کلیات
نفت خام یا پترولیوم مایعی غلیظ و قابل اشتعال بهرنگ قهوهای سیر یا سبز تیره یا سیاه است که در لایههای بالایی بخشهایی از پوسته کره زمین یافت میشود. نفت شامل آمیزه پیچیدهای از هیدروکربنهایی گوناگون است. بیشتر این هیدروکربنها از زنجیره آلکان هستند؛ ولی ممکن است از دید ظاهر، ترکیب یا خلوص تفاوتهای زیادی داشته باشند. نفت را طلای سیاه مینامند. نفت جز سوختهای فسیلی به حساب میآید و تجدید ناپذیر است.
کلمه نفت در زبان انگلیسی پترولیوم نامیده میشود که از دو کلمه پترا معادل یونانی واژه سنگ و کلمه اولئوم معادل واژه روغن تشکیل شدهاست.
نفت مایعی است که عمدتاً از دو عنصر آلی هیدروژن و کربن تشکیل شده و دارای مقادیر کمتری از عناصر سنگین مانند نیتروژن، اکسیژن و گوگرد میباشد و بهصورت طبیعی در زیر زمین و بهصورت استثنایی در روی زمین بصورت چشمه یافت میشود.
تاریخچه
اقوام متمدن دوران باستان، بهویژه سومریها، آشوریها و بابلیها، در حدود چهارهزار و پانصد سال پیش در سرزمین بینالنهرین (عراق امروزی) با برخی از مواد نفتی که از دریاچه قیر بهدست میآمد، آشنایی داشتند. آنان از خود قیر بهعنوان مادهٔ غیرقابل نفوذ برای عایقکاری کشتیها استفاده میکردند. در قرون وسطی دانشمندان مسلمان با تولید نفت سفید و نفت ضروری از آن برای چراغها استفاده کردند و خیابانها و حمامهای شهر بغداد به وسیله قیر و ماسه پوشانده میشد. اولین میدان نفتی دنیا در باکو در قرن نهم ساخته شد که به گفته مارکو پولو که در قرن سیزده به آنجا سفر کرده محصولات آن با صدها کشتی حمل میشد. در داستانها آمدهاست که نوح نیز کشتی خود را با قیر پوشاند تا آب به درون آن نفوذ نکند.
اولین چاه اکتشافی مدرن نفت در سال ۱۷۴۵ در فرانسه و اولین چاه استخراج نفت توسط کلنل دریک در سال ۱۸۵۹ در پنسیلوانیا حفاری شد. با توسعه و پیشرفت تکنولوژی حفاری در اواسط قرن نوزدهم و تکنولوژی تقطیر و پالایش نفت در اواخر قرن نوزدهم و استفاده از آن در موارد غیر سوختی، جهش حیرتآوری بوجود آمد. بطوریکه امروزه صنایع پتروشیمی نفش اساسی و بنیادی در رفع نیاز عمومی جامعه به عهده دارد.
بیشتر دانشمندان منشأ تشکیل نفت را گیاهان و موجودات آلی موجود در اقیانوسهای اولیه میدانند. به دلیل وجود یک سلسله خواص خاص که تنها مولکولهای آلی، مشمول آنها میشوند. باقیمانده جانوران و گیاهانی (اعم از جلبکها و مرجانها) که میلیونها سال قبل (قبل از پدید آمدن دایناسورها در محیط دریا (آب) زندگی میکردهاند، طی میلیونها سال توسط لپههای گل و رسوبات مدفون شدهاند و تحت فشار و دمای بالا، نبود اکسیژن و مدت زمان طولانی تبدیل به نفت و گاز گردیده و در صورت وجود این شرایط همراه با سنگ مخزن مناسب و پوش سنگ، طی مدت زمان بسیار طولانی نفت مهاجرت نموده و به مقدار زیاد در حوضچه نفتی جمع میشود.
نفت خام حالت روغنی دارد و به شکلهای جامد (قیرهای نفتی) و مایع دیده میشود. برخی اوقات به تمام اشکال نفت هیدروکربن نیز گفته میشود. اگر نفت در لایهای رسوبی جمع گردد بهآن محل «حوضچه نفتی» میگویند. از مجموع چندین حوضچه نفتی، یک «میدان نفتی» حاصل میشود. به سنگ متخلخل دربرگیرنده نفت که قابلیت تولید نفت را داشته باشد، «سنگ مخزن» میگویند.
