«زيرميزي» فسادي رايج در بيمارستان‌ها

روزنامه «جمهوری اسلامی» در گزارشی نوشت:

مدتي بود كه درد شكم لحظه‌اي امانش نمي‌داد،‌ به پزشك متخصص بيمارستان دولتي... مراجعه كرد و نتايج آزمايش‌ها "كيست شكمي" را نشان مي‌داد. پزشك براي او جراحي را تجويز كرد،‌ اما ...

- آقاي دكتر: اگر بخواهم جراحي كنم كداميك از پزشكان بيمارستان حاذق‌ترند؟
- پزشك متخصص كه منتظر چنين سئوالي بود. در پاسخ نام دكتر ... را بر زبان آورد كه او از همه استادتر است؟

نوبت ملاقات با پزشك جراح هم فرا مي‌رسد. او هم خطاب به بيمار مي‌گويد: 5/1 ميليون تومان مزد خودم را مي‌گيرم و براي بقيه هزينه‌ها چون بيمه هستيد و در بيمارستان دولتي هم جراحي مي‌شويد، نگران نباشيد. زياد نمي‌شود!

- آقاي دكتر! چنين پولي ندارم كه خارج از شبكه بيمارستان به شما پرداخت كنم.
- اشكالي ندارد همكاران ديگر هم خوب هستند پس به آنها مراجعه كنيد!
- اما،‌ آقاي دكتر... شما را به من معرفي كردند لااقل اجازه بدهيد براساس تعرفه دولتي هزينه را به بيمارستان بپردازم.
- اين ربطي به بيمارستان ندارد، مزدي است كه من جداگانه دريافت مي‌كنم، اگر مايل هستيد به مطب خصوصي‌ام در خيابان... برويد و پول را نقدا به منشي‌ام بپردازيد تا زمان دقيق جراحي در بيمارستان دولتي را به شما اعلام كند...!
چاره‌اي جز پرداخت نيست. بيمار پول را پرداخت مي‌كند و از مطب خصوصي خارج مي‌شود و براي جراحي به بيمارستان دولتي مي‌رود و...

***
پسر جوانش بر اثر تصادف رانندگي در بيمارستان بستري است و يكي از پاهايش به دليل شدت تصادف در چند محل شكسته و دچار جراحت شده است. پزشكان بيمارستان دولتي... وقت تلف مي‌كنند، يك روز،‌ دو روز، پدرو مادر به تكاپو مي‌افتند. چرا جراحي انجام نمي‌شود؟!
يكي از پزشكان از احتمال عفونت هشدار مي‌دهد! ولي پدر و مادر در هواي خاص و پاك خودشان همواره بر بالين بيمار بدحال خود هستند و دست به دامان پزشك جراح مي‌شوند كه به اصطلاح بيمار تحت نظر اوست ولي...

- آقاي دكتر چرا عمل را تاخير مي‌اندازيد؟
- جا نداريم. اتاق عمل كم است و‌ بيمار فراوان؛ اگر مي‌توانيد بيمارتان را به بيمارستان خصوصي ببريد.
- اما آقاي دكتر شنيديم اين بيمارستان خوبي است و پزشكان معتبري دارد.
- بله ما بهترين همكاران را در اين بيمارستان داريم، اما اگر بخواهيد فورا عمل شود بايد به پزشك جراح مزد خودش را بپردازيد.

- مگر شما پزشك جراح ارتوپد بخش نيستيد؟
- نه، بقيه هم مي‌توانند، اما اگر من بخواهم جراحي كنم يك ميليون تومان سهم خودم را از شما مي‌گيرم!

پدر مي‌گويد: آقاي دكتر، كارگر ساده‌اي هستم نمي‌توانم يك ميليون تومان بپردازم.
- اشكالي ندارد در دو قسط بپرداز. قسطي هنگام عمل و قسط دوم را هنگام باز كردن گچ بپردازيد!
- چاره‌اي جز پرداخت نيست! هجوم بيماران وضعيت نامناسب بيمار و... بايد مزد اضافه پزشك را علاوه بر مزدي كه بابت جراحي از بيمارستان و بيمه مي‌گيرند بپردازيد.
در اين مرحله هم فساد ديگري به نام زيرميزي شكل مي‌گيرد.

شمارش چنين نمونه‌هايي فراوان است، آنقدر فراون كه در هر فاميل و آشنايي نمونه‌هاي مختلفي از پرداخت اجباري پولي به پزشك به ويژه در بخش جراحي نمونه‌هاي نقل محفل همراهان و عيادت‌كنندگان بيماران در بيمارستانهاست. رقم‌هاي حداقلي كه در بالا به آن اشاره شد براي بيماريهاي ساده و معمولي است همچنانكه براي جراحي‌هاي قلب و عروق، مغز و چشم رقم‌هاي دريافتي به عنوان زيرميزي چندين برابر ارقام فوق است.

داستان تلخ و تاسف باري كه محيط بيمارستان را به شدت به پول آلوده كرده است و ديگر هيچ بيماري مايل نيست زمزمه كند:

گر طبيبانه بيايي به بر بالينم
به دو عالم ندهم لذت بيماري را

متاسفانه اين درد در شهرستان‌ها به دملي چركي تبديل شده و با اينكه درآمدهاي مردم در شهرستان‌ها كمتر از مراكز استان‌هاست، هزينه‌هايي كه مي‌بايست براي بخش زيرميزي درمان بپردازند بسيار وحشتناك است. درد سنگين‌تر اين است كه نمي‌توانند در محكمه‌اي پرداخت زيرميزي را ثابت كنند