در مورد قره باغ در ویکی تابناک بیشتر بخوانید

 

کلیات


قره‌باغ (ارمنی: Ղարաբաղ‎; ترکی آذربایجانی: Qarabağ‎) یک منطقه جغرافیایی در شرق ارمنستان و جنوب غربی آذربایجان است که از ارتفاعات قفقاز کوچک تا زمین‌های پست بین رودخانه‌های کر و ارس کشیده شده‌است.  همچنین قره‌باغ یکی از تقسیمات سیاسی ایران از دوره صفویه به این سو بود که پس از عهدنامه گلستان به روسیه تزاری واگذار شد.

 تا ۱۸۴۰ این منطقه همچنان با عنوان ایالت قره‌باغ شناخته می‌شد، اما پس از آن به بخش شوشا تغییر نام یافت، در اتحاد جماهیر شوروی بخش‌هایی از آن به جمهوری سوسیالیستی آذربایجان شوروی پیوست،  بخش زنگه‌زور به جمهوری سوسیالیستی ارمنستان شوروی واگذار شد و پس از اشغال این منطقه توسط واحد‌هایی از ارتش شوروی در معیت نیرو‌های ارمنستان بخش کوهستانی‌اش که قسمتی از ساکنان آن را ارامنه تشکیل می‌دادند با عنوان جمهوری آرتساخ اعلام استقلال کرد.

قره باغ کجاست؟ - تابناک | TABNAK

ریشه‌شناسی


نام قره‌باغ از دو کلمه ترکی قره و فارسی باغ به معنی باغ سیاه یا باغ بزرگ به وجود آمده‌است. این نام اولین بار در منابع گرجی و ایرانی در قرن سیزده و چهارده میلادی آمده‌است. نام آرتساخ در سنگ‌نبشته‌های اورارتو دوران پادشاهی «آیرارات»، اوشاکان کنونی) به صورت‌های «آرداخونی» یا «اوردخینی» و «اوردخه» قید شده‌است که نام آرتساخ از آن مأخوذ است و سرزمینی به این نام در هزاره اول (پیش از میلاد) جزو پادشاهی آیرارات و سپس یرواندیان (دودمان اروندی) قرار داشت. استرابون در (کتاب جغرافیای) خود قسمت سمت راست رود کورا (محل کنونی قره باغ) را با نام «ارخیستینا» (Orkhistene) به عنوان یک ایالت «هایک بزرگ» (ارمنستان بزرگ) - (ارمنستان = هایاستان) دانسته که به خاطر سوارکارانش شهرت داشته‌است.


تاریخچه


در دوره صفویه قره‌باغ به مرکزیت گنجه یکی از بیگلربیگی‌های ایران بود. مقام بیگلربیگی که در قرن دهم به‌طور موروثی به سران ایلات چادرنشین قزلباش‌ می‌رسید، در قره‌باغ در اختیار یکی از شاخه‌های ایل قاجار بود.  در این دوره محال خمسه ارامنه شامل دیزاق،  ورنده،  خاچین،  چله‌برد و طالش و همچنین برکشاط و خان‌های ایل جوانشیر و اتوزیکی تابع این بیگلربیگی بودند.
در ۱۱۵۶ هجری قمری، ملک یکن ضابط محال خمسه ارامنه از بیگلربیگی‌های گنجه و تفلیس، به خاطر گرفتن چریک از ارامنه به نادرشاه افشار شکایت کرد، نادر نیز طی فرمانی مطالبه چریک از محال خمسه ارامنه را منع کرد بعدتر نیز به گفته عباس‌قلی‌آقا باکیاخانوف «حکام گنجه و قراباغ نیز به لقب زیاد اوغلی قاجار از پل خدا آفرین تا قریه شولاور گرجستان بالاتر از پل سنق حکمرانی می‌نموده‌اند. چون در شورای کبرای مغان به سلطنت نادر شاه رضا نداده و در طلب استقرار دولت صفویه بودند، نادرشاه نیز بعد از تمکن بر سریر سلطنت ایران به مقام کسر حشمت و اقتدار ایشان برآمده بسیاری از اهالی قراباغ را به خراسان کوچانده ملکان برگشاط و خمسه را از تحت اختیار ایشان به در کرده و به سردار آذربایجان سپرد» در ۱۱۶۱ هجری شمسی،  پناه‌خان جوانشیر مشهور به پناه علی‌بیگ ساروجلوی جوانشیر از عادل‌شاه افشار لقب خانی گرفت و به حکومت قره‌باغ منصوب شد.

وی در زمان شاه‌عباس دوم از ترکستان به قره‌باغ آمده‌بود و در زمان نادرشاه جارچی‌باشی بود، اما بعدتر مورد خشم نادر قرار گرفته بود و از ترس وی به کوهستان‌های قره‌باغ گریخته‌بود. رسیدن به این مقام بدون همکاری ارامنه ممکن نمی‌شد، پناه‌خان در این راه با ملک شاه نظربیگ حاکم ورنده متحد شد و وی را به حکومت خاچین گمارد و به همراه وی حکام دنزاق، چله‌برد و طالش را کنار زد. همچنین پناه‌خان به درخواست ملک‌شاه نظربیگ قلعه پناه‌آباد را ساخت که بعد‌ها به شوشی شهرت یافت.

پس از بی‌نتجیه‌ماندن درگیری پناه‌خان با فتحعلی‌خان افشار، فتحعلی‌خان که پیشنهاد صلح داده‌بود با نیرنگ ابراهیم‌خلیل‌خان فرزند پناه‌خان را به اسارت به ارومیه برد. پناه‌خان نیز برای نجات پسرش با لشکر کریم‌خان زند که برای سرکوب فتحعلی‌خان آمده‌بود همراه شد. پس از آن کریم‌خان پناه‌خان را با خود به شیراز برد و ابراهیم‌خلیل‌خان را به حکومت قره‌باغ منصوب کرد.  تا پیش از برآمدن آقامحمدخان، ابراهیم‌خلیل‌خان نه تنها بر قره‌باغ که بر ایروان،  نخجوان و گنجه نیز حکم راند.

آقامحمدخان قاجار پس از نشستن بر تخت، از ابراهیم‌خلیل‌خان خواست تا از دولت مرکزی اطاعت کند، وی نیز در ۱۲۰۷ پسرعمویش عبدالصمدبیگ را به رسم گروگان به تهران فرستاد و ابراز اطاعت کرد.  اما در جریان یکی از درگیری‌های آقامحمدخان و زندیان عبدالصمدبیگ فراری ناموفق انجام داد و به همین دلیل نیز به دست شاه قاجار کشته‌شد. این مسئله و اینکه ابراهیم‌خلیل‌خان آقامحمدخان را همانند بسیاری از دیگر رقبایش می‌دید به تیرگی روابط این دو انجامید.  در ۱۲۰۹ آقامحمدخان به قصد تسخیر قره‌باغ از ارس گذشت، در محاصره قلعه شوشی جوادخان قاجار و ملیک مجنون چله‌بردی و نیرو‌های ارمنی وی را همراهی می‌کردند. به علت نداشتن توپ‌های قلعه‌کوب، خان قاجار نتوانست قلعه را فتح کند و به پیشنهاد ملیک مجنون به تفلیس لشکرکشی کرد.  با فتح تفلیس و متواری شدن اراکلی‌خان، دیگر خان‌های قفقاز اظهار اطاعت کردند، آقامحمدخان که در پی تسلیم ابراهیم خلیل‌خان بود در نهم ذیحجه ۱۲۱۱ عازم شوشی شد، ابراهیم خلیل‌خان نیز از ترس به داغستان گریخت، در همان زمان آقامحمدخان در کنار قلعه شوشی به قتل رسید. با شنیدن این خبر ابراهیم‌خلیل‌خان به شوشی بازگشت و قدرتی بیش از پیش یافت.

ابراهیم‌خلیل‌خان جنازه آقامحمدخان را با احترام در شوشی دفن کرد و منتظر دستور از تهران ماند. با برتخت نشستن فتحعلی‌شاه خان سیاستی دوگانه را در پیش گرفت. از سویی اطاعت خود از دربار تهران را نشان می‌داد به گونه‌ای که پسرش ابولفتح‌خان را به نزد شاه ایران فرستاد و دخترش آغابگم معروف به آغاباجی را نیز به عقد او درآورد دوباره به خانی قراباغ رسید، از سوی دیگر استقلال خویش و توافق بر قدرت‌های همجوار را با رابطه حسنه با روسیه حفظ می‌کرد.

با ورود ژنرال پاول سیسیانوف به قفقاز، ابراهیم‌خلیل‌خان رسماً به اطاعت روس‌ها درآمد و قره‌باغ را به روس‌ها واگذار کرد. در ۱۲۱۸ سیسیانوف پس از سه روز محاصره گنجه را گشود، در این درگیری جوادخان زیاد اوغلی قاجار، آخرین خان گنجه و ملیک مجنون چله‌بردی کشته‌شدند. ملیک مجنون پیشتر بر اثر فشار‌های ابراهیم‌خلیل‌خان، به همراه هزار خانواده ارمنی به گنجه پناه برده‌بود و جوادخان ایشان را در محله شامشاری اسکان داده‌بود و ملیک را مسئول ارامنه کرده‌بود.

 عباس میرزا ولیعهد ایران پس از آگاهی از پیمان روس‌ها و ابراهیم‌خلیل‌خان برای سرکوب وی از آذربایجان به قره‌باغ لشکر کشید و توانست در دو نبرد نیرو‌های خان را که روس‌ها نیز همراهی‌اش می‌کردند شکست دهد. در ۱۲۲۰ خان سیسیانوف را به قلعه شوشی راه‌داد و فرمانده روس اختیار قلعه را به دست گرفت. خان که از این شرایط ناراضی بود به عباس‌میرزا نامه نوشت و شفاعت خود را نزد شاه خواستار شد. اما در ۱۲۲۲ روس‌ها که توسط نوه خان،  جعفرقلی‌خان از ارتباط وی با ایران آگاه شده‌بودند شبانه او و ۳۱ تن از بستگان‌اش از جمله دختر و همسرش را به قتل رساندند.

پس از قتل ابراهیم‌خلیل‌خان، روس‌ها نه تنها قره‌باغ را به جعفرقلی‌خان نسپردند بلکه قصد تبعید وی به سیبری را داشتند، خان نیز که از دست روس‌ها گریخته بود به همراه ایل جبرائیل‌لو به ایران آمد و عباس‌میرزا وی را حاکم قراجه‌داغ کرد. پس از دوره دوم جنگ‌های ایران و روسیه در ربیع‌الاول ۱۲۴۲ مهدی‌قلی‌خان یکی از فرزندان ابراهیم‌خلیل‌خان به دستور حکومت ایران، ایلات قره‌باغ را به سوی قراجه‌داغ کوچ داد.

 


ایالت قره‌باغ


پس از انعقاد قرارداد گلستان و ترکمانچای روس‌ها اقدام به کوچاندن ارامنه ایران به منطقه تحت تسلط خود شدند و ایالات مسلمان‌نشین ایروان و قره باغ را برای اسکان ارامنه تازه‌وارد در نظر گرفتند. پس از جنگ‌های عثمانی و روسیه ارامنه مناطق شرقی امپراطوری عثمانی که همراه روس‌ها علیه عثمانی‌ها وارد جنگ شده و پیروزی‌هایی بدست آورده بودند پس از عقب‌نشینی روس‌ها مجبور مهاجرت به داخل مرز‌های روسیه شده و ترکیب جمعیتی خان‌نشین ایروان و قره باغ را به نفع ارامنه تغییر دادند.

 

 

 

در مورد قره باغ در ویکی تابناک بیشتر بخوانید

در منطقه شوشا و آغدام در منطقه قره باغ مورد...
در منطقه شوشا و آغدام در منطقه قره باغ مورد... و آغدام در منطقه قره باغ مورد حمله اعضای یک... ارمنستان منطقه کوهستانی قره باغ را اشغال کرد متشنج بوده...
کد خبر: ۱۱۵۲۶۹۳    تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۹/۰۹


کد خبر: ۱۱۵۲۴۹۱    تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۹/۰۸


مسلح خود را از قرا باغ خارج نکرده است هنوز... نگاه کنند نه به قرا باغ علی اف قرا باغ... قرا باغ چه می کنند صبر ما تمام نشدنی نیست... قرا باغ و در جهت مخالف در مسیر جاده لاچین...
کد خبر: ۱۱۴۹۴۵۵    تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۸/۱۷


صلح میان باکو و ایروان منطقه قره باغ را به...
منطقه قره باغ را به منطقه صلح و ارامش تبدیل... و بازسازی در مناطق آزاد شده قره باغ و زنگزور... ایران به خاطر موضع عادلانه اش در موضوع قره باغ...
کد خبر: ۱۱۴۹۲۴۶    تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۸/۱۶


کد خبر: ۱۱۴۷۹۹۷    تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۸/۰۹


مسائل مربوط به قره باغ بوده است علاوه بر پوتین...
کد خبر: ۱۱۴۵۱۷۷    تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۷/۲۳


منطقه قره باغ کوهستانی گفت مسکو صادقانه به دنبال راهکاری...
رئیس جمهور فرانسه مبنی بر استفاده روسیه از مناقشات قره... باغ کوهستانی برای بی ثبات کردن قفقاز جنوبی با واکنش... در قره باغ بوده و ظاهراً اطلاعات فرانسوی ها در... هرگونه درگیری از جمله مسائل مربوط به قره باغ و...
کد خبر: ۱۱۴۵۱۱۰    تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۷/۲۲


ادامه تنش در قره باغ روبروی سفارت جمهوری آذربایجان در... در منطقه قره باغ را به شورای امنیت سازمان ملل...
کد خبر: ۱۱۴۰۸۸۷    تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۶/۲۶


منطقه مورد مناقشه قره باغ میان جمهوری آذربایجان و ارمنستان... شکننده در قره باغ را تضعیف کرد» از طرف دیگر...
کد خبر: ۱۱۴۰۳۸۶    تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۶/۲۳


سر منطقه قره باغ کوهستانی پایان داد روسیه به عنوان...
کد خبر: ۱۱۳۳۷۵۹    تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۵/۱۶


و جدیدی بین جمهوری آذربایجان و ارمنستان در منطقه قره... باغ آغاز شده است این درگیری ها تنش های شدید...
در منطقه قره باغ آغاز شده است این درگیری ها... چند بلندی راهبردی در منطقه قره باغ کوهستانی را به... دفاع جمهوری آذربایجان اعلام کرد که نیروهای مستقر در قره... باغ وابسته به ارمنستان مواضع ارتش این کشور را در...
کد خبر: ۱۱۳۳۱۷۷    تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۵/۱۲


وظیفه ای از ارمنستان در قره باغ وجود نخواهد داشت...
ارمنستان در قره باغ وجود نخواهد داشت اما سربازان قره... باغ کوهستانی همچنان برای خدمت در ارتش این منطقه خدمت... قره باغ کوهستانی شدند آنها پس از آتش بس به... از منطقه مسئولیت نیروهای حافظ صلح روسیه در قره باغ...
کد خبر: ۱۱۳۰۶۳۶    تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۴/۲۸


دارد در سمت ایران در منطقه قره داغ و شهرستان... خداآفرین و در سمت جمهوری آذربایجان منطقه قره باغ شهر...
کد خبر: ۱۱۲۱۹۵۷    تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۳/۱۰


» وی گفت که مناقشه قره باغ مربوط به گذشته... جنگ بر سر منطقه قره باغ کوهستانی در نهم نوامبر...
کد خبر: ۱۱۱۸۷۲۸    تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۲/۲۴


بازداشت کرد این تظاهرات در اعتراض به وضعیت منطقه قره... باغ انجام شد احزاب اپوزیسیون نیکول پاشینیان را متهم کرده... اند که قصد دارد تمام قره باغ را به جمهوری... از ارمنستان می خواهد خواسته های خود درباره قره باغ...
کد خبر: ۱۱۱۶۸۷۱    تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۲/۱۲


کد خبر: ۱۱۱۵۴۵۴    تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۲/۰۴


رئیس جمهور آذربایجان:
قره باغ خبر داد ...
کد خبر: ۱۱۰۱۱۴۱    تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۱۱/۰۵


مناطق آزاد شده جمهوری آذربایجان در قره باغ بر اهمیت...
در قره باغ بازدید و با روند اجرای پروژه های... فرودگاه در قره باغ پرواز کرد آشنا شد و در...
کد خبر: ۱۱۰۰۹۸۷    تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۱۱/۰۴


قره باغ را به ارمنستان تحویل داده است ...
قره باغ طی چند مرحله اسیران ارمنی را به ارمنستان...
کد خبر: ۱۰۹۵۹۳۴    تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۱۰/۰۸


از اهداف ترکیه از جنگ قره باغ تا بسنده کردن روسیه به میانجی‌گری
ایران و ارمنستان گفت بعد از جنگ ۴۴ روزه قره... باغ چالش ها برطرف نشدند و باعث تنش های جدیدی... روزه قره باغ شد آناهیت وزیریان پژوهشگر حوزه ترکیه در...
کد خبر: ۱۰۹۱۷۳۴    تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۰۹/۱۶


nabzefanavari
ostanha
bato
farhangi
jahan
economic
sport
social
parliment
نبض بورس - داخلی - ستون چپ