استیضاح

 

 

کلیات


استیضاح در لغت به معنای طلب وضوح کردن، طلب پیدایی، آشکار کردن و خواستن و در اصطلاح به معنای مطالبه توضیح از وزیر مسئول توسط اعضای مجالس قانون‌گذاری است.

 

تاریخچه


سابقه تاریخی انجام استیضاح اگرچه به قرون وسطی باز می‌گردد، اما نمونه‌های عینی مشخص آن را می‌توان در عملکرد اوایل قرن نوزدهم نظام سیاسی انگلیس مشاهده کرد. در نظام‌های سیاسی جهان برای جلوگیری از تمرکز قدرت و نیز رعایت جنبه‌های تخصصی اداره امور جامعه، قدرت حکومت به سه شاخه تقنینی، اجرایی و قضایی تقسیم شده‌است.

البته این سه قوه هم در نظام‌های سیاسی پارلمانی و هم در نظام‌های سیاسی ریاستی با یکدیگر در ارتباط بوده و قوانین اساسی کشور‌ها چگونگی روابط آن‌ها با هم و نیز سازوکار‌های کنترل آن‌ها به وسیله یکدیگر را در نظر گرفته‌اند که در عین تفکیک قوا نوعی همکاری یا ارتباط بین قوای سه گانه نیز از طریق تمهیدات حقوقی و سیاسی ایجاد شده تا در عین تمایز قوا کلیت حاکمیت ملی کشور بروز کند.

در نظام سیاسی پارلمانی که ارتباط بیشتری بین دو قوه مقننه و مجریه وجود دارد مجلس و پارلمان که نمایندگان آن از سوی مردم انتخاب می‌شوند حق دارند کلیه اقدامات و عملکرد‌های قوه مجریه را زیر نظر بگیرند و از راه طرح سؤال، استیضاح و ایجاد کمیسیون‌های تحقیق یا نهاد‌های نظارتی، چون دیوان محاسبات این قوه را کنترل کنند.

همچنین قوه مقننه حق دارد با صدور رأی عدم اعتماد هیأت وزیران یا یک وزیر را برکنار کند. البته به منظور ایجاد توازن بین دو قوه در نظام پارلمانی، قوه مجریه نیز از طرق مختلف همچون تنظیم و پیشنهاد لوایح قانونی یا حتی انحلال پارلمان، مجلس را کنترل می‌کند.

در نظام سیاسی ریاستی همچون نظام سیاسی آمریکا نیز قانون اساسی ترتیباتی برای استیضاح مقامات ارشد قوه مجریه از جمله رئیس‌جمهور و معاونش توسط کنگره در نظر گرفته‌است که در نهایت نیز می‌تواند به برکناری آن‌ها از قدرت منجر شود.

 

شرایط استیضاح


استیضاح زمانی است که یک پرونده سیاسی برای وزیر یا وزرا گشوده می‌شود و در آن نمایندگان استیضاح کننده، وزیر یا وزیران را همراه با مؤاخذه به صحنه سیاسی مجلس فرا می‌خوانند تا به ایرادات وارده پاسخ گویند و پس از آن، موضوع اعتماد یا عدم اعتماد در مجلس نسبت به وزیر یا وزیران مورد بررسی قرار می‌گیرد و در خاتمه، با اکثریت آراء نمایندگان، مجلس اتخاذ تصمیم می‌کند.

در همین راستا وزرا و رئیس جمهور، چون مسؤولیت سنگینی در برابر امور اجرایی و سیاسی جامعه و کشور دارند، باید در نارسایی‌ها و کجروی‌ها نیز در مقابل یک قوه ناظر پاسخگو باشند، تا از چهار چوب قانونی خود پا فراتر نبرند. تخطّی وزرا و رییس جمهور از مسئولیت‌های فردی و جمعیشان، موجب طرح سؤال یا استیضاح برای آنان می‌شود.


 فرق سئوال با استیضاح


سئوال معمولاً در قبال ابهاماتی که برای نمایندگان مجلس ایجاد شده، مطرح می‌شود که آنان با دعوت از وزرا یا رئیس جمهور با طرح سؤال ابهامات را از بین می‌برند؛ به دنبال آن، موضوع فیصله پیدا می‌کند. ولی استیضاح در قبال خطا‌ها و تخطّی‌های قانونی وزیران یا رئیس جمهور است که به دنبال آن ممکن است موجبات عزل آن‌ها از مقام خودشان فراهم شود.