تا قبل از حفر نخستین چاه نفتی به کمک وسایل جدید حفاری، این ماده مهم فقط از چشمههای سطحی نفت، یا چاههای کم عمق که به وسیله دست حفر میشد، استخراج میگردید و موارد استفاده از نفت خام نیز محدود بود. از زمان پیدایش نفت تا امروز فعالیتهای اکتشافی برای کشف ذخایر جدید نفت و گاز و تأمین تقاضای بازارهای نفت و همچنین جایگزینی حجمهای تولید شده، بصورت مستمر در جریان است. امروز با پیشرفت تکنیکهای اکتشافی جدید، دقت فعالیتهای اکتشافی بیشتر شده و شانس بیشتری برای موفقیت وجود دارد، اما با وجود این پیشرفتها، اکتشاف هنوز بصورت یک فعالیت با ریسک بالا باقی ماندهاست، زیرا قدیمیترین نظریه برای اکتشاف نفت، نظریه طاقدیس (Anticline Theory) است.
کاربرد این نظریه برای یافتن نفت در قله طاقدیسها ابزار موفقی بود. این نظریه به عنوان نظریه اصلی برای اکتشافات مهم نفتی در بسیاری از نقاط دنیا از جمله مسجد سلیمان ایران مورد استفاده قرار گرفت. نفت در سال ۱۸۸۰ در رسوبات دریایی پنسیلوانیا کشف شد که ارتباطی با ساختارهای طاقدیسی نداشت و تجمع نفت و ایجاد نفتگیر صرفاً ناشی از تغییر رخساره رسوبات بود؛ بنابراین مشخص شد که ذخایر نفتی میتوانند در حوزههای غیر چین خورده هم وجود داشته باشند. در نتیجه مفهوم نفتگیرهای چینهای (Stratigraphic Traps) با این کشف وارد عرصه مفاهیم نفت شد. تا اواسط دهه ۱۹۲۰، تهیه و استفاده از نقشههای سطحی و طاقدیسها ابزار اصلی اکتشافات نفتی بود و یافتن نفتگیرهای چینهای به صورت تصادفی رخ میداد. یک منطقهٔ انتخاب شده را با مطالعهٔ نمونههای سنگی و لرزهنگاری مشخص میکنند. اندازهگیریها انجام میشود و اگر مکان از نظر میزان ذخیره نفت موجود و ملاحظات اقتصادی، موفقیتآمیز باشد، حفاری آغاز میشود. بالای چاه ساختاری به نام «دکل حفاری» برای جادادن وسایل و لولههای مورد استفاده در چاه ساخته میشود. زمانی که حفاری تمام میشود، پس از تکمیل چاه حفرشده، یک جریان ثابتی از نفت را به سطح زمین خواهد آورد. به سنگهایی که غالباً از سنگهای رستی (شیل) یا انیدریت تشکیلشده و خاصیت پلاستیک دارند و قسمت بالایی مخزن نفت همانند پوششی قرار میگیرند، «سنگ پوششی» گفته میشود.
ارزش نفت خام
نفت بهصورت خام نمیتواند مورد استفاده قرار گیرد و باید در پالایشگاه نفت در برج تقطیر (مخصوص نفت) مورد جداسازی بر اساس اختلاف چگالی قرار گیرد.
ارزش نفت خام معمولاً بر اساس دو معیار وزن مخصوص و میزان گوگرد تقسیمبندی میشود. نفتهایی که وزن مخصوص، گرانروی و چگالی پایینتری دارندنفت سبک و نفتهایی که وزن مخصوص، گرانروی و چگالی بالاتری دارند نفت سنگین نامیده میشوند. نفتهایی که گوگرد آنها کمتر است نیز نفت شیرین و نفتهای دارای گوگرد بیشتر نفت ترش نامیده میشوند که معمولاً نفتهای میادین جوان، به دلیل پختگی اندک، سنگینتر هستند و میزان گوگردشان بالاست. استخراج، جابجایی و پالایش نفتهای سبک و شیرین سادهتر و کمهزینهتر است و میزان بیشتری از محصولاتی، چون بنزین، نفتا، نفت سفید و سوختهای جت برگرفته از نفت سفید، و گازوئیلهای مرغوب را میتوان از آنها به دست آورد، به همین دلیل این نوع نفتها بیشتر مورد علاقه پالایشگاهها بوده و قیمت بالاتری دارند. شاخصهای بینالمللی تعیین قیمت نفت یعنی وست تگزاس اینترمیدیت و برنت از نوع نفت سبک و شیرین هستند. اما میزان نفتهای ترش و سنگین در ذخایر نفتی دنیا بسیار بیشتر است.
