کلیات
نفت خام یا پترولیوم مایعی غلیظ و قابل اشتعال بهرنگ قهوهای سیر یا سبز تیره یا سیاه است که در لایههای بالایی بخشهایی از پوسته کره زمین یافت میشود. نفت شامل آمیزه پیچیدهای از هیدروکربنهایی گوناگون است. بیشتر این هیدروکربنها از زنجیره آلکان هستند؛ ولی ممکن است از دید ظاهر، ترکیب یا خلوص تفاوتهای زیادی داشته باشند. نفت را طلای سیاه مینامند. نفت جز سوختهای فسیلی به حساب میآید و تجدید ناپذیر است.
کلمه نفت در زبان انگلیسی پترولیوم نامیده میشود که از دو کلمه پترا معادل یونانی واژه سنگ و کلمه اولئوم معادل واژه روغن تشکیل شدهاست.
نفت مایعی است که عمدتاً از دو عنصر آلی هیدروژن و کربن تشکیل شده و دارای مقادیر کمتری از عناصر سنگین مانند نیتروژن، اکسیژن و گوگرد میباشد و بهصورت طبیعی در زیر زمین و بهصورت استثنایی در روی زمین بصورت چشمه یافت میشود.
تاریخچه
اقوام متمدن دوران باستان، بهویژه سومریها، آشوریها و بابلیها، در حدود چهارهزار و پانصد سال پیش در سرزمین بینالنهرین (عراق امروزی) با برخی از مواد نفتی که از دریاچه قیر بهدست میآمد، آشنایی داشتند. آنان از خود قیر بهعنوان مادهٔ غیرقابل نفوذ برای عایقکاری کشتیها استفاده میکردند. در قرون وسطی دانشمندان مسلمان با تولید نفت سفید و نفت ضروری از آن برای چراغها استفاده کردند و خیابانها و حمامهای شهر بغداد به وسیله قیر و ماسه پوشانده میشد. اولین میدان نفتی دنیا در باکو در قرن نهم ساخته شد که به گفته مارکو پولو که در قرن سیزده به آنجا سفر کرده محصولات آن با صدها کشتی حمل میشد. در داستانها آمدهاست که نوح نیز کشتی خود را با قیر پوشاند تا آب به درون آن نفوذ نکند.
اولین چاه اکتشافی مدرن نفت در سال ۱۷۴۵ در فرانسه و اولین چاه استخراج نفت توسط کلنل دریک در سال ۱۸۵۹ در پنسیلوانیا حفاری شد. با توسعه و پیشرفت تکنولوژی حفاری در اواسط قرن نوزدهم و تکنولوژی تقطیر و پالایش نفت در اواخر قرن نوزدهم و استفاده از آن در موارد غیر سوختی، جهش حیرتآوری بوجود آمد. بطوریکه امروزه صنایع پتروشیمی نفش اساسی و بنیادی در رفع نیاز عمومی جامعه به عهده دارد.
بیشتر دانشمندان منشأ تشکیل نفت را گیاهان و موجودات آلی موجود در اقیانوسهای اولیه میدانند. به دلیل وجود یک سلسله خواص خاص که تنها مولکولهای آلی، مشمول آنها میشوند. باقیمانده جانوران و گیاهانی (اعم از جلبکها و مرجانها) که میلیونها سال قبل (قبل از پدید آمدن دایناسورها در محیط دریا (آب) زندگی میکردهاند، طی میلیونها سال توسط لپههای گل و رسوبات مدفون شدهاند و تحت فشار و دمای بالا، نبود اکسیژن و مدت زمان طولانی تبدیل به نفت و گاز گردیده و در صورت وجود این شرایط همراه با سنگ مخزن مناسب و پوش سنگ، طی مدت زمان بسیار طولانی نفت مهاجرت نموده و به مقدار زیاد در حوضچه نفتی جمع میشود.
نفت خام حالت روغنی دارد و به شکلهای جامد (قیرهای نفتی) و مایع دیده میشود. برخی اوقات به تمام اشکال نفت هیدروکربن نیز گفته میشود. اگر نفت در لایهای رسوبی جمع گردد بهآن محل «حوضچه نفتی» میگویند. از مجموع چندین حوضچه نفتی، یک «میدان نفتی» حاصل میشود. به سنگ متخلخل دربرگیرنده نفت که قابلیت تولید نفت را داشته باشد، «سنگ مخزن» میگویند.
