کلیات
نفت خام یا پترولیوم مایعی غلیظ و قابل اشتعال بهرنگ قهوهای سیر یا سبز تیره یا سیاه است که در لایههای بالایی بخشهایی از پوسته کره زمین یافت میشود. نفت شامل آمیزه پیچیدهای از هیدروکربنهایی گوناگون است. بیشتر این هیدروکربنها از زنجیره آلکان هستند؛ ولی ممکن است از دید ظاهر، ترکیب یا خلوص تفاوتهای زیادی داشته باشند. نفت را طلای سیاه مینامند. نفت جز سوختهای فسیلی به حساب میآید و تجدید ناپذیر است.
کلمه نفت در زبان انگلیسی پترولیوم نامیده میشود که از دو کلمه پترا معادل یونانی واژه سنگ و کلمه اولئوم معادل واژه روغن تشکیل شدهاست.
نفت مایعی است که عمدتاً از دو عنصر آلی هیدروژن و کربن تشکیل شده و دارای مقادیر کمتری از عناصر سنگین مانند نیتروژن، اکسیژن و گوگرد میباشد و بهصورت طبیعی در زیر زمین و بهصورت استثنایی در روی زمین بصورت چشمه یافت میشود.
تاریخچه
اقوام متمدن دوران باستان، بهویژه سومریها، آشوریها و بابلیها، در حدود چهارهزار و پانصد سال پیش در سرزمین بینالنهرین (عراق امروزی) با برخی از مواد نفتی که از دریاچه قیر بهدست میآمد، آشنایی داشتند. آنان از خود قیر بهعنوان مادهٔ غیرقابل نفوذ برای عایقکاری کشتیها استفاده میکردند. در قرون وسطی دانشمندان مسلمان با تولید نفت سفید و نفت ضروری از آن برای چراغها استفاده کردند و خیابانها و حمامهای شهر بغداد به وسیله قیر و ماسه پوشانده میشد. اولین میدان نفتی دنیا در باکو در قرن نهم ساخته شد که به گفته مارکو پولو که در قرن سیزده به آنجا سفر کرده محصولات آن با صدها کشتی حمل میشد. در داستانها آمدهاست که نوح نیز کشتی خود را با قیر پوشاند تا آب به درون آن نفوذ نکند.
اولین چاه اکتشافی مدرن نفت در سال ۱۷۴۵ در فرانسه و اولین چاه استخراج نفت توسط کلنل دریک در سال ۱۸۵۹ در پنسیلوانیا حفاری شد. با توسعه و پیشرفت تکنولوژی حفاری در اواسط قرن نوزدهم و تکنولوژی تقطیر و پالایش نفت در اواخر قرن نوزدهم و استفاده از آن در موارد غیر سوختی، جهش حیرتآوری بوجود آمد. بطوریکه امروزه صنایع پتروشیمی نفش اساسی و بنیادی در رفع نیاز عمومی جامعه به عهده دارد.
بیشتر دانشمندان منشأ تشکیل نفت را گیاهان و موجودات آلی موجود در اقیانوسهای اولیه میدانند. به دلیل وجود یک سلسله خواص خاص که تنها مولکولهای آلی، مشمول آنها میشوند. باقیمانده جانوران و گیاهانی (اعم از جلبکها و مرجانها) که میلیونها سال قبل (قبل از پدید آمدن دایناسورها در محیط دریا (آب) زندگی میکردهاند، طی میلیونها سال توسط لپههای گل و رسوبات مدفون شدهاند و تحت فشار و دمای بالا، نبود اکسیژن و مدت زمان طولانی تبدیل به نفت و گاز گردیده و در صورت وجود این شرایط همراه با سنگ مخزن مناسب و پوش سنگ، طی مدت زمان بسیار طولانی نفت مهاجرت نموده و به مقدار زیاد در حوضچه نفتی جمع میشود.
نفت خام حالت روغنی دارد و به شکلهای جامد (قیرهای نفتی) و مایع دیده میشود. برخی اوقات به تمام اشکال نفت هیدروکربن نیز گفته میشود. اگر نفت در لایهای رسوبی جمع گردد بهآن محل «حوضچه نفتی» میگویند. از مجموع چندین حوضچه نفتی، یک «میدان نفتی» حاصل میشود. به سنگ متخلخل دربرگیرنده نفت که قابلیت تولید نفت را داشته باشد، «سنگ مخزن» میگویند.
