فاجعه آبي ـ خاكي با كاهش سالانه نيم متر از سطح آبهاي زيرزميني
بنا بر تحقيقات جديد انجامشده، نياز پايانناپذير ايران براي آب، در حالي هنوز باقي است كه منابع و حفرههاي زيرزميني اين كشور، بسيار سريعتر از آنچه قابل جبران باشد، در حال خشك شدن است؛ اين امر باعث نشست بخش عظيمي از زمينها و ترك برداشتن ساختمانها در ايران شده است.
به گزارش سرويس بينالملل «تابناك» به نقل از نشنال ژئوگرافي، ارزيابيها نشان ميدهد سطح آبهاي منابع زيرزميني ايران به طور ميانگين در پانزده سال گذشته، سالانه نيم متر كاهش يافته است. همچنين با از بين رفتن آبها، خاك و سنگها استحكام خود را از دست ميدهند كه اين امر، منجر به فشردگي زيربافتهاي زمين و سرانجام نشست آن ميشود.
عكسهاي ماهوارهاي تهيه شده توسط مهدي متق از مركز GFZ يك مركز تحقيقاتي آلمان در زمينه زمينشناسي در شهر پوستدام، نشان ميدهد كه بحران بسيار حاد است.
با بررسي عكسهاي گرفته شده از سطح زمين در سال 1997 و اطلاعات سطح آبها، اين تيم تحقيقاتي نشان داد كه پايان يافتن ذخاير آب زيرزميني، در حال ايجاد يك بحران عمده است.
بنا بر اين گزارش، بيشتر مناطق ايران، مناطق خشكي هستند و تنها 10 درصد اين كشور آب مورد نيازش را از باران تأمين ميكند. ديگر نقاط اين كشور به شدت متكي به منابع زيرزميني آب هستند و حدود 50 درصد آب ايران از منابع زيرزميني تأمين ميشود.
به گفته متق، رشد جمعيت همزمان با توسعه اقتصادي و گسترش صنعت و كشاورزي، باعث افزايش عظيم تقاضا براي آب در ايران شده است و اين در حالي است که جايگزيني اين منابع از سرعت لازم برخوردار نبوده و هر كدام از حوضچههاي زيرزميني در هزاران سال تشكيل شدهاند.
اين گزارش ميافزايد: بين سالهاي 1971 تا 2001 سطح آبهاي منطقه پانزده متر كاهش يافته و عكسهاي ماهوارهاي نشاندهنده رانش يا نشست پنجاه سانتيمتري زمين در سال در برخي نقاط است.
متق گفت: ما ميتوانيم حفرهها و شكافهايي را در عكسها ببينيم كه تا دو متر عرض و چند متر عمق دارند.
نتايج اين تحقيق در مجله تحقيقات ژئوفيزيك منتشر شده است.
هماكنون بيشترين تأثيرات بر مناطق كشاورزي مانند باغهاي پسته در رفسنجان، واقع در مركز ايران بوده است.
كوروش محمدي از دانشگاه تربيت مدرس ايران ميگويد: كشاورزان مجبور شدهاند هر ساله براي دسترسي به آب چاههاي عميقتري حفر كنند. اين روند در ديگر شهرهاي ايران نيز مشاهده ميشود.
متق ادامه داد: ساختمانها در شهر تهران هم از اين روند متأثر بودهاند. بخشهايي از مناطق مسکوني تهران در حال حاضر با نشست زمين روبهرو شدهاند که اگر به اين قضيه توجهي نشود، ممکن است منجر به فروپاشي ناگهاني ساختمانها شود. اين خاك سست، زمينلرزهها را نيز بسيار خطرناكتر ميكند، چراكه زمين بسيار راحتتر ميلرزد؛ البته ايران تنها كشوري نيست كه با اين مشكل روبهروست.
«رونالد بورگمن» از دانشگاه بركلي كاليفرنيا ميگويد: «روند مشابهي هم در غرب آمريكا در نزديكي گسل «سنخوزه» و «سنفرانسيسكو» در قرن بيستم ديده شده است.
امروزه شهرهايي مانند سانفرانسيسكو، آب خود را از كوهستانهاي «سيرا» وارد ميكنند.
بورگمن بر اين باور است اين منابع آب و اصلاح الگوهاي مصرف كنترلشدني است، اما در ايران مشكل بسيار شديدتر بوده و با اين روشها احتمال حل آن كم است.
وي گفت: اين مسئله در ايران تنها با آوردن آب از نقاط ديگر و يا كاهش شديد استفاده از آن براي كشاورزي، صنعت و يا استفاده شخصي قابل حل است، در حالي كه اجراي اين روشها هم در ايران و هم در بسياري كشورهاي ديگر كه با بحران آب روبهرو هستند، اين كار بسيار سختي است.
متق ميگويد: تغييرات آب و هواي زمين و ادامه روند گرمايش باعث تشديد اين مشكل ميشود.