مراحل تصفیه نفت
عملیات تصفیه نفت عبارت است از تقطیر نفت خام به منظور تجزیه مواد مشکله آن که عمل تقطیر بطور مداوم انجام میشود. یعنی اینکه مستمر نفت خام داغ وارد قسمت پائین ستون میشود و مواد مختلف هر کدام در سطح مناسب (از بالا تا پائین) خود به خارج جریان مییابد. در این تقطیر سازی موادی سبک که به آنها ماده گاز پالایشگاهی نام دارد به صورت بخار میماند و برای سوختن در پالایشگاه به کار میرود که عبارتند از::گاز نفت مدای LGP))، گازولین (بنزین) و مهمترین آنها نفت است که در صنایع شیمیایی است، و مواد سنگینترین وجود دارد که کروسین را میتوان نام برد و گازوئیل که برای تامین گرما به عنوان سوخت دیزلی بکار میرود.
صنایع پتروشیمی علم شیمی و صنعت پتروشیمی در پرتو فعالیتها و بالندگی مغز های متفکری که عامل همه پیشرفتها و دستاوردهای جوامع بشری است. بیش از چند دهه از پیدایش صنعت پتروشیمی در جهان نمیگذرد.
تعریف کلمهای پتروشیمی
واژه پتروشیمی از دو کلمه پترون و شیمی ترکیب شد و معنی لغوی آن مواد شیمیائی حاصل از نفت است.
به طور کلی مواد پتروشیمی، آن گروه از محصولات شیمیائی است.
▪ محصولات پتروشیمی صنایع پتروشیمی را میتوان به سه دسته مشخص تقسیم کرد:
۱- محصولات اصلی مانند اتیلن، پروپلین، گوگرد، بنزین، آمونیاک و .... این محصولات پایه و اساس محصولات متعدد دیگر پتروشیمی را تشکیل میدهند.
۲- محصولات میانی که از محصولات اصلی تولید شده و مواد اولیه کارخانههای تولید کننده محصولات نهایی را تشکیل میدهند. مانند پلی کلروروینیل (پی وی سی)، ملامین و ...
۳- محصولات نهایی که برای ساختن لوازم و ابزار مورد مصرف عموم مردم به کار میروند مانند:
الیاف مصنوعی، اشیای پلاستیکی و ...
▪ لاستیک: یکی دیگر از محصولات پتروشیمی لاستیک است. کاربرد لاستیک بیشتر در زمینه تولید تایر وسایل نقلیه و... به کار میرود.
▪ الیاف پلی استر: که به نامهای داکرون و تریلن هستند و حتی از الیاف طبیعی دیگر نیز قدرت بیشتری دارند. مصرف این نوع الیاف به علت داشتن خواص گوناگون مانند چروک نشدن به سرعت زیاد شده است.
مواد پتروشیمی موارد استعمال متعدد دیگری نیز دارند. مثل حشره کش ها، مواد منفجره، مواد رنگی و ...
فراوردههای نفتی پس از ساخت فراوردههای حاصله از نفت و گاز پیچیده بعدی نحوه رساندن آنها به خریداران خواهد بود. مثل: نرخ هزینه حمل، نحوه رساندن، مقدار فراوردهها و مسافت بین مراکز توزیع و مصرف کنندگان
مصارف فرواردههای نفتی
مصارف فراوردههای نفت عبارت است از حمل و نقل، تامین گرما و روشنائی و ایجاد برق و زمینههای دیگر.
مشتریان احتیاجات خود را از مراکز و انبارهای توزیع که به آنها (پایانه) یا (انبار) نامیده میشود. دریافت میکنند.
نــفــت عــمــدتــا بــه عــنــوان مــاده خــام صــنــایــع پــتــروشــیــمــی مــورد اســتــفــاده قــرار مــیــگــیــرد.
نفت در چند کشور الجزایر و هلند به عنوان سوخت اتومبیل و درژاپن بیشتر درتاکسیها مصرف میشود.
گازوئیل در موتورهای دیزلی، اتوبوسها، وانتها و ... مصرف میشود. صنعت پتروشیمی با صنعت نفت بستگی نزدیک دارند.
در مورد نفت در ویکی تابناک بیشتر بخوانید
قیمت نفت برنت به ۹۰ دلار کاهش یافت
کد خبر: ۱۳۷۵۷۲۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۰۸
رویترز امروز هشدار میدهد کاهش شدید ذخایر استراتژیک نفت، قیمت را در هفتههای آینده جهشوار افزایش خواهد داد افزایشی که مستقیماً جیب رایدهندگان آمریکایی را هدف میگیرد.
کد خبر: ۱۳۷۵۷۰۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۰۸
اختلالها در تنگه هرمز باعث افزایش قیمت نفت شده است.
کد خبر: ۱۳۷۵۶۱۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۰۷
آخرین قیمت نفت ۹۵.۱۰ دلار اعلام شد.
کد خبر: ۱۳۷۵۳۶۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۰۶
ذخایر نفت آمریکا با افزایش صادرات و برداشت کشور از ذخایر اضطراری به منظور جبران تأثیر جنگ با ایران بر بازارهای جهانی انرژی، به سرعت در حال کاهش است.