 

 استیضاح در قانون اساسی


اصل ۸۹ قانون اساسی در این باره می‌گوید:

الف) نمایندگان مجلس شورای اسلامی می‌توانند در مواردی که لازم می‌دانند هیأت وزیران یا هر یک از وزرا را استیضاح کنند، استیضاح وقتی قابل طرح در مجلس است که با امضای حداقل ده نفر از نمایندگان به مجلس تقدیم شود.

هیأت وزیران یا وزیر مورد استیضاح باید ظرف مدت ده روز پس از طرح آن در مجلس حاضر شود و به آن پاسخ گوید و از مجلس رأی اعتماد بخواهد. در صورت عدم حضور هیأت وزیران یا وزیر برای پاسخ، نمایندگان مزبور درباره استیضاح خود توضیحات لازم را می‌دهند و در صورتی که مجلس مقتضی بداند اعلام رأی عدم اعتماد خواهد کرد. اگر مجلس رأی اعتماد نداد؛ هیئت وزیران یا وزیر مورد استیضاح عزل می‌شود.

در هر صورت وزرای مورد استیضاح نمی‌توانند در هیأت وزیرانی که بلافاصله بعد از آن تشکیل می‌شود عضویت پیدا کنند.

ب) در صورتی که حداقل یک سوم از نمایندگان مجلس شورای اسلامی رئیس جمهور را در مقام اجرای وظایف مدیریت قوه مجریه و اداره امور اجرایی کشور مرد استیضاح قرار دهند، رئیس جمهور باید ظرف مدت یکماه پس از طرح آن در مجلس حاضر شود و خصوص مسائل مطرح شده توضیحات کافی بدهد. در صورتی که پس از بیانات نمایندگان به عدم کفایت رئیس جمهور رأی دادند مراتب جهت اجرای بند ده اصل یکصد و دهم به اطلاع مقام رهبری می‌رسد.

اصل ۸۹ قانون اساسی که در بالا ذکر شد حاوی اکثریت مطالب استیضاح است، ولی در اینجا ذکر ۳ نکته حائز اهمیت است:


موضوع استیضاح


قانون اساسی موضوع استیضاح را محدود نکرده و اختیار آن را به نمایندگان واگذاشته است تا هر موردی را که بتوانند به عنوان استیضاح مطرح کنند، ممکن است موضوعات متعدّد و یا فقط یک مورد باعث استیضاح شود.


 اختیاری بودن استیضاح


نمایندگان مجبور و مکلّف نیستند که در هر مورد اشکال و نقض قانون دیدند بلافاصله به طرح استیضاح مبادرت نمایند، ممکن است مصالح مملکت اقتضا کند که با تذکر یا طرح سؤال اشکال را مرتفع سازند و به نقض قانون خاتمه داده شود.


 لزوم حضور وزیر مورد استیضاح


در قانون اساسی آمده است: «وزیر یا هیأت وزیران که استیضاح شده‌اند باید ظرف ده روز پس از طرح آن در مجلس حاضر شوند و به آن پاسخ گویند.» 
این یک تکلیف مقرّر از جانب قانون اساسی است و آن‌ها نمی‌توانند پاسخ کتبی تهیه کنند و یا شخص دیگری را به جای خود برای پاسخگویی بفرستند.

 جریان مذاکرات پیرامون استیضاح


در ابتدا بیانات استیضاح شدگان استماع می‌شود که به هر کدام یک زمان معینی اختصاص پیدا می‌کند. پس از آن رأی اعتماد به شور گذاشته می‌شود و اگر مجلس رأی عدم اعتماد به وزیر یا هیأت وزیران مورد استیضاح داد آن‌ها عزل می‌شوند، ولی در مورد رئیس جمهور پس از توضیحات کافی وی، بیانات نمایندگان مخالف و موافق و پاسخ رئیس جمهور، نسبت به کفایت یا عدم کفایت وی اخذ رأی می‌شود و اگر اکثریت دوسوم کل نمایندگان به عدم کفایت رئیس جمهور رأی دادند، مراتب به رهبری ارجاع شده تا نتیجه قطعی عزل یا ابقاء رئیس جمهور اعلام شود.

 

استیضاح رئیس جمهور
در صورتی که حداقل یک سوم از نمایندگان مجلس شورای اسلامی رئیس‌جمهور را در مقام اجرای وظایف مدیریت قوه  مجریه و اداره امور اجرایی کشور مورد استیضاح قرار دهند، رئیس‌جمهور باید ظرف مدت یک ماه پس از طرح آن در مجلس حاضر شود و در خصوص مسائل مطرح شده توضیحات کافی بدهد. در صورتی که پس از بیانات نمایندگان مخالف و موافق و پاسخ رئیس‌جمهور، اکثریت دو سوم کل نمایندگان به عدم کفایت رئیس‌جمهور رأی دادند مراتب جهت اجرای بند ده اصل یکصد و دهم به اطلاع مقام رهبری می‌رسد. 