اينها حرف تازهاي نيست. كارشناسان منابع آب كشورمان و حتي خود وزارت نيرو بارها و بارها به فاجعهاي بس عميقتر از گزارش مذكور اعلام كرده اند. اما سوال اينجاست چه كار ميتوان كرد؟ تعطيلي بخش زيادي از كشاورزي كشور احتياج به جسارت زياد، مطالعه مشكلات معيشتي مردم، بررسي معضلات بيكاري مردم و غيره دارد. كار بسيار بسيار سختي است. بد نيست بدانيد حدود 27 درصد نيروي كار كشورمان در كشاورزي مشغول هستند كه در 23 درصد توليد ناخالص ملي سهم نيز دارند. ...... در كل صورت مسئله روشن است و جواب مبهم! (كارشناس مهندسي آب). نکته جالب اینکه ایران سالیانه شش میلیارد مترمکعب از حجم مخازن آبهای زیرزمینی اش را از دست می دهد و در رده بندی بعمل آمده بعد از ایران کشور الجزایر با سالیانه سیصدمیلیون مترمکعب کاهش آب سفره های زیرزمینی یعنی یک بیستم ایران ! رتبه دوم را دارا است مطلب فاجعه بار دیگر اسراف وحشتناک آب در بخش کشاورزی با آن همه تبلیغات رسانه ای است به نحوی که تنها بازده آب در این بخش حدود سی درصد است و هفتاد درصد آب به هدر می رود براستی چرا دشمنان ایران با هر پیشرفت این ملت مخالفند ولی با افزایش کشاورزی در ایران هیچ مشکلی ندارند آنان می دانند که تا ده سال دیگر یک صحرای خشک و بی آب و علف بنام ایران خواهیم داشت که نشستهای زمین در آن فقط برای سرگرمی توریستها و تحقیق زمین شناسان جهان بعنوان عبرت مناسب است ! ما بايد كاري كنيم كه رطوبت لازم را در فصل بارش در فلات مركزي فراهم آوريم تا حداكثر بهره را در موقع نفوذ هواي باران زا در فلات مركزي ببريم ولي ايجاد سدهاي متعدد در دامنه هاي زاگرس و البرز باعث شده چرخه طبيعي آب در فلات مركزي ايران از بين برود مدت و ميزان بارش به حداقل برسد. بيايم روي اين فكركنيم آيا ميتوانيم از طريق انتقال آ ب خزر و درياي عمان در فصل بارش به حوضه هاي آبگير شوره زار فلات مر كزي ايران و يا راه كار ديگر
اين نقص بوجود آمده را جبران كنيم.
این اطلاعات به نحو دقیقتر در دفاتر مطالعات آبهای زیرزمینی که بخشی از سازمان آب منطقه ای استانها است وجود دارد و البته نه تنها اخبار ذکر شده در این سایت را تایید میکند، بلکه حاکی از بدتر بودن شرایط نیز هست. ولی چه کنیم که اثرات این فاجعه و نظیر آن در کلیه مسائل مربوط به منابع طبیعی نظیر جنگل، مرتع، خاکهای حاصلخیز و بیابان زایی در آینده معلوم میشود و از چشم مسولین پنهان مانده است. خدا کند که هر چه زودتر کارشناسان شجاع این بخش دست به روشنگری زده و مردم را از سرنوشت شومی که از این بابت در انتظار آنهاست آگاه سازند. تو را به خدا يكبار هم كه شده اين عادت از در دروازه تو نرفتن و بعد يكباره از سر سوزن تو رفتن را كنار بگذاريم هم اكنون در شهر تهران بيش از 40% لوله هاي اصلي سازمان آب دجار نشت آب هستند و يا آب كشاورزي به دليل روش هاي غلط آبياري و نبود سيستم هاي درست انتقال آب همانند كانالهاي سيماني و لوله براي انتقال آب به جاي كرتهاي خاكي و روشهاي نوين آبياري بيش از دو سوم آب در بخش كشاورزي كه بيش از 80% كل مصرف آب در كشور را در بر مي گيرد به هدر مي رود، كاري نمي كنيم آنوقت من تعجب مي كنم از پيشنهادات دوستان در بالا درمورد افزايش رطوبت كه فوق العاده مشكل است و پيشنهاد ديگر مبني بر انتقال آب درياي خزر و عمان براي احياي آبهاي زير زميني كه اصلا امكان پذير نيست. در حال حاضر سريعترين روش جهت جلوگيري از وخيمتر شدن اوضاع، اصلاح روش آبياري سنتي است كه شديدا منجر به هدر رفتن و تبخير بخش اعظمي از ابهاي زيرزميني مي شود است . و تا مادامي كه دولت بطور جدي وارد عمل نشده و روشهاي آبياري نوين را اجباري نكند اين مشكل هر ساله شديدتر خواهد شد. گذشته از اين با پايين رفتن سطح آب اولا" ذخاير آب در حجم آبخوانها با سرعت بيشتري كاهش مي يابد. دوم اينكه هزينه كف شكني، جابجايي و بالا آوردن آب نيز افزايش مي يابد. پس از اين مي توان با فرهنگ سازي در نحوه استفاده از آب در ساير مصارف از قبيل شرب ، صنعت و ...و نيز با استفاده از طرحهاي تغذيه مصنوعي و غيره به بهبود وضعيت آب كشور اميدوار بود.