کد خبر: ۱۳۷۵۲۶۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۰۶
در حالی که نرخ رسمی تورم آمریکا ۳.۸ درصد اعلام شده، برخی کالاهای مصرفی و خدمات با رشد قیمتی بسیار بالاتر مواجه شدهاند. در اینفوگرافیک زیر، تابناک به بررسی درگیری اقتصاد آمریکا با تورم و گرانی پرداخته است.
کد خبر: ۱۳۷۴۹۹۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۰۴
روزنامه گاردین هشدار داد: افزایش قیمتهای جهانی نفت به نقطه اوج خود نزدیک میشوند که میتواند باعث تورم، کمبود و در طول زمان، رکود اقتصادی شود.
کد خبر: ۱۳۷۴۸۷۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۰۴
نفت برنت با ۴ درصد گپ منفی هفته رو شروع کرد و به زیر ۹۹ دلار رسید.
کد خبر: ۱۳۷۴۷۹۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۰۴
مدیرعامل ادنوک هشدار داد حتی با پایان فوری درگیریها، بازگشت جریان کامل نفت از تنگه هرمز به شرایط عادی دستکم تا سال ۲۰۲۷ زمان میبرد.
کد خبر: ۱۳۷۴۷۱۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۰۳
صادرات نفت عراق به امریکا طی هفتههای اخیر شاهد نوساناتی بوده و از ۱۰۹ هزار بشکه در روز در ۱۰ آوریل به ۴۸ هزار بشکه در روز در ۱۷ آوریل رسید.
کد خبر: ۱۳۷۴۶۹۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۰۳
بر اساس آخرین دادههای منتشر شده در سایت اویل پرایس، قیمت انواع نفت ایران در این روز ثابت مانده است.
کد خبر: ۱۳۷۴۴۳۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۰۲
ذخایر استراتژیک نفت ایران بیشتر از هند، فرانسه، اسپانیا و امارات است.
کد خبر: ۱۳۷۴۴۳۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۰۲
قیمت نفت در معاملات روز جمعه بازار جهانی افزایش یافت، اما با کاهشی که طی سه روز گذشته داشت، در مسیر ثبت کاهش هفتگی قرار گرفت.
کد خبر: ۱۳۷۴۲۲۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۰۱
دادههای کشتیرانی «گروه بورس اوراق بهادار لندن» (LSEG)، شرکت متخصص در حوزه دادهها و زیرساختهای بازارهای مالی مستقر در لندن و موسسه «کپلر» نشان میدهد که سه ابرنفتکش روز چهارشنبه پس از بیش از دو ماه انتظار در خلیج فارس با ۶ میلیون بشکه نفتخام قطر، کویت و عراق در حال عبور از تنگه هرمز و حمل نفت به مقصد بازارهای آسیایی بودند و یک ابرنفتکش دیگر نیز در حال ورود به این منطقه بود.
کد خبر: ۱۳۷۴۰۲۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۳۱
رئیس آژانس بینالمللی انرژی در سخنانی هشدار داد: ذخایر نفت با سرعت بسیار زیادی در حال اتمام است.
کد خبر: ۱۳۷۳۷۴۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۲۹
بر اساس آخرین دادههای منتشر شده در سایت اویل پرایس که مربوط به روز گذشته است، قیمت انواع نفت ایران در این روز ثابت مانده است.
کد خبر: ۱۳۷۳۶۹۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۲۹
صداقت رئیسجمهور در بیان مشکلات اگر همراه با راهکار بیان شود، راه ساخت روایتهای تسلیم را بسته و میتواند زمینه اداره بهتر کشور را فراهم کند.
کد خبر: ۱۳۷۳۶۷۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۲۹
نشریه فارین پالیسی در گزارشی نوشته است که ایران میتواند بزرگترین شکست دونالد ترامپ باشد.
کد خبر: ۱۳۷۳۵۸۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۲۹
«اسکات بسنت» وزیر خزانهداری آمریکا روز دوشنبه اعلام کرد که ایالات متحده یک مجوز عمومی ۳۰ روزه صادر میکند تا دسترسی موقت به نفت روسیه که در دریا سرگردان مانده، تضمین شود.
کد خبر: ۱۳۷۳۴۹۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۲۸
در حالی که تبعات منفی جنگ علیه ایران برای اقتصاد جهانی ادامه دارد، رئیس آژانس بینالمللی انرژی اعلام کرد که ذخایر تجاری نفت جهان بهسرعت در حال کاهش بوده و تنها برای چند هفته دیگر کافی است.
کد خبر: ۱۳۷۳۴۷۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۲/۲۸