در كشور را به سمت پزشكان سنگين نمي‌كند.

فاطمه سليماني در پاسخ به اين‌كه آيا تجويز آنتي‌بيوتيك در 50 درصد نسخ دارويي مي‌تواند ناشي از تشخيص نادرست پزشك باشد، مي‌گويد: نمي‌توان اين استدلال را پذيرفت كه تجويز اين مقدار آنتي‌بيوتيك غيرضروري بوده است چون از وضعيت بيماران اطلاع نداريم. البته اين پاسخ از اين جهت مي‌تواند درست باشد كه بسياري از پزشكان گله مي‌كنند كه بيماران در تجويز مسكن‌ها و آنتي‌بيوتيك‌ها اصرار دارند و به پزشكي كه نسبت به نوشتن داروي زياد امتناع كند، مراجعه نمي‌كنند.

هر بيمار، يك نسخه!

فدراسيون غذا و داروي آمريكا آماري دارد كه به نظر مي‌رسد براي پزشكان و بيماران ايراني مي‌تواند راهگشا باشد. آمار فدراسيون غذا و داروي آمريكا نشان مي‌دهد تنها براي 75 درصد افرادي كه به پزشكان مراجعه مي‌كنند، نسخه نوشته مي‌شود و 25 درصد مراجعات نيازمند تجويز دارو نيست.

اما اين ميزان در ايران به گفته رئيس انجمن متخصصان داروسازي باليني ايران 100درصد است و اگر پزشك براي بيمار نسخه ننويسد مردم فكر مي‌كنند پزشك براي آنها كاري انجام نداده است.ميانگين اقلام تجويزي دارو در كشور را در هر نسخه پزشك 3.2 قلم است.

فاطمه سليماني، دبير كميته تجويز و مصرف منطقي داروي وزارت بهداشت با تاييد اين آمار به ايسنا مي‌گويد: مصرف دارو در كشور غيرمنطقي است نه بي‌رويه.

به گفته او ميانگين اقلام تجويزي دارو در نسخ پزشكان كشور در سال 1376، 4.5 قلم بوده كه عملكرد كميته تجويز و مصرفي منطقي دارو در بررسي نسخ و ارسال بازخورد آن به پزشكان باعث شده است روند تجويز دارو منطقي تر شود و به 3.2 قلم در سال‌هاي اخير كاهش يابد.

سليماني مصرف بي‌رويه دارو در كشور را مربوط به برخي از گروه‌هاي دارويي مانند داروهاي تزريقي، آنتي‌بيوتيك‌ها، كورتون‌ها و برخي از مسكن‌ها اعلام و اظهار مي‌كند: اين درحالي است كه در بيماري‌هاي مزمن ازجمله فشار خون، ديابت و بيماري‌هاي قلبي - عروقي مصرف دارو نه تنها زياد نيست بلكه كمتر از حد مورد نياز اين بيماران است.

او تاكيد مي‌كند:كم و زياد مصرف كردن دارو هر دو خطرات و عوارضي را در بر دارد كه در جامعه ما هر دو طيف اين افراد وجود دارند.

آرامبخش يا اعتيادآور؟

هشدار درخصوص مصرف غيرمنطقي دارو بعد از گروه آنتي‌بيوتيك‌ها و مسكن‌ها شامل دارو‌هاي آرامبخش مي‌شود.

بر اين اساس كارشناس درمان اداره اعتياد وزارت بهداشت نسبت به مصرف خودسرانه و بي‌رويه داروهاي خواب‌آور و آرامبخش هشدار مي‌دهد و مي‌گويد: مصرف خودسرانه اين داروها مي‌تواند وابستگي و اعتياد ايجاد كند.

دكتر گيلاني‌پور ادامه مي‌دهد: داروهاي خواب آور بويژه داروهايي مانند ديازپام و لورازپام داروهايي هستند كه برخي براي خواب و كم كردن اضطراب استفاده و تصور مي‌كنند كه چون اين داروها را از داروخانه تهيه كرده‌اند يا پزشك تجويز كرده است، اعتيادآور نيستند.

او با تاكيد بر اين‌كه مصرف داروهايي كه براي ضد اضطراب يا به عنوان خواب‌آور استفاده مي‌شود حتما بايد با نظر پزشك باشد، مي‌گويد: از طرف ديگر مصرف اين داروها بايد به ميزاني باشد كه پزشك تجويز مي‌كند و از مصرف خودسرانه آنها بايد اجتناب كرد؛ چرا كه اين داروها مي‌توانند وابستگي و اعتياد ايجاد كنند.

چه بايد كرد؟

دبير كميته تجويز و مصرف منطقي داروي وزارت بهداشت مصرف خودسرانه دارو را عاملي براي مصرف غيرمنطقي دارو در كشور مي‌داند و در خصوص حل اين مشكل ادامه مي‌دهد: با ارائه راهكارهاي نظارتي، مديريتي و آموزشي مي‌توان تجويز منطقي دارو را به سوي بهينه‌سازي پيش برد.

سليماني فرهنگ‌سازي در زمينه مصرف و نگهداري صحيح دارو و توجه به مقوله تجويز دارو را از عمده برنامه‌هاي اين كميته طي چند سال اخير اعلام مي‌كند.

به گفته او، طي سال‌هاي اخير توجه به داروسازان، مردم و بررسي و پايش نسخ پزشكان به عنوان يكي از مهم‌ترين و موثرترين ابزار در زمينه تجويز و مصرف منطقي دارو بوده است.

هر چند در مجموع كارشناسان اين حوزه معتقدند اين راهكارها بايد گسترش يابد اما تا اجراي كامل برنامه‌هاي مصرف منطقي دارو همچنان راه درازي مانده است.