كجا ورزش كنم؟!

در جايي خوانده بودم كه اهميت ندادن به ورزش زنان ريشه‌هاي تاريخي دارد. هر چند فردوسي در شاهنامه به زنان قهرماني همچون گردآفريد يا گرديه اشاره مي‌كند اما بايد گفت از همان وقتي كه پادشاهان قديم ورزش را بخش مهمي از آموزش امپراتوري خود تلقي مي‌كردند، مي‌شود حدس زد كه زنان در محيط‌هاي ورزشي شهروندان درجه‌يك نيستند.

به نوشته جام جم؛ برخي جامعه‌شناسان ورزش هم به اين نتيجه رسيده‌اند كه چون محيط ورزشي به‌ دست مردان سازمان‌ يافته است پس بعيد نيست كه در خدمت منافع آنها هم باشد. اين ديدگاه وقتي پررنگ‌تر و آزاردهنده‌تر مي‌شود كه بدانيد از ديدگاه بنيانگذار مسابقات جديد المپيك، بارون پي‌ير دوكوبرتين نيز ورزش زنان نقض قوانين طبيعت و ناجورترين منظره‌اي بود كه چشم بشر مي‌توانست به آن بيفتد.

اما اين روزها آن‌قدردانشمندان و فيزيولوژيست‌هاي ورزشي از فوايد ورزش براي همه از جمله دختران و زنان حرف زده‌اند و نوشته‌اند كه ديگر نمي‌توان آن را ناديده گرفت. اما كشور ما هنوز نتوانسته است آن‌طور كه شايسته يك بانوي ايراني است عمل كند.


مصوباتي كه هيچ‌وقت اجرا نمي‌شوند
هفته‌اي كه گذشت نشست انجمن علمي جامعه‌شناسي ورزش ايران دقيقا با همين هدف يعني بررسي علل و عوامل جامعه‌شناختي گرايش يا عدم‌گرايش دانش‌آموزان دخترو بانوان ايراني به ورزش برگزار شد.

دكتر زهرا پيشگاهي‌فرد، رئيس مركز مطالعات زنان دانشگاه تهران و عضو هيأت علمي اين دانشگاه، در سخنان خود اجرايي نشدن مصوبات شوراي فرهنگي ـ اجتماعي زنان شوراي عالي انقلاب فرهنگي را يكي از مهم‌ترين عواملي برشمرد كه مانعي بر سر راه همگاني شدن ورزش بانوان است.

وي عنوان كرد كه در اين شورا سياست‌هاي بسيار خوبي درباره بهبود اوضاع زن ايراني وضع و به ورزش توجه بسيار زيادي مي‌شود اما متأسفانه آنچه در جامعه ديده مي‌شود فاصله بسيار زيادي با مصوبات اين شورا دارد. وي مهم‌ترين عامل در اين زمينه را بي‌توجهي مديران و نهادهاي مختلف اجرايي به سياست‌هايي دانست كه در راستاي جايگاه زنان درجامعه تصويب شده است و افزود گرچه نظام اجتماعي ما و مديران سطح بالاي جامعه اصرار دارند كه فرصت‌هايي براي زنان در همه زمينه‌ها و بخصوص ورزش فراهم شود اما متأسفانه در سطوح ديگر توجه چنداني به اجرايي شدن مصوبات و سياست‌ها نمي‌شود.

از نظر وي، زيرساخت‌هاي لازم براي ورزش بانوان در كشور ما وجود ندارد و دولت بايد با ايجاد فضاي مناسب، شرايط خوبي را براي ورزش همگاني بانوان فراهم كند.

شايد نمونه بارز اين سخنان را بتوان در طرح سياست‌هاي فرهنگي ـ اجتماعي ورزش زنان جستجو كرد كه در سال 1374 تدوين و تصويب شد و با دقت زيادي به موضوعات مختلف و از جمله ورزش زنان پرداخت. در اين طرح به‌صورتي جامع و در جهت توسعه و تقويت فعاليت‌هاي ورزشي بانوان در چارچوب فرهنگ و ارزش‌هاي اسلامي و در سطوح پايه، همگاني، قهرماني و بين‌المللي پرداخته شده است اما با اين وجود سرانجام خوشي نداشت و به گفته دكتر پيشگاهي‌فرد آن‌قدر كه ظرفيت داشت از آن استفاده‌ اجرايي نشد و لذا ورزش بانوان و دختران در جامعه ايران توسعه نيافت.

دكتر شهناز صداقت‌زادگان، استاد جامعه‌شناسي و عضو هيأت علمي دانشگاه نيز در سخنان خود در اين نشست علمي و فرهنگي در همين‌ رابطه گفت: سياستگذاري در كشور ما در خرده سيستم فرهنگي بخوبي انجام مي‌شود اما نمي‌تواند به خرده سيستم نظام اجتماعي ريزش كند و اينجاست كه جامعه‌شناسي وارد عمل مي‌شود تا دلايل را پيدا كند.