تا قبل از حفر نخستین چاه نفتی به کمک وسایل جدید حفاری، این ماده مهم فقط از چشمههای سطحی نفت، یا چاههای کم عمق که به وسیله دست حفر میشد، استخراج میگردید و موارد استفاده از نفت خام نیز محدود بود. از زمان پیدایش نفت تا امروز فعالیتهای اکتشافی برای کشف ذخایر جدید نفت و گاز و تأمین تقاضای بازارهای نفت و همچنین جایگزینی حجمهای تولید شده، بصورت مستمر در جریان است. امروز با پیشرفت تکنیکهای اکتشافی جدید، دقت فعالیتهای اکتشافی بیشتر شده و شانس بیشتری برای موفقیت وجود دارد، اما با وجود این پیشرفتها، اکتشاف هنوز بصورت یک فعالیت با ریسک بالا باقی ماندهاست، زیرا قدیمیترین نظریه برای اکتشاف نفت، نظریه طاقدیس (Anticline Theory) است.
کاربرد این نظریه برای یافتن نفت در قله طاقدیسها ابزار موفقی بود. این نظریه به عنوان نظریه اصلی برای اکتشافات مهم نفتی در بسیاری از نقاط دنیا از جمله مسجد سلیمان ایران مورد استفاده قرار گرفت. نفت در سال ۱۸۸۰ در رسوبات دریایی پنسیلوانیا کشف شد که ارتباطی با ساختارهای طاقدیسی نداشت و تجمع نفت و ایجاد نفتگیر صرفاً ناشی از تغییر رخساره رسوبات بود؛ بنابراین مشخص شد که ذخایر نفتی میتوانند در حوزههای غیر چین خورده هم وجود داشته باشند. در نتیجه مفهوم نفتگیرهای چینهای (Stratigraphic Traps) با این کشف وارد عرصه مفاهیم نفت شد. تا اواسط دهه ۱۹۲۰، تهیه و استفاده از نقشههای سطحی و طاقدیسها ابزار اصلی اکتشافات نفتی بود و یافتن نفتگیرهای چینهای به صورت تصادفی رخ میداد. یک منطقهٔ انتخاب شده را با مطالعهٔ نمونههای سنگی و لرزهنگاری مشخص میکنند. اندازهگیریها انجام میشود و اگر مکان از نظر میزان ذخیره نفت موجود و ملاحظات اقتصادی، موفقیتآمیز باشد، حفاری آغاز میشود. بالای چاه ساختاری به نام «دکل حفاری» برای جادادن وسایل و لولههای مورد استفاده در چاه ساخته میشود. زمانی که حفاری تمام میشود، پس از تکمیل چاه حفرشده، یک جریان ثابتی از نفت را به سطح زمین خواهد آورد. به سنگهایی که غالباً از سنگهای رستی (شیل) یا انیدریت تشکیلشده و خاصیت پلاستیک دارند و قسمت بالایی مخزن نفت همانند پوششی قرار میگیرند، «سنگ پوششی» گفته میشود.
ارزش نفت خام
نفت بهصورت خام نمیتواند مورد استفاده قرار گیرد و باید در پالایشگاه نفت در برج تقطیر (مخصوص نفت) مورد جداسازی بر اساس اختلاف چگالی قرار گیرد.
ارزش نفت خام معمولاً بر اساس دو معیار وزن مخصوص و میزان گوگرد تقسیمبندی میشود. نفتهایی که وزن مخصوص، گرانروی و چگالی پایینتری دارندنفت سبک و نفتهایی که وزن مخصوص، گرانروی و چگالی بالاتری دارند نفت سنگین نامیده میشوند. نفتهایی که گوگرد آنها کمتر است نیز نفت شیرین و نفتهای دارای گوگرد بیشتر نفت ترش نامیده میشوند که معمولاً نفتهای میادین جوان، به دلیل پختگی اندک، سنگینتر هستند و میزان گوگردشان بالاست. استخراج، جابجایی و پالایش نفتهای سبک و شیرین سادهتر و کمهزینهتر است و میزان بیشتری از محصولاتی، چون بنزین، نفتا، نفت سفید و سوختهای جت برگرفته از نفت سفید، و گازوئیلهای مرغوب را میتوان از آنها به دست آورد، به همین دلیل این نوع نفتها بیشتر مورد علاقه پالایشگاهها بوده و قیمت بالاتری دارند. شاخصهای بینالمللی تعیین قیمت نفت یعنی وست تگزاس اینترمیدیت و برنت از نوع نفت سبک و شیرین هستند. اما میزان نفتهای ترش و سنگین در ذخایر نفتی دنیا بسیار بیشتر است.
