فرهنگ و كارآمدي آن در نظام بين‌الملل

امروزه جهان معاصر شاهد حوادث و تحولات زيادي در عرصه‌هاي سياسي، اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي است كه انعقاد پيمان‌هاي نظامي و اقتصا دي، درگيري‌هاي مرزي و قومي، حملات تروريستي سازمان يافته، تهاجم و اشغال كشورها توسط دولت‌هاي غربي به بهانه مبازه با تروريسم، بحران‌هاي اجتماعي و اخلاقي، ركود اقتصادي، ظهور بيماريهاي مهلك، تهاجم فرهنگي از طريق عمليات رواني امپرياليسم خبري، توهين به مقدسات و اديان الهي و فرآيند جهاني شدن تنها بخشي از آن به شمار مي‌روند.

در اين ميان نقش فرهنگ و تاثير آن در روابط بين دولت‌ها و ملت‌ها با توجه به پيشرفت حيرت انگيز در امور فناوري اطلاعات داري اهميت بسياري است. سوال اين است كه ايران اسلامي چگونه مي‌تواند با چالش‌هاي بر آمده در حوزه ديپلماسي فرهنگي در سطح منطقه و بين‌المللي مقابله كند؟

همان طور كه مي‌دانيد كشور ما ايران بيشترين پيشينه غني فرهنگي و تمدني را در ميان ساير كشورهاي جهان به لحاظ تمدن ايراني ـ اسلامي داراست و اين غناي فرهنگي پشتوانه‌اي قوي را به منظور حضور در عرصه تعامل و تبادل بين‌المللي و منطقه‌اي فراهم آورده است. به طوري كه با اتكا به فرهنگ و تمدن زنده و پوياي خود مي‌تواند نقش بسزايي در كاهش بحرانها و چالش‌هاي بين‌المللي داشته باشد.

فرهنگ ايراني در طول تاريخ به دليل محتواي قوي و سرشار از مضامين عالي انساني و الهي همواره خود را از تهاجمات بيگانه مصون داشته است و كمتر آسيب پذير بوده است. براي مثال با هجوم مغولان وحشي به اين سرزمين نه تنها شكست، نخورد بلكه قوم مهاجم را در خود هضم و جذب نموده است.

درست است كه تمدن غربي امكانات مادي فراواني را براي انسان‌ها به گونه‌اي شگفت‌انگيز به وجود آورده اما در عين حال براي نخستين بار اسباب نابودي كره خاكي را با خلق سلاح‌هاي جنگي مافوق مدرن فراهم نموده است. از ديرباز چند حوزه فرهنگي و تمدني عمده در جهان وجود داشته‌اند كه نسبت به پيرامون خود مسئولانه عمل كرده‌اند.

يكي از اين تمدن‌هاي چند هزار ساله فرهنگ و تمدن ايراني و اسلامي است. كه فرهنگ صلح و گفت‌وگو را براي بشريت به ارمغان آورده و در طول تاريخ پر بار خود همواره در داد و ستد با ديگر فرهنگ‌هاي همجوار رابطه خوبي داشته است.

چه بسيار شاعران و اديبان بلندآوازه‌اي همچون رودكي، فردوسي، سعدي، حافظ، نظامي و... در حوزه فرهنگي ايران زمين سر برآورده‌اند و با سرودن اشعار فرهنگ و ادبيات فارسي را به درستي در مناطق مختلف جهان نشر و گسترش داده‌اند، ادبياتي كه سرشار از مفاهيم صلح و دوستي عرفان و الهيات است.

با چنين ادبياتي به همراه هنرهاي اسلامي مي‌توان در اشاعه فرهنگ مهر محبت و دوستي پايدار در تمامي مناطق جغرافيايي، ديپلماسي فرهنگي جمهوري اسلامي ايران موثر باشد و حتماً مي‌تواند با چالش‌هاي فرهنگي بين‌المللي همانند تفكرات طالباني و فرق ضاله و كلاً ضد فرهنگ و تمدن تقابل نمايد. به همين دليل استعمار با نقش فرهنگ مبارز از ديرباز در چالش و دشمني بوده است.

با نگاهي به فرآيند روابط و مناسبات ديپلماسي ايران مشخص مي‌شود كه اين روابط تاكنون بيشتر متأثر از زمينه‌هاي اقتصادي و سياسي بوده تا فرهنگي و به عبارت ديگر فرهنگ همواره بسترساز ساير فعاليت‌ها قلمداد شده اما هم‌اكنون در روابط بين‌الملل ضعيف عمل نموده و نقش خود را به امور تجاري داده است. چرا؟

به گمان مي‌رسد شناخت همه جانبه و بازنگري به توانمنديهاي فرهنگي براي مسئولان دست اندركار امور فرهنگي ضروري و الزامي است. و نيز آشناي از نقاط قوت و ضعف فرصت‌ها و تهديدها و شناخت تنوع فرهنگ‌ها و ابزارهاي رسانه‌اي به كار رفته در فعاليت‌هاي فرهنگي ساير كشورها مي‌تواند حضور فعاليت‌هاي فرهنگي را در راستاي ارتباطات بين ملت‌ها و دولت‌ها به منظور برقراري تفاهم صلح و هم زيستي مسالمت آميز پر رنگتر نشان دهد و آن را به فرهنگ كاربردي علمي و عملي تبديل كند.

بنابراين لازمه اش داشتن شرايط و موارد زير است:
1- تعيين و تدوين چشم انداز و راهبرد فرهنگي (به روز) براي هر يك از مناطق و حوزه‌هاي فرهنگي كه نظام مقدس ج.ا.ا در آن حضور فعال فرهنگي دارد.

2- انتصاب و انتخاب افراد فرهنگي در رأس امور ديپلماسي سياسي و بين‌المللي.

3- تشكيل ستاد تخصصي و تحقيقي با عنوان ستاد بحران فرهنگي با به‌كارگيري فرهيختگان و نخبگان فرهنگي.

4- استفاده و به‌كارگيري ابزارهاي رسانه‌اي مدرن و پيشرفته در امر اطلاع رساني و ترويج فرهنگي و هنري و نيز ايجاد شبكه جهاني تلويزيوني با نام شبكه فرهنگي پيشرو با هماهنگي دستگاه‌هاي مربوطه.

5- رصد نمودن جريان‌هاي فكري و چالش‌هاي فرهنگي به منظور پاسخگويي به آنان.

6- معرفي فرهنگ و تمدن ايراني و اسلامي در قالب چاپ كتاب، ترجمه آثار علمي و ادبي، برگزاري نمايشگاه‌هاي بين‌المللي فرهنگي و بزرگداشت شخصيت‌هاي فرهنگي تأثيرگذار.

7- تاكيد بر مشتركات فرهنگي در حوزه‌هاي كشورهاي كه تاريخ و تمدن مشترك داريم.

8- ايجاد موج فرهنگي به شكل ابداع واژه‌هاي فرهنگي براي هدايت انديشه انسانها مانند: گفت‌وگوي اديان.

9- تعامل با انديشمندان و شخصيت‌هاي علمي، فرهنگي و هنري و ايجاد اتاق فكر در امور فرهنگي، تاريخي و تمدني.

10- ايجاد و راه‌اندازي دانشگاهي با عنوان فرهنگ و تمدن در روابط بين‌الملل به منظور كادرسازي نيروهاي متخصص در زمينه ويژه امور فرهنگي روابط بين‌الملل.

از اهم موضوعاتي است كه مي‌بايست آن را سرلوحه تصميم‌گيري‌هاي فرهنگي و بين‌المللي قرارداد.

كارشناس ارشد روابط بين‌الملل