به گفته وي در حوزه نظريه‌هاي فراساختارگرايانه بحثي تحت‌عنوان تفسير ايدئولوژيك قواعد و قوانين توسط مديران وجود دارد، يعني قواعد و آيين‌نامه‌ها وجود دارند اما اين قواعد داراي مازاد معنا هستند و بنابراين فرصتي براي مديران ايجاد مي‌شود كه با تفسير خود قواعد را دنبال كنند و به دلخواه خود عمل كنند.


تاريخ هم ورزش زنان را جدي نگرفت
دكتر صداقت‌زادگان در سخنان خود به اين موضوع اشاره كرد كه تاريخ بشر بحث ورزش بانوان را مسكوت گذاشته است و تنها با جستجوهاي زياد مي‌توان در منابعي مختلف حضور زنان پهلوان را در تاريخ رديابي كرد. وي نمونه اين حضور را زناني دانست كه جزو سربازان صفويه بودند كه اين موضوع فقط در منابع عثماني مطرح شده است و جاي ديگري به چشم نمي‌خورد.

دكتر صداقت‌زادگان همچنين افزود، پس از انقلاب اسلامي ورزش بانوان به صورت انجمن‌هاي ورزشي درآمد و رشد كرد اما از دهه 80 به بعد دوباره در فدراسيون‌ها ادغام صورت گرفت كه برخي درباره فوايد يا مضرات آن هنوز بحث‌هايي دارند اما شواهد حاكي از اين هستند كه وقتي مديريت ورزشي در دست زنان بود انجمن‌هاي ورزشي دستاوردهاي زيادي داشته‌اند. اين استاد جامعه‌شناسي ورزش همچنين ضعف اعتبارات اقتصادي، تخصص غيرمرتبط مديران در حوزه ورزش و سازمان‌هاي ورزشي و از همه مهم‌تر تعداد اندك زنان در ورزش بانوان را از جمله موانع بر سر راه پيشرفت ورزش بانوان ايران برشمرد.

پس از آن دكتر پيشگاهي‌فرد در تكميل بحث به ايدئولوژي اسلامي اشاره كرد كه مشوق اصلي ورزش است و در اين زمينه هيچ نگاه جنسيتي ندارد، اما متأسفانه وقتي نوبت اجرا مي‌رسد فاصله با ايدئولوژي محسوس مي‌شود و در واقع تفسير مديران اجرايي از ايدئولوژي چيز ديگري است. وي همچنين به مسائل قومي و سنتي اشاره كرد كه گاهي ضرورتا جايگاه ديني ندارند اما جايگزين دين شده‌اند و بازتاب آن به اين شكل در جامعه ديده مي‌شود.

دكتر صداقت‌زادگان در ادامه بحث خود گفت، عفاف يكي از آموخته‌ها و ارزش‌هاي مهم جامعه ماست اما اين عفاف در جامعه ما بيشتر براي زنان است و به تقواي مردان كه در متون ديني ما آمده، توجهي نشده است. به گفته وي اگر يك زن ايراني با رعايت هنجارهاي اجتماعي ما بتواند در دنيا قهرمان شود و به نوعي ابراز وجود كند شايد ديگر اسم كشور ما به عنوان دومين واردكننده لوازم آرايش دنيا مطرح نشود.


غفلت از ورزش دانش‌آموزي يك عمر پشيماني
تا به‌حال به اين فكر كرده بوديد كه چرا از حركت و تقويت ورزش دانش‌آموزان دختر غافل هستيم؟ پاسخ در طبيعي بودن حركت است. حركتي كه قبل از تولد وجود دارد و تا 6 سالگي تكميل مي‌شود. حال اگر كودكي دچار تأخير حركتي بود بايد در همان سنين كودكي آن را بررسي و درمان كرد، در غيراين‌صورت در بزرگسالي براي او مشكلات جدي به‌همراه خواهد داشت.

دكتر زهرا سلمان، عضو هيأت علمي دانشگاه علامه طباطبايي و رئيس گروه علوم ورزشي اين دانشگاه ديگر سخنران اين نشست، با تأكيد بر ورزش دانش‌آموزان دختر گفت، امروزه دانش تربيت‌بدني و علوم ورزشي در نظام آموزش و پرورش جهان جايگاهي بس مهم و بااهميت يافته است و در اين بين سال‌هاي دبستان و پيش‌دبستاني در رشد الگوهاي فكري و بدني كودكان اهميت حياتي دارد و بخش عمده كارايي دروس مدارس در فرآيند تندرستي كه عامل رشد كودك است به درس تربيت‌بدني و ورزش مربوط است.