مراحل تصفیه نفت
عملیات تصفیه نفت عبارت است از تقطیر نفت خام به منظور تجزیه مواد مشکله آن که عمل تقطیر بطور مداوم انجام میشود. یعنی اینکه مستمر نفت خام داغ وارد قسمت پائین ستون میشود و مواد مختلف هر کدام در سطح مناسب (از بالا تا پائین) خود به خارج جریان مییابد. در این تقطیر سازی موادی سبک که به آنها ماده گاز پالایشگاهی نام دارد به صورت بخار میماند و برای سوختن در پالایشگاه به کار میرود که عبارتند از::گاز نفت مدای LGP))، گازولین (بنزین) و مهمترین آنها نفت است که در صنایع شیمیایی است، و مواد سنگینترین وجود دارد که کروسین را میتوان نام برد و گازوئیل که برای تامین گرما به عنوان سوخت دیزلی بکار میرود.
صنایع پتروشیمی علم شیمی و صنعت پتروشیمی در پرتو فعالیتها و بالندگی مغز های متفکری که عامل همه پیشرفتها و دستاوردهای جوامع بشری است. بیش از چند دهه از پیدایش صنعت پتروشیمی در جهان نمیگذرد.
تعریف کلمهای پتروشیمی
واژه پتروشیمی از دو کلمه پترون و شیمی ترکیب شد و معنی لغوی آن مواد شیمیائی حاصل از نفت است.
به طور کلی مواد پتروشیمی، آن گروه از محصولات شیمیائی است.
▪ محصولات پتروشیمی صنایع پتروشیمی را میتوان به سه دسته مشخص تقسیم کرد:
۱- محصولات اصلی مانند اتیلن، پروپلین، گوگرد، بنزین، آمونیاک و .... این محصولات پایه و اساس محصولات متعدد دیگر پتروشیمی را تشکیل میدهند.
۲- محصولات میانی که از محصولات اصلی تولید شده و مواد اولیه کارخانههای تولید کننده محصولات نهایی را تشکیل میدهند. مانند پلی کلروروینیل (پی وی سی)، ملامین و ...
۳- محصولات نهایی که برای ساختن لوازم و ابزار مورد مصرف عموم مردم به کار میروند مانند:
الیاف مصنوعی، اشیای پلاستیکی و ...
▪ لاستیک: یکی دیگر از محصولات پتروشیمی لاستیک است. کاربرد لاستیک بیشتر در زمینه تولید تایر وسایل نقلیه و... به کار میرود.
▪ الیاف پلی استر: که به نامهای داکرون و تریلن هستند و حتی از الیاف طبیعی دیگر نیز قدرت بیشتری دارند. مصرف این نوع الیاف به علت داشتن خواص گوناگون مانند چروک نشدن به سرعت زیاد شده است.
مواد پتروشیمی موارد استعمال متعدد دیگری نیز دارند. مثل حشره کش ها، مواد منفجره، مواد رنگی و ...
فراوردههای نفتی پس از ساخت فراوردههای حاصله از نفت و گاز پیچیده بعدی نحوه رساندن آنها به خریداران خواهد بود. مثل: نرخ هزینه حمل، نحوه رساندن، مقدار فراوردهها و مسافت بین مراکز توزیع و مصرف کنندگان
مصارف فرواردههای نفتی
مصارف فراوردههای نفت عبارت است از حمل و نقل، تامین گرما و روشنائی و ایجاد برق و زمینههای دیگر.
مشتریان احتیاجات خود را از مراکز و انبارهای توزیع که به آنها (پایانه) یا (انبار) نامیده میشود. دریافت میکنند.
نــفــت عــمــدتــا بــه عــنــوان مــاده خــام صــنــایــع پــتــروشــیــمــی مــورد اســتــفــاده قــرار مــیــگــیــرد.
نفت در چند کشور الجزایر و هلند به عنوان سوخت اتومبیل و درژاپن بیشتر درتاکسیها مصرف میشود.
گازوئیل در موتورهای دیزلی، اتوبوسها، وانتها و ... مصرف میشود. صنعت پتروشیمی با صنعت نفت بستگی نزدیک دارند.