استیضاح

برچسب: استیضاح
است که در صورت اثبات دست کنگره برای استیضاح وی...
مطرح است که در صورت اثبات دست کنگره برای استیضاح... « ان بی سی نیوز» احتمال استیضاح دونالد ترامپ رئیس... مطرح شده قابل استیضاح است به عنوان مثال چنانچه اتهام... ممانعت از اجرای قانون تأیید شود می توان به استیضاح...
کد خبر: ۸۹۳۶۶۰    تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۰۲/۰۲


۲۰۲۰ خواستار آغاز طرح استیضاح او در کنگره شد به... خواست که هرچه سریعتر روند استیضاح ترامپ را آغاز کنند... اختیارات استیضاح است» رقیب ترامپ در انتخابات ریاست جمهوری ۲۰۲۰... پایان با درخواست از کنگره برای آغاز فرایند استیضاح ترامپ...
کد خبر: ۸۹۳۰۶۴    تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۰۱/۳۱


بار دیگر برای استیضاح رئیس جمهوری ایالات متحده آستین بالا... آغاز روند استیضاح ترامپ را فراهم می کند دموکرات ها... در موضوع استیضاح ترامپ گرفتار دو دستگی شده اند گروهی... رهبری مجلس نمایندگان در خصوص امتناع از آغاز روند استیضاح...
کد خبر: ۸۹۲۸۹۲    تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۰۱/۳۰


۱۲رویداد مهم سیاسی سال ۹۷؛
استیضاح و برکناری علی ربیعی وزیر کار محکومیت اسفندیار رحیم... اسلامی پایان داد مرداد استیضاح ربیعی ۱۷ مرداد سال ۹۷... یکی از وزرای جنجالی کابینه در مجلس شورای اسلامی استیضاح... استیضاح علی ربیعی وزیر تعاون کار و رفاه اجتماعی برگزار...
کد خبر: ۸۸۸۱۱۰    تاریخ انتشار : ۱۳۹۸/۰۱/۱۳


و یا وزیر صنعت معدن و تجارت استیضاح می شود... استیضاح می شود وی با اشاره به اینکه وزیر صنعت...
کد خبر: ۸۸۶۳۷۴    تاریخ انتشار : ۱۳۹۷/۱۲/۲۶


پست گفت « طرفدار استیضاح» دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکا... گفتگو با واشنگتن پست گفت « طرفدار استیضاح» دونالد ترامپ... فکری و سیاسی فاقد صلاحیت ریاست جمهوری است اما استیضاح... استیضاح بود ...
کد خبر: ۸۸۵۱۲۴    تاریخ انتشار : ۱۳۹۷/۱۲/۲۱


مرور روزنامه‌های سه شنبه چهاردهم اسفندماه؛
ارتباطات افزایش حقوق گوشه رینگ تورم واشنگتن در تدارک استیضاح...
تدارک استیضاح ترامپ و اظهارات آیت الله آملی لاریجانی در... به استیضاح ترامپ و افزایش حقوق گوشه رینگ در بین...
کد خبر: ۸۸۳۰۳۴    تاریخ انتشار : ۱۳۹۷/۱۲/۱۴


مرور روزنامه‌های سه‌شنبه هفتم اسفندماه؛
یک استیضاح شتاب در واگذاری شرکت های دولتی انتقاد ۱۵۷...
یک استیضاح شتاب در واگذاری شرکت های دولتی انتقاد ۱۵۷... استیضاح فلان شخص مطرح است با ارسال پیامک ها و...
کد خبر: ۸۸۱۳۴۶    تاریخ انتشار : ۱۳۹۷/۱۲/۰۷


اظهار کرد پیگیری سوال و استیضاح رییس جمهور را وظیفه... می دانیم که امر مربوط به سوال و استیضاح از...
کد خبر: ۸۸۱۲۹۷    تاریخ انتشار : ۱۳۹۷/۱۲/۰۶


مرور روزنامه‌های پنجشنبه دوم اسفند؛
افشای معامله پنهانی ترامپ با بن سلمان استیضاح رئیس جمهور...
افشای معامله پنهانی ترامپ با بن سلمان استیضاح رئیس جمهور... مطرح شدن استیضاح رئس جمهور و سرنوشت لوایح fatf در... روزنامه های امروز را مرور می کنیم استیضاح رئیس جمهور... با عنوان استیضاح روحانی با کدام هدف نوشت هرگاه یک...
کد خبر: ۸۸۰۰۹۵    تاریخ انتشار : ۱۳۹۷/۱۲/۰۲


استیضاح رئیس جمهور در مجلس با بیان اینکه این یک... مطرح شدن طرح استیضاح رئیس جمهور اظهار داشت این کار...
کد خبر: ۸۷۹۹۵۵    تاریخ انتشار : ۱۳۹۷/۱۲/۰۱


مرور روزنامه‌های چهارشنبه یکم اسفندماه
استیضاح نشد سوال از روحانی هماهنگی خودروسازان و دلالان عدالت...
استیضاح نشد سوال از روحانی هماهنگی خودروسازان و دلالان عدالت... های مختلفی برجسته شده است ادامه بحث ها درباره استیضاح...
کد خبر: ۸۷۹۸۲۷    تاریخ انتشار : ۱۳۹۷/۱۲/۰۱


یک عضو فراکسیون ولایی مجلس ضمن برشمردن دلایل طرح استیضاح... ضمن توضیح درباره علل طرح کردن موضوع استیضاح رئیس جمهور... را با ذکر دلایل استیضاح کنند وی افزود تعدادی از... یا استیضاح کنیم یا سوال طرح کنیم این عضو فراکسیون...
کد خبر: ۸۷۹۷۸۷    تاریخ انتشار : ۱۳۹۷/۱۱/۳۰


در مجلس با استیضاح رئیس جمهور موافق نیست به گزارش... بودجه سال 98 در تذکری گفت بعضی ها برای استیضاح... از اصلاح طلب ها این استیضاح را امضا کرده اند... در مجلس با استیضاح رئیس جمهور موافق نیست چرا که...
کد خبر: ۸۷۹۷۸۴    تاریخ انتشار : ۱۳۹۷/۱۱/۳۰


از نمایندگان برای عدم امضای طرح استیضاح اظهار کرد «... استیضاح رئیس جمهور گفت این نمایندگان به من می گویند... را به مجلس کشاندید به استیضاح رأی مثبت می دهیم»... طرح استیضاح رئیس جمهور دارای ۱۴ محور از جمله عدم...
کد خبر: ۸۷۹۶۹۲    تاریخ انتشار : ۱۳۹۷/۱۱/۳۰


مرور روزنامه‌های سه‌شنبه سی ام بهمن ماه؛
نقد هایی بر مطرح شدن استیضاح رئیس جمهور در کنار... همزمان با طرح استیضاح روحانی از آلترناتیو های عمدتا نظامی... در سرمقاله امروز این روزنامه نیز مطلبی با تیتر استیضاح... استیضاح شخص رئیس جمهور یا سوال از حسن روحانی در...
کد خبر: ۸۷۹۵۷۰    تاریخ انتشار : ۱۳۹۷/۱۱/۳۰


متن کامل طرح استیضاح حسن روحانی رئیس جمهور به همراه... تابناک» به نقل از فارس متن کامل طرح استیضاح حسن... ذیل خواستار طرح عدم کفایت و استیضاح رئیس جمهور جناب...
کد خبر: ۸۷۹۴۴۱    تاریخ انتشار : ۱۳۹۷/۱۱/۲۹


استیضاح روحانی در مجلس را منتشر کرد اسامی امضاء کنندگان...
کد خبر: ۸۷۹۳۲۰    تاریخ انتشار : ۱۳۹۷/۱۱/۲۹


مرور روزنامه‌های دوشنبه ۲۹ بهمن ماه؛
سال ۹۸ این کار را شروع کنند استیضاح رئیس جمهور... مطرح شدن استیضاح رئیس جمهور در رسانه ها مطرح شده...
کد خبر: ۸۷۹۲۶۳    تاریخ انتشار : ۱۳۹۷/۱۱/۲۹


نادر قاضی پور در گفت وگو با «تابناک»؛
تاکنون ده نماینده مجلس طرح استیضاح رئیس جمهور را امضا... در حال جمع کردن امضا برای استیضاح رئیس جمهور بود...
طرح عدم کفایت و استیضاح رئیس جمهور توسط جمعی از... به گفته های ذوالنور طرح استیضاح رئیس جمهور دارای چهارده... جمع خبرنگاران گفت تاکنون ده نماینده مجلس طرح استیضاح رئیس... صحن در حال جمع کردن امضا برای استیضاح رئیس جمهور...
کد خبر: ۸۷۹۱۶۴    تاریخ انتشار : ۱۳۹۷/۱۱/۲۸


tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv
tabnak-adv