تا قبل از حفر نخستین چاه نفتی به کمک وسایل جدید حفاری، این ماده مهم فقط از چشمههای سطحی نفت، یا چاههای کم عمق که به وسیله دست حفر میشد، استخراج میگردید و موارد استفاده از نفت خام نیز محدود بود. از زمان پیدایش نفت تا امروز فعالیتهای اکتشافی برای کشف ذخایر جدید نفت و گاز و تأمین تقاضای بازارهای نفت و همچنین جایگزینی حجمهای تولید شده، بصورت مستمر در جریان است. امروز با پیشرفت تکنیکهای اکتشافی جدید، دقت فعالیتهای اکتشافی بیشتر شده و شانس بیشتری برای موفقیت وجود دارد، اما با وجود این پیشرفتها، اکتشاف هنوز بصورت یک فعالیت با ریسک بالا باقی ماندهاست، زیرا قدیمیترین نظریه برای اکتشاف نفت، نظریه طاقدیس (Anticline Theory) است.
کاربرد این نظریه برای یافتن نفت در قله طاقدیسها ابزار موفقی بود. این نظریه به عنوان نظریه اصلی برای اکتشافات مهم نفتی در بسیاری از نقاط دنیا از جمله مسجد سلیمان ایران مورد استفاده قرار گرفت. نفت در سال ۱۸۸۰ در رسوبات دریایی پنسیلوانیا کشف شد که ارتباطی با ساختارهای طاقدیسی نداشت و تجمع نفت و ایجاد نفتگیر صرفاً ناشی از تغییر رخساره رسوبات بود؛ بنابراین مشخص شد که ذخایر نفتی میتوانند در حوزههای غیر چین خورده هم وجود داشته باشند. در نتیجه مفهوم نفتگیرهای چینهای (Stratigraphic Traps) با این کشف وارد عرصه مفاهیم نفت شد. تا اواسط دهه ۱۹۲۰، تهیه و استفاده از نقشههای سطحی و طاقدیسها ابزار اصلی اکتشافات نفتی بود و یافتن نفتگیرهای چینهای به صورت تصادفی رخ میداد. یک منطقهٔ انتخاب شده را با مطالعهٔ نمونههای سنگی و لرزهنگاری مشخص میکنند. اندازهگیریها انجام میشود و اگر مکان از نظر میزان ذخیره نفت موجود و ملاحظات اقتصادی، موفقیتآمیز باشد، حفاری آغاز میشود. بالای چاه ساختاری به نام «دکل حفاری» برای جادادن وسایل و لولههای مورد استفاده در چاه ساخته میشود. زمانی که حفاری تمام میشود، پس از تکمیل چاه حفرشده، یک جریان ثابتی از نفت را به سطح زمین خواهد آورد. به سنگهایی که غالباً از سنگهای رستی (شیل) یا انیدریت تشکیلشده و خاصیت پلاستیک دارند و قسمت بالایی مخزن نفت همانند پوششی قرار میگیرند، «سنگ پوششی» گفته میشود.
ارزش نفت خام
نفت بهصورت خام نمیتواند مورد استفاده قرار گیرد و باید در پالایشگاه نفت در برج تقطیر (مخصوص نفت) مورد جداسازی بر اساس اختلاف چگالی قرار گیرد.
ارزش نفت خام معمولاً بر اساس دو معیار وزن مخصوص و میزان گوگرد تقسیمبندی میشود. نفتهایی که وزن مخصوص، گرانروی و چگالی پایینتری دارندنفت سبک و نفتهایی که وزن مخصوص، گرانروی و چگالی بالاتری دارند نفت سنگین نامیده میشوند. نفتهایی که گوگرد آنها کمتر است نیز نفت شیرین و نفتهای دارای گوگرد بیشتر نفت ترش نامیده میشوند که معمولاً نفتهای میادین جوان، به دلیل پختگی اندک، سنگینتر هستند و میزان گوگردشان بالاست. استخراج، جابجایی و پالایش نفتهای سبک و شیرین سادهتر و کمهزینهتر است و میزان بیشتری از محصولاتی، چون بنزین، نفتا، نفت سفید و سوختهای جت برگرفته از نفت سفید، و گازوئیلهای مرغوب را میتوان از آنها به دست آورد، به همین دلیل این نوع نفتها بیشتر مورد علاقه پالایشگاهها بوده و قیمت بالاتری دارند. شاخصهای بینالمللی تعیین قیمت نفت یعنی وست تگزاس اینترمیدیت و برنت از نوع نفت سبک و شیرین هستند. اما میزان نفتهای ترش و سنگین در ذخایر نفتی دنیا بسیار بیشتر است.