وي همچنين افزود كه تربيت حركتي نوعي آموزش و تربيت است كه علاوه بر حفظ سلامتي مي‌تواند موجب عادت مثبت افراد به فعاليت‌هاي سالم در اوقات فراغت شود و كارايي جسماني، رواني و اجتماعي آنها را بالا ببرد.

دكتر سلمان در ادامه به مشكلات وضعيت ساختار قامتي، اختلالات حركتي و فقر حركتي دانش‌آموزان ايراني بخصوص دختران دانش‌آموز اشاره كرد و دليل آن را عدم وجود سالن‌هاي ورزشي و كمبود امكانات بيان كرد و افزود حال كه بايد اين مسائل را بپذيريم پس بايد حتي‌الامكان به بهينه كردن همين فضاي كوچك حياط مدارس بپردازيم و از بردن كودك به حياط مدرسه دريغ نكنيم.

اين عضو هيأت علمي دانشگاه توجه معلم ورزش به طرز نشستن كودك، قلم دست گرفتن و شيوه راه رفتن او را بسيار مهم برشمرد و گفت، اين ناهنجاري‌ها به‌صورت اكتسابي از محيط هستند و در مدارس ما ناهنجاري‌هاي ستون فقرات يا لوردوز كمري و افتادگي شانه بسيار شايع است كه اگر يك معلم متخصص ورزش حضور داشته باشد، تمام اين موارد قابل حل است.

وي با اشاره به اين‌كه معلمان ورزش مدارس بايد طرح درس داشته باشند و انواع بازي‌هاي حركتي را با دانش‌آموزان انجام دهند به حركات پايه تاكيد بسيار و آن را يكي از مهم‌ترين جنبه‌هاي درس تربيت‌بدني قلمداد كرد و گفت، اين حركات نقش مؤثري در شكل‌گيري وضعيت مكانيكي بدن در شرايط ايستا و پويا دارند.


مدرسه محوري در ورزش كشور
در اين نشست علمي دكتر سيدمهدي آقاپور، استاديار دانشگاه تهران و رئيس انجمن علمي جامعه‌شناسي ورزش ايران هم ضمن برشمردن اهميت و ضرورت ‌ورزش دختران و بانوان در هر سه سطح دانش‌آموزي، همگاني و ورزش قهرماني، نيازهاي جسمي و تندرستي، نياز به شادابي و سلامت روان و همچنين داشتن توانايي‌هاي لازم براي ايجاد نسل سالم، تعليم و تربيت فرزندان، تحكيم كانون گرم خانواده و موفقيت در عرصه اجتماع و روابط و مشاغل اجتماعي را از انگيزه‌هاي اصلي پرداختن به ورزش دانست.

وي ماده 5 از سياست‌ها و اولويت‌هاي فرهنگي سازمان تربيت بدني، مصوب جلسه 565 شوراي عالي انقلاب فرهنگي در سال 1384 را مبني بر اين‌كه «ورزش‌هاي بانوان به‌ويژه در سطوح پايه و همگاني در راستاي ارزش‌هاي اسلامي و فرهنگي و با توجه به ميزان جمعيت زنان كشور تقويت شده و ضمن محروميت‌زدايي به گونه‌اي مضاعف توسعه يابد» مورد توجه قرار داد و افزود: درجامعه ايراني ـ اسلامي ما كه در آن هم فرهنگ ايراني و هم فرهنگ اسلامي بر ورزش و تندرستي براي همگان شديداً تأكيد مي‌كند،انگار هيچ اراده‌اي وجود ندارد تا اين فرهنگ غني، پيشرفته و سياست‌هاي رسمي مبتني برآن رابه منصه عمل برساند.

دكتر آقاپور خواستار توجه كافي دولت و رسانه‌هاي گروهي به ورزش بانوان و دانش‌آموزان از جهت فراهم آوردن امكانات و فضاهاي ورزشي، بودجه و اعتبارات لازم، به‌ويژه فرهنگ‌سازي و از بين بردن ذهنيت‌هاي غلط در اين مورد شد.

وي با تاكيد بر اين نكته كه به جاي اختصاص دادن همه توجهات و امكانات و اعتبارات به ورزش قهرماني بايد ورزش پايه، دانش‌آموزي و همگاني را توسعه داد افزود، در آموزش و پرورش كشور ما بنابرآمارها، 122 هزار مدرسه و 3 هزار سالن ورزشي وجود دارد كه براساس رويكرد مدرسه‌محوري بهتر است به احداث و تجهيز سالن‌هاي ورزشي بيشتر بويژه براي دختران دانش‌آموز اقدام كنيم و سعي در ايمن كردن هرچه بيشتر حياط‌هاي مدارس داشته باشيم تا همه دانش‌آموزان بتوانند با فعاليت‌هاي جسماني بيشتر و مسابقات ورزشي درون مدرسه‌اي با تندرستي و شادابي بيشتري به تحصيل و زندگي بپردازند.