در مورد استیضاح در ویکی تابناک بیشتر بخوانید

 

 

کلیات


استیضاح در لغت به معنای طلب وضوح کردن، طلب پیدایی، آشکار کردن و خواستن و در اصطلاح به معنای مطالبه توضیح از وزیر مسئول توسط اعضای مجالس قانون‌گذاری است.

 

تاریخچه


سابقه تاریخی انجام استیضاح اگرچه به قرون وسطی باز می‌گردد، اما نمونه‌های عینی مشخص آن را می‌توان در عملکرد اوایل قرن نوزدهم نظام سیاسی انگلیس مشاهده کرد. در نظام‌های سیاسی جهان برای جلوگیری از تمرکز قدرت و نیز رعایت جنبه‌های تخصصی اداره امور جامعه، قدرت حکومت به سه شاخه تقنینی، اجرایی و قضایی تقسیم شده‌است.

البته این سه قوه هم در نظام‌های سیاسی پارلمانی و هم در نظام‌های سیاسی ریاستی با یکدیگر در ارتباط بوده و قوانین اساسی کشور‌ها چگونگی روابط آن‌ها با هم و نیز سازوکار‌های کنترل آن‌ها به وسیله یکدیگر را در نظر گرفته‌اند که در عین تفکیک قوا نوعی همکاری یا ارتباط بین قوای سه گانه نیز از طریق تمهیدات حقوقی و سیاسی ایجاد شده تا در عین تمایز قوا کلیت حاکمیت ملی کشور بروز کند.

در نظام سیاسی پارلمانی که ارتباط بیشتری بین دو قوه مقننه و مجریه وجود دارد مجلس و پارلمان که نمایندگان آن از سوی مردم انتخاب می‌شوند حق دارند کلیه اقدامات و عملکرد‌های قوه مجریه را زیر نظر بگیرند و از راه طرح سؤال، استیضاح و ایجاد کمیسیون‌های تحقیق یا نهاد‌های نظارتی، چون دیوان محاسبات این قوه را کنترل کنند.

همچنین قوه مقننه حق دارد با صدور رأی عدم اعتماد هیأت وزیران یا یک وزیر را برکنار کند. البته به منظور ایجاد توازن بین دو قوه در نظام پارلمانی، قوه مجریه نیز از طرق مختلف همچون تنظیم و پیشنهاد لوایح قانونی یا حتی انحلال پارلمان، مجلس را کنترل می‌کند.

در نظام سیاسی ریاستی همچون نظام سیاسی آمریکا نیز قانون اساسی ترتیباتی برای استیضاح مقامات ارشد قوه مجریه از جمله رئیس‌جمهور و معاونش توسط کنگره در نظر گرفته‌است که در نهایت نیز می‌تواند به برکناری آن‌ها از قدرت منجر شود.

 

شرایط استیضاح


استیضاح زمانی است که یک پرونده سیاسی برای وزیر یا وزرا گشوده می‌شود و در آن نمایندگان استیضاح کننده، وزیر یا وزیران را همراه با مؤاخذه به صحنه سیاسی مجلس فرا می‌خوانند تا به ایرادات وارده پاسخ گویند و پس از آن، موضوع اعتماد یا عدم اعتماد در مجلس نسبت به وزیر یا وزیران مورد بررسی قرار می‌گیرد و در خاتمه، با اکثریت آراء نمایندگان، مجلس اتخاذ تصمیم می‌کند.

در همین راستا وزرا و رئیس جمهور، چون مسؤولیت سنگینی در برابر امور اجرایی و سیاسی جامعه و کشور دارند، باید در نارسایی‌ها و کجروی‌ها نیز در مقابل یک قوه ناظر پاسخگو باشند، تا از چهار چوب قانونی خود پا فراتر نبرند. تخطّی وزرا و رییس جمهور از مسئولیت‌های فردی و جمعیشان، موجب طرح سؤال یا استیضاح برای آنان می‌شود.


 فرق سئوال با استیضاح


سئوال معمولاً در قبال ابهاماتی که برای نمایندگان مجلس ایجاد شده، مطرح می‌شود که آنان با دعوت از وزرا یا رئیس جمهور با طرح سؤال ابهامات را از بین می‌برند؛ به دنبال آن، موضوع فیصله پیدا می‌کند. ولی استیضاح در قبال خطا‌ها و تخطّی‌های قانونی وزیران یا رئیس جمهور است که به دنبال آن ممکن است موجبات عزل آن‌ها از مقام خودشان فراهم شود.