مراحل تصفیه نفت
عملیات تصفیه نفت عبارت است از تقطیر نفت خام به منظور تجزیه مواد مشکله آن که عمل تقطیر بطور مداوم انجام میشود. یعنی اینکه مستمر نفت خام داغ وارد قسمت پائین ستون میشود و مواد مختلف هر کدام در سطح مناسب (از بالا تا پائین) خود به خارج جریان مییابد. در این تقطیر سازی موادی سبک که به آنها ماده گاز پالایشگاهی نام دارد به صورت بخار میماند و برای سوختن در پالایشگاه به کار میرود که عبارتند از::گاز نفت مدای LGP))، گازولین (بنزین) و مهمترین آنها نفت است که در صنایع شیمیایی است، و مواد سنگینترین وجود دارد که کروسین را میتوان نام برد و گازوئیل که برای تامین گرما به عنوان سوخت دیزلی بکار میرود.
صنایع پتروشیمی علم شیمی و صنعت پتروشیمی در پرتو فعالیتها و بالندگی مغز های متفکری که عامل همه پیشرفتها و دستاوردهای جوامع بشری است. بیش از چند دهه از پیدایش صنعت پتروشیمی در جهان نمیگذرد.
تعریف کلمهای پتروشیمی
واژه پتروشیمی از دو کلمه پترون و شیمی ترکیب شد و معنی لغوی آن مواد شیمیائی حاصل از نفت است.
به طور کلی مواد پتروشیمی، آن گروه از محصولات شیمیائی است.
▪ محصولات پتروشیمی صنایع پتروشیمی را میتوان به سه دسته مشخص تقسیم کرد:
۱- محصولات اصلی مانند اتیلن، پروپلین، گوگرد، بنزین، آمونیاک و .... این محصولات پایه و اساس محصولات متعدد دیگر پتروشیمی را تشکیل میدهند.
۲- محصولات میانی که از محصولات اصلی تولید شده و مواد اولیه کارخانههای تولید کننده محصولات نهایی را تشکیل میدهند. مانند پلی کلروروینیل (پی وی سی)، ملامین و ...
۳- محصولات نهایی که برای ساختن لوازم و ابزار مورد مصرف عموم مردم به کار میروند مانند:
الیاف مصنوعی، اشیای پلاستیکی و ...
▪ لاستیک: یکی دیگر از محصولات پتروشیمی لاستیک است. کاربرد لاستیک بیشتر در زمینه تولید تایر وسایل نقلیه و... به کار میرود.
▪ الیاف پلی استر: که به نامهای داکرون و تریلن هستند و حتی از الیاف طبیعی دیگر نیز قدرت بیشتری دارند. مصرف این نوع الیاف به علت داشتن خواص گوناگون مانند چروک نشدن به سرعت زیاد شده است.
مواد پتروشیمی موارد استعمال متعدد دیگری نیز دارند. مثل حشره کش ها، مواد منفجره، مواد رنگی و ...
فراوردههای نفتی پس از ساخت فراوردههای حاصله از نفت و گاز پیچیده بعدی نحوه رساندن آنها به خریداران خواهد بود. مثل: نرخ هزینه حمل، نحوه رساندن، مقدار فراوردهها و مسافت بین مراکز توزیع و مصرف کنندگان
مصارف فرواردههای نفتی
مصارف فراوردههای نفت عبارت است از حمل و نقل، تامین گرما و روشنائی و ایجاد برق و زمینههای دیگر.
مشتریان احتیاجات خود را از مراکز و انبارهای توزیع که به آنها (پایانه) یا (انبار) نامیده میشود. دریافت میکنند.
نــفــت عــمــدتــا بــه عــنــوان مــاده خــام صــنــایــع پــتــروشــیــمــی مــورد اســتــفــاده قــرار مــیــگــیــرد.