در مورد نفت در ویکی تابناک بیشتر بخوانید
رویترز:
ایران گفتوگوهایی را برای فروش نفت به شرکتهای ژاپنی آغاز کرده است. خریداران احتمالی خواهان تمدید طولانیتر معافیت از تحریمهای آمریکا و همچنین دریافت اطمینان درباره امنبودن شرایط کشتیرانی در خلیج فارس هستند
کد خبر: ۱۳۸۲۸۱۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۱۲
نبض خبر
مسعود پزشکیان درباره اتهام افشای اسرار نظامی گفت: «من موظفم از نیروهای نظامی با تمام قدرت دفاع کنم و خواهم کرد. اگر این اسرار نظامی است، هرکس میخواهد، بداند!» اظهارات پزشکیان را میبینید و میشنوید.
کد خبر: ۱۳۸۲۶۸۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۱۱
گزارش تابناک از آینده بازار انرژی(۱)؛
بازار نفت بیش از آنکه اسیر چاههای نفت باشد، اسیر انتظارات است. گاهی یک موشک میتواند قیمت هر بشکه نفت را ۱۰ دلار بالا ببرد و گاهی یک توافق سیاسی، میلیاردها دلار از ارزش بازار انرژی را ظرف چند ساعت تبخیر کند.
کد خبر: ۱۳۸۲۴۷۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۱۰
چرتکه؛
گزارش حاضر به بررسی جابهجایی موازنه قدرت در بازار جهانی انرژی میپردازد؛ جایی که آمریکای لاتین در حال تبدیل شدن به یکی از مهمترین برندگان غیرمستقیم بحران ژئوپلیتیکی تنگه هرمز و شوک نفتی حاصل از آن است. در شرایطی که تنشهای بینالمللی در منطقه خلیج فارس بازار انرژی را بیثبات کردهاند، این منطقه با اتکا به ذخایر عظیم نفت و گاز و فاصله جغرافیایی از کانونهای بحران، جایگاه تازهای در زنجیره تأمین جهانی پیدا کرده است. در این میان کشورهایی مانند برزیل، گویان، سورینام و آرژانتین با سرعتی چشمگیر در حال افزایش تولید هستند. کشف میادین فراساحلی، توسعه منابع شیل در آرژانتین و سرمایهگذاریهای چند ده میلیارد دلاری در زیرساختهای انرژی، این کشورها را به بازیگران نوظهور بازار نفت و گاز تبدیل کرده است. همزمان، کاهش هزینههای استخراج در برخی از این میادین و رشد تقاضای جهانی، جذابیت اقتصادی این پروژهها را افزایش داده است. در مقابل، ونزوئلا بهعنوان دارنده بزرگترین ذخایر نفت اثباتشده جهان، پس از سالها افول تولید، نشانههایی از بازگشت تدریجی به بازار نشان میدهد. تحلیل ارائهشده در این ویدیو همچنین به وابستگی شدید اقتصادهای آسیایی به نفت خلیج فارس اشاره میکند؛ وابستگی که با توجه به ریسکهای ژئوپلیتیکی، کشورهایی مانند چین، ژاپن و کره جنوبی را به سمت تنوعبخشی به منابع انرژی سوق داده است. در این چارچوب، آمریکای لاتین بهعنوان یک گزینه پایدارتر و کمریسکتر مطرح میشود. جزئیات را با ترجمه اختصاصی تابناک ببینید.
کد خبر: ۱۳۸۲۱۴۷ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۰۸
تکنو تابناک؛
در حالی که گوگل، مایکروسافت و آمازون از تعهد خود به پایداری و کاهش مصرف انرژی سخن میگویند، گزارشها نشان میدهد همین شرکتها با استفاده از هوش مصنوعی برای کشف، حفاری و استخراج ارزانتر نفت و گاز به این صنعت کمک میکنند. فناوری یادگیری ماشین میتواند دادههای لرزهای، نقشههای زمینشناسی و اطلاعات مربوط به لایههای سنگی را تحلیل کند و بهترین نقاط حفاری را شناسایی کند؛ امری که به سودآوری بیشتر شرکتهای سوخت فسیلی و رقابت آنها با انرژیهای تجدیدپذیر کمک میکند. همکاری گوگل با شرکتهای نفتی، مشارکت مایکروسافت با اکسون و شورون و خدمات ابری آمازون به بیپی و شل، نشان میدهد غولهای فناوری عملاً وارد تجارت نفت شدهاند. جزئيات را با ترجمه اختصاصی تابناک در این ویدیو میبینید.
