تفسيرهايي متفاوت از منابع سريال يوسف

يكي از بينندگان «تابناك» در پيامي چنين نوشته است: هفته گذشته در سريال حضرت يوسف (ع) که از شبکه يک سيما پخش شد، به موضوعي اشاره شد که هم ترجمه نادرست از آيه قرآن بود و هم عصمت جناب يوسف را مخدوش نمود.

داستان در سريال به اين شکل بيان شد که دو زنداني خوابشان را براي تعبير به يوسف (ع) عرضه داشتند که حضرت يوسف به يکي از آنها مي‌گويد تعبير خواب تو اين است که تو نجات پيدا مي‌کني و ساقي شاه مي‌شوي. سپس مي‌گويد وقتي نجات پيدا کردي در دربار شاه يادي از من بکن، شايد باعث آزادي من شود و سريال به اينگونه ادامه پيدا مي‌کند که چون يوسف با تمسک به ديگران از ياد خداوند غافل شد، دوران زنداني او هفت سال طول کشيد و يوسف بارها خود را سرزنش کرد که چرا من غافل شدم من اشتباه کردم.

قطعا نويسندگان سريال منبعشان براي چنين برداشتي آيه 42 سوره يوسف بوده است.
اينک با استفاده از تفسير «الميزان» به ترجمه و تفسير آيه فوق مي‌پردازيم:

َوقالَ لِلََّّذي ظَنَّ اَنَّهُ ناجٍ مِنهُمَا اذکُرني عِندَ رَبِّکَ فَانسيهُ الشَّيطانُ ذِکرَ رَبِّه فَلَبِثَ فِي السِّجنِ بِضعَ سِنين.
ترجمه: آنگاه يوسف از رفيقي که مي‌دانست نجات مي‌يابد، درخواست کرد که مرا نزد صاحبت ياد کن، ولي شيطان در آن حال ياد صاحبش را از نظرش ببرد، بدين سبب در زندان چند سالي ماند.

همه ضميرها در «قال» و در «ظن» و در «لبث» به يوسف بر مي‌گردد و ضميرها در جمله « فانسيه الشيطان ذکر ربه» به کلمه «الذي» برمي‌گردد؛ در تنيجه معناي آيه چنين مي‌شود:
يوسف به آن کسي که مي‌پنداشت که به زودي نجات مي‌يابد، گفت که مرا در نزد َربّت (منظور فرمانرواي مصر) يادآوري کن و به او بگو شايد مرا از زندان بيرون آورد ولي شيطان از ياد رفيق زنداني يوسف محوکرد که نزد رّبش از يوسف سخن به ميان آورد و همين فراموشي باعث شد که يوسف چند سالي ديگر در زندان ماند.
و بنا به بيان علامه «ذکر رب» ياد کردن نزد رب است نه ياد خداوند. و اگر دو ضمير مذکور «فانسيه الشيطان ذکر ربه» را به يوسف برگردانيم معنا چنين مي‌شود: شيطان ياد پروردگار را از دل يوسف برد و به ناچار يوسف براي رهايي خود از زندان دست به دامان غير شد به همين جهت خداوند او را عقاب کرد و چند سال ديگر در زندان ماند (برداشتي که در سريا ل از آيه شده است ) که بعضي از مفسرين چنين تفسيري کرده‌اند و چه بسا براي تاييد نظريه خويش به رواياتي نيز استناد کرده‌اند که با نص کتا ب مخالفت دارد. (يعني جناب علامه چنين ترجمه‌اي را از اين آيه قبول ندارند)

علاوه بر اين در همين سوره (سوره يوسف) ايه 24 خداوند از حضرت يوسف تمجيد نموده و فرموده است «اِنَّهُ مِن عِبادِنا المُخلَصين» و نيز تصريح نموده که مخلَصين کساني هستند که شيطان در آنها راه ندارد.

البته بايد توجه داشت که مخلص بودن سبب نمي‌شود که انسان به اسباب معمول متوسل نشود و توسل به اسباب گناه و اشتباه نيست. که حالا اين توهم بوجود آيد که حضرت يوسف(ع) که مخلص بود چرا براي رهايي خود به آن زنداني متوسل شد. بلکه اخلاص سبب مي‌شود که انسان به سبب‌ها دلبستگي و اعتماد پيدا نکند و در جمله «اذکرني عند ربک» دليلي بر دلبستگي يوسف (ع) به غير خدا وجود ندارد.

تفسيرالميزان، تاليف علامه سيد محمد حسين طباطبايي
مترجم: سيد محمد باقر موسوي همداني
جلد 11، صص 246 و 247
گردآورنده: طاهره قزويني