نفت در چند کشور الجزایر و هلند به عنوان سوخت اتومبیل و درژاپن بیشتر درتاکسیها مصرف میشود.
گازوئیل در موتورهای دیزلی، اتوبوسها، وانتها و ... مصرف میشود. صنعت پتروشیمی با صنعت نفت بستگی نزدیک دارند.
در مورد نفت در ویکی تابناک بیشتر بخوانید
هیچ طلب راکدشدهای از محل صادرات نفت وجود ندارد
کد خبر: ۱۳۴۹۲۸۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۰/۱۱
دلار در ایران فقط یک قیمت نیست، یک داوری روزانه درباره کارآمدی حکمرانی است؛ و دقیقاً به همین دلیل، هر جهش ارزی فوراً با یک پاسخ آماده مواجه میشود: «پول نفت کجاست». اما مسئله این نیست که نفت فروخته میشود یا نه؛ مسئله این است که از دلارهای نفت یِ اعلامشده، چه مقدار واقعاً وصول میشود، چه مقدار قابلیت انتقال و استفاده پیدا میکند، و چه مقدار در نهایت به چرخه رسمی تأمین ارز میرسد.
کد خبر: ۱۳۴۹۲۷۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۰/۱۱
از نفت تا برق؛
سال ۲۰۲۵ نشان داد که بازارهای انرژی بیش از هر چیز تابع بنیادهای اقتصادی، عرضهوتقاضا و محدودیتهای زیرساختی هستند. این گزارش با مرور ده رویداد مهم، توضیح میدهد چرا فرضیات سرمایهگذاران، سیاستگذاران و تولیدکنندگان برای ۲۰۲۶ بهطور اساسی تغییر کرده است.
کد خبر: ۱۳۴۹۲۶۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۰/۱۱
بازارهای جهانی نفت روز سهشنبه را در فضایی پرنوسان و آمیخته با تردید سپری کردند. در حالی که تشدید تنشهای ژئوپلیتیک در خاورمیانه و شرق اروپا بهطور سنتی باید محرک جهش قیمتها باشد، نگرانیها از «اشباع بازار» و چشمانداز مازاد عرضه در سال ۲۰۲۶، ترمز صعود قیمتها را کشیده است. همزمان، گزارشهای جدید از تغییرات معنادار در نقشه عرضه نفت جهان حکایت دارد؛ از جهش تولید در قزاقستان تا بازگشت شریان حیاتی اقتصاد سودان جنوبی.
کد خبر: ۱۳۴۹۱۴۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۰/۱۰
روایت یک موفقیت اجتماعی که قربانی سیاست شد
آمارها حرف میزدند. قبولی کنکور در این استانها هر سال افزایش یافت. شهرستانهایی که سالها حتی یک قبولی پزشکی یا مهندسی نداشتند، ناگهان شاهد موفقیتهای چشمگیر شدند. در استان بوشهر، تعداد قبولیهای زیر هزار، سالانه بین ۵۰ تا ۷۰ نفر افزایش پیدا کرد و ارتقای ۴ تا ۵ رتبهای استان در نتایج کنکور، به واقعیتی انکارناپذیر بدل شد.
کد خبر: ۱۳۴۸۸۴۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۰/۰۹
طبق گزارش رویترز، مسکو میخواست با جهش LNG سهمش را از حدود ۸ درصد به ۲۰ درصد برساند، اما تحریمها دقیقاً به گلوگاههایی ضربه زدند که صادرات LNG را ممکن میکند؛ از کشتیهای یخشکن و خدمات کشتیرانی تا فناوری و تأمین پروژه. نتیجه هم تغییر اجباری نقشه راه شد و هدف تولید سالانه ۱۰۰ میلیون تن «چند سال» به تعویق افتاد.
کد خبر: ۱۳۴۸۴۳۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۰/۰۷
قیمت هر بشکه نفت برنت دریای شمال امروز با ۴ سنت معادل ۰.۰۶ درصد افزایش به ۶۲ دلار و ۲۸ سنت رسید.
کد خبر: ۱۳۴۸۰۱۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۰/۰۵
رئیسجمهور آمریکا آغاز قریبالوقوع حملات زمینی علیه آنچه ادعا میکند، اهداف کارتلهای مواد مخدر در آمریکای لاتین هستند، تائید کرد.