 

 استیضاح در قانون اساسی


اصل ۸۹ قانون اساسی در این باره می‌گوید:

الف) نمایندگان مجلس شورای اسلامی می‌توانند در مواردی که لازم می‌دانند هیأت وزیران یا هر یک از وزرا را استیضاح کنند، استیضاح وقتی قابل طرح در مجلس است که با امضای حداقل ده نفر از نمایندگان به مجلس تقدیم شود.

هیأت وزیران یا وزیر مورد استیضاح باید ظرف مدت ده روز پس از طرح آن در مجلس حاضر شود و به آن پاسخ گوید و از مجلس رأی اعتماد بخواهد. در صورت عدم حضور هیأت وزیران یا وزیر برای پاسخ، نمایندگان مزبور درباره استیضاح خود توضیحات لازم را می‌دهند و در صورتی که مجلس مقتضی بداند اعلام رأی عدم اعتماد خواهد کرد. اگر مجلس رأی اعتماد نداد؛ هیئت وزیران یا وزیر مورد استیضاح عزل می‌شود.

در هر صورت وزرای مورد استیضاح نمی‌توانند در هیأت وزیرانی که بلافاصله بعد از آن تشکیل می‌شود عضویت پیدا کنند.

ب) در صورتی که حداقل یک سوم از نمایندگان مجلس شورای اسلامی رئیس جمهور را در مقام اجرای وظایف مدیریت قوه مجریه و اداره امور اجرایی کشور مرد استیضاح قرار دهند، رئیس جمهور باید ظرف مدت یکماه پس از طرح آن در مجلس حاضر شود و خصوص مسائل مطرح شده توضیحات کافی بدهد. در صورتی که پس از بیانات نمایندگان به عدم کفایت رئیس جمهور رأی دادند مراتب جهت اجرای بند ده اصل یکصد و دهم به اطلاع مقام رهبری می‌رسد.

اصل ۸۹ قانون اساسی که در بالا ذکر شد حاوی اکثریت مطالب استیضاح است، ولی در اینجا ذکر ۳ نکته حائز اهمیت است:


موضوع استیضاح


قانون اساسی موضوع استیضاح را محدود نکرده و اختیار آن را به نمایندگان واگذاشته است تا هر موردی را که بتوانند به عنوان استیضاح مطرح کنند، ممکن است موضوعات متعدّد و یا فقط یک مورد باعث استیضاح شود.


 اختیاری بودن استیضاح


نمایندگان مجبور و مکلّف نیستند که در هر مورد اشکال و نقض قانون دیدند بلافاصله به طرح استیضاح مبادرت نمایند، ممکن است مصالح مملکت اقتضا کند که با تذکر یا طرح سؤال اشکال را مرتفع سازند و به نقض قانون خاتمه داده شود.


 لزوم حضور وزیر مورد استیضاح


در قانون اساسی آمده است: «وزیر یا هیأت وزیران که استیضاح شده‌اند باید ظرف ده روز پس از طرح آن در مجلس حاضر شوند و به آن پاسخ گویند.» 
این یک تکلیف مقرّر از جانب قانون اساسی است و آن‌ها نمی‌توانند پاسخ کتبی تهیه کنند و یا شخص دیگری را به جای خود برای پاسخگویی بفرستند.

 جریان مذاکرات پیرامون استیضاح


در ابتدا بیانات استیضاح شدگان استماع می‌شود که به هر کدام یک زمان معینی اختصاص پیدا می‌کند. پس از آن رأی اعتماد به شور گذاشته می‌شود و اگر مجلس رأی عدم اعتماد به وزیر یا هیأت وزیران مورد استیضاح داد آن‌ها عزل می‌شوند، ولی در مورد رئیس جمهور پس از توضیحات کافی وی، بیانات نمایندگان مخالف و موافق و پاسخ رئیس جمهور، نسبت به کفایت یا عدم کفایت وی اخذ رأی می‌شود و اگر اکثریت دوسوم کل نمایندگان به عدم کفایت رئیس جمهور رأی دادند، مراتب به رهبری ارجاع شده تا نتیجه قطعی عزل یا ابقاء رئیس جمهور اعلام شود.