کد خبر: ۱۳۷۷۷۴۳ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۰۷
ایران از تاریخ ۱۵ ژوئن (۲۵ خرداد) تاکنون ۴۰ میلیون بشکه نفت خام صادر کرده است.
کد خبر: ۱۳۸۱۲۲۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۰۳
روایت نگرانکننده بانک مرکزی از یک شاخص مهم
طبق آمار بانک مرکزی، اقتصاد ایران در سال گذشته نه فقط از مسیر رشد فاصله گرفته، بلکه در یکی از حیاتیترین موتورهای رشد آینده، یعنی تشکیل سرمایه ثابت، نیز وارد فاز عقبگرد شده است.
کد خبر: ۱۳۸۱۰۵۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۰۳
از سوی وزارت خزانهداری آمریکا؛
دفتر کنترل داراییهای خارجی آمریکا مجوز فروش نفت خام، فرآوردههای نفتی و پتروشیمی ایران را تا ۲۱ اوت ۲۰۲۶ (۳۰ مرداد ۱۴۰۵) صادر کرد.
کد خبر: ۱۳۸۰۹۹۵ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۰۲
ایران و تاجیکستان مسیرهای توسعه همکاریهای دوجانبه در بخش تجارت نفت و فرآوردههای نفتی را مورد بررسی قرار دادند.
کد خبر: ۱۳۸۰۹۹۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۰۲
قیمت نفت برنت کاهشی شد.
کد خبر: ۱۳۸۰۹۳۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۰۲
وبسایت وزارت خزانهداری اعلام کرد: مجوز عمومی ایالات متحده تولید، تحویل و فروش نفت خام، محصولات پتروشیمی و محصولات نفتی با منشاء ایرانی را تا ۲۱ اوت ۲۰۲۶ مجاز میداند.
کد خبر: ۱۳۸۰۸۳۸ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۰۱
ایران از ۱۵ ژوئن سال ۲۰۲۵ تاکنون بیش از ۳۶ میلیون بشکه نفت خام صادر کرده است
کد خبر: ۱۳۸۰۷۷۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۰۱
ایران در مدت یک هفته بالغ بر ۳۶ میلیون بشکه نفت خام صادر کرده است.
کد خبر: ۱۳۸۰۷۱۹ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۴/۰۱
بیش از ۱.۵ میلیارد بشکه نفت در طول جنگ، بهدلیل کاهش ذخایر و چالشهای لجستیکی، با خطر کمبود و ناپایداری قیمتی مواجه است.
کد خبر: ۱۳۸۰۵۴۰ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۳۱
وزیر نفت با بیان اینکه صنعت نفت ایران در عصر پساتوافق میتواند به یکی از مهمترین عرصههای سرمایهگذاری و همکاری فنی و مالی در اقتصاد جهانی تبدیل شود از آمادگی وزارت نفت برای بررسی پیشنهادهای همکاری در کوتاهترین زمان خبر داد.
کد خبر: ۱۳۸۰۵۱۱ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۳۱
تابناک گزارش می دهد؛
در دهههای گذشته هر کشوری که به منابع نفت و گاز دسترسی داشت، مزیت استراتژیک محسوب میشد، اما اکنون اتفاق متفاوتی در حال رخ دادن است پس لازم است باتریها را شارژ کنید.
کد خبر: ۱۳۸۰۳۶۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۳۱
تابناک گزارش می دهد؛
بحران انرژی ۲۰۲۶ را نمیتوان صرفاً یک جهش مقطعی قیمت نفت یا اختلال عرضه توصیف کرد. آنچه در ماههای اخیر رخ داده، بسیاری از مفروضات دهه گذشته درباره «گذار انرژی» را زیر سؤال برده است.
کد خبر: ۱۳۸۰۳۲۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۳۰
اولین محموله ترانزیتی سوخت به روش حمل ترکیبی به سمت کشور افغانستان خارج شد.
کد خبر: ۱۳۸۰۲۶۴ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۳۰
موفقیت یا شکست صنعت نفت و پتروشیمی در دوره پس از توافق، بیش از آنکه به خود توافق وابسته باشد، به کیفیت سیاست صنعتی و حکمرانی انرژی کشور بستگی دارد.
کد خبر: ۱۳۸۰۲۶۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۳۰
جریان فزایندهای از نفت در پی امضای تفاهمنامه میان ایران و آمریکا و بازگشایی تنگه هرمز، در حال خروج از این آبراه است.
کد خبر: ۱۳۸۰۱۱۲ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۳/۲۹