کد خبر: ۱۳۴۷۸۶۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۰/۰۴
ناظران بازار انرژی اکنون از شکلگیری یک «هنجار جدید» سخن میگویند؛ عصری که در آن فراوانی عرضه بر هراسهای ژئوپلیتیک فائق آمده و «حق بیمه ریسک» (Geopolitical Premium) که معاملهگران همواره بر قیمت هر بشکه نفت میافزودند عملاً محو شده است.
کد خبر: ۱۳۴۷۶۹۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۰/۰۳
درحالیکه هر بشکه نفت در بازار ۶۲ دلار است، هر اونس نقره به مرز ۷۲ دلار رسیده است.
کد خبر: ۱۳۴۷۷۳۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۰/۰۳
درحالیکه هر بشکه نفت در بازار ۶۲ دلار است، هر اونس نقره به مرز ۷۲ دلار رسیده است.
کد خبر: ۱۳۴۷۷۲۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۰/۰۳
درحالیکه آمارهای اوپک نشان میدهد که تولید نفت ایران در آبان ماه کاهش یافته اما آمارهای آژانسبینالمللی انرژی میگوید که این رقم نسبت به ماه قبل هیچ تغییری نکرده است.
کد خبر: ۱۳۴۷۲۲۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۱۰/۰۱
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران در بیانیهای اقدامات تهدیدآمیز آمریکا علیه ونزوئلا را شدیدا محکوم کرد.
کد خبر: ۱۳۴۶۵۲۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۹/۲۶
رقابت سهقطبی نفت
عربستان سعودی با سیاست «تنظیم انعطافپذیر عرضه» سعی دارد هم از سقوط قیمت جلوگیری کند و هم جایگاه خود در بازار حیاتی آسیا را مستحکم نگاه دارد. تولید نفت سعودی در نوامبر ۲۰۲۵ در حدود ۱۰ میلیون بشکه در روز باقی ماند و ریاض قیمت نفت سبک خود، مخصوصاً برای مشتریان آسیایی را کاهش داد تا رقابتپذیری حفظ شود.
کد خبر: ۱۳۴۴۵۸۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۹/۲۱
سفیر اسبق ایران در انگلیس در گفتگو با تابناک:
سید جلال ساداتیان می گوید ترامپ میخواهد برای دومین بار فشار بیاورد تا آن چیزی که او میخواهد، ایران بپذیرد.
کد خبر: ۱۳۴۴۶۰۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۹/۱۷
ایالات متحده قبلاً بزرگترین خریدار نفت ونزوئلا بود، اما این تجارت در سال ۲۰۱۹ و پس از تحریمهای دولت اول ترامپ علیه شرکت نفت دولتیونزوئلا (PDVSA) متوقف شد. صادرات به آمریکا در سال ۲۰۲۳ از سر گرفته شد، اما حجم آن اندک باقی مانده و اکنون اکثر نفت خام ونزوئلا به چین سرازیر میشود.
کد خبر: ۱۳۴۴۵۲۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۹/۱۶
مرکز آمار ایران از نرخ رشد ۰.۱ درصدی اقتصاد با نفت و ۰.۵ ــدرصدی بدون نفت در نیمه اول سال جاری خبر داد.
کد خبر: ۱۳۴۴۳۱۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۹/۱۵
حجت الاسلام احمدی در گفتوگو با تابناک:
رئیس کمیسیون انرژی مجلس با انتقاد از مصوبه اخیر دولت درباره بنزین، آن را فاقد اثرگذاری جدی در کنترل قاچاق و مصرف دانست و هشدار داد که این سیاست همچنین درآمدی برای جبران ناترازی اقتصادی کشور نیز به همراه ندارد.
کد خبر: ۱۳۴۳۸۲۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۹/۱۳
وزیر نفت گفت: سهمیههای ۶۰ و ۱۰۰ لیتری کارتهای سوخت خودروها، تغییری نخواهد کرد.
کد خبر: ۱۳۴۳۷۶۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۹/۱۲
افزایش یک واحد درصدی نرخ مالیات بر ارزش افزوده به عنوان سهم دولت برای متناسبسازی حقوق بازنشستگان و سایر موارد مرتبط با معافیتهای مالیاتی» بررسی و تصویب شد.
کد خبر: ۱۳۴۳۷۵۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۴/۰۹/۱۲