 

استیضاح رئیس جمهور
در صورتی که حداقل یک سوم از نمایندگان مجلس شورای اسلامی رئیس‌جمهور را در مقام اجرای وظایف مدیریت قوه  مجریه و اداره امور اجرایی کشور مورد استیضاح قرار دهند، رئیس‌جمهور باید ظرف مدت یک ماه پس از طرح آن در مجلس حاضر شود و در خصوص مسائل مطرح شده توضیحات کافی بدهد. در صورتی که پس از بیانات نمایندگان مخالف و موافق و پاسخ رئیس‌جمهور، اکثریت دو سوم کل نمایندگان به عدم کفایت رئیس‌جمهور رأی دادند مراتب جهت اجرای بند ده اصل یکصد و دهم به اطلاع مقام رهبری می‌رسد. 

در مورد استیضاح در ویکی تابناک بیشتر بخوانید

لازم برای استیضاح نخست وزیر این کشور خبر داد ...
کرد که این فراکسیون بیشتر امضاهای لازم برای استیضاح مصطفی... آوری کرده است وی افزود تلاش برای استیضاح الکاظمی همچنان... الفتلاوی گفت الکاظمی در پرونده های مختلف استیضاح خواهد شد...
کد خبر: ۱۰۶۷۴۶۶    تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۰۵/۱۱


رشیدی کوچی نوشت:
استیضاح وزیر نیرو به دلیل ترک فعل و عدم توجه...
نوشت &rlm طرح &lrm استیضاح وزیر نیرو را به خاطر... به پایان دولت مانده باشد خطر استیضاح بیخ گوششان است...
کد خبر: ۱۰۶۲۸۸۷    تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۰۴/۱۸


را بررسی رای اعتماد و استیضاح هاله زواتی وزیر نیرو... زواتی را استیضاح کند الحراسیس خاطرنشان کرد که شروع به...
کد خبر: ۱۰۵۶۶۴۵    تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۰۳/۱۷


روز گذشته تعدادی از نمایندگان مجلس طرح استیضاح سعید نمکی...
تعدادی از نمایندگان مجلس طرح استیضاح سعید نمکی وزیر بهداشت...
کد خبر: ۱۰۴۶۹۷۹    تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۰۱/۳۰


بورس می نامیدند به جایی نرسیده است استیضاح وزیر اقتصاد...
نرسیده است استیضاح وزیر اقتصاد طرح تشکیل مجمع سهامداران حقیقی... سرمایه نبوده است طرح استیضاح فراموش شده گرچه بسیاری از... احضار کردند بارها نیز از لزوم استیضاح وزیر اقتصاد سخن... گفتند حتی یک بار برای طرح استیضاح ۱۲۰ امضا هم...
کد خبر: ۱۰۴۳۶۶۰    تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۰۱/۱۴


های سالمندان شمار زیادی از مردم آمریکا خواستار استیضاح وی...
سالمندان را پنهان کرده وی باید استیضاح شود طبق آمار... نتایج دانشگاه هاروارد ۲۹ درصد با استیضاح کومو مخالف هستند...
کد خبر: ۱۰۳۸۰۶۶    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۱۲/۱۲


سال ۹۷ با استیضاح شهردار سابق توسط شورای شهر بابل...
کد خبر: ۱۰۳۷۴۰۴    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۱۲/۰۹


استیضاح اما در دام دادستانی نیویورک واکنش منشا به شادی...
کد خبر: ۱۰۳۴۷۴۳    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۱۱/۲۸


جمهوری‌خواهان طلبکار شدند؛
سابق آمریکا در جلسه استیضاح خشمگین هستند نمایندگان جمهوری خواه... ترامپ از اتهامات مطرح شده در استیضاح اکنون از دموکرات... بررسی دومین استیضاح رئیس جمهور سابق این کشور او را... سه روز پیش مدیریت کنندگان دادگاه استیضاح رئیس جمهور سابق...
کد خبر: ۱۰۳۴۷۲۳    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۱۱/۲۸


استیضاح ترامپ در ماجرای حمله به کنگره این کشور در... استیضاح او رای مثبت دادند و ۴۳ سناتور با این... کار مخالفت کردند و به دلیل نرسیدن آرای استیضاح به... توانست از این استیضاح به سلامت بیرون بیایید که وی...
کد خبر: ۱۰۳۴۷۱۵    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۱۱/۲۸


مجلس نمایندگان مخالف استیضاح که در ساختار حزبی رای دادند... ترامپ که در مجلس نمایندگان استیضاح شده بود ۵۷ رای... ترامپ را تبرئه کرد ترامپ در سال ۲۰۲۰ هم استیضاح... بار استیضاح و پس از اتمام دوره پرونده وی در...
کد خبر: ۱۰۳۴۲۹۳    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۱۱/۲۶


استیضاح ترامپ وی را تبرئه کردند ...
که در پنجمین روز بررسی دومین استیضاح رئیس جمهور سابق... آمریکا چندی پیش اعلام کردند که استیضاح دونالد ترامپ رئیس... ادعای جمهوریخواهان درباره اینکه استیضاح ترامپ خلاف قانون اساسی این... رئیس جمهور آمریکا است که دو بار استیضاح می شود...
کد خبر: ۱۰۳۴۲۷۰    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۱۱/۲۶


ارائه کیفرخواست توسط مدیران استیضاح که منتخبان مجلس نمایندگان بودند... با این وجود ترس از ادامه شورش همزمان با استیضاح... ترامپ که نخستین استیضاح تاریخ آمریکا از یک رئیس جمهوری... ۲ بار در مجلس نمایندگان استیضاح شد ...
کد خبر: ۱۰۳۴۰۱۳    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۱۱/۲۵


برای اعلام پایان دموکراسی استفاده می کنند دادستان پرونده استیضاح... استیضاح خاطرنشان کرد اما به دنبال شورش در ۶ ژانویه... محقق نمی شود این دادستان پرونده استیضاح ترامپ اظهار کرد...
کد خبر: ۱۰۳۳۸۴۷    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۱۱/۲۴


با اکثریت آرا به قانونی بودن نشست استیضاح دونالد ترامپ...
کرد که طبق آن روند استیضاح دونالد ترامپ مطابق با... رئیس جمهور سابق و برکنار شده از قدرت استیضاح و... دومین استیضاح ترامپ رأی موافق داد تیم وکلای مدافع ترامپ... در این نشست استیضاح مدعی شدند که استیضاح یک شهروند...
کد خبر: ۱۰۳۳۵۰۲    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۱۱/۲۲


به خاطر اتهام استیضاحی خود محاکمه می شود چاک شومر... چهارشنبه آغاز می شود بر اساس این توافق مدیران استیضاح... برسد دادستان های استیضاح که ۹ نفر منتخب مجلس نمایندگان... استیضاح رای گیری خواهد شد اتهام ترامپ در این پرونده...
کد خبر: ۱۰۳۳۴۹۰    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۱۱/۲۲


منابع آمریکایی می‎گویند که شهر واشنگتن همزمان با دومین استیضاح...
دادگاه استیضاح دونالد ترامپ رییس جمهور سابق این کشور تحت... نیز مانند نخستین دادگاه استیضاح ترامپ کنترل خواهند شد مقام&lrm... و پیرامون دادگاه استیضاح سنا که قرار است تا ساعاتی...
کد خبر: ۱۰۳۳۴۲۹    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۱۱/۲۱


وکیل استیضاح رئیس جمهور سابق آمریکا گفت اسنادی علیه دموکرات...
نوشته پایگاه خبری « هیل» وکیل استیضاح « دونالد ترامپ»... اش نمی تواند مورد استیضاح قرار گیرد و چنین کاری... جمهوری چهار ساله اش مورد استیضاح قرار گرفت وکیل استیضاح...
کد خبر: ۱۰۳۲۹۵۶    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۱۱/۱۹


مدیر کارزار استیضاح ترامپ مبنی بر ادای شهادت او در...
ایالت مریلند در کنگره آمریکا و مدیر کارزار استیضاح «... جریان نشست استیضاح سنا با ادای سوگند شهادت دهد در... همان روز خطاب به مدیر کارزار استیضاح ترامپ مدعی شدند... « تنها تأیید کننده این واقعیت است که استیضاح کنندگان...
کد خبر: ۱۰۳۲۳۹۲    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۱۱/۱۷


مجلس نمایندگان ادعای جمهوری خواهان درباره غیرقانونی بودن استیضاح رئیس...
بامداد سه شنبه هفتم بهمن ماه بند های استیضاح «... جلسه استیضاح ترامپ در روز هشتم فوریه ۲۰ بهمن ماه... او به پایان رسیده است مورد استیضاح قرار داد ترامپ... دوره ریاست جمهوری اش دادگاه استیضاح وی در سنا برگزار...
کد خبر: ۱۰۳۱۹۵۵    تاریخ انتشار : ۱۳۹۹/۱۱/۱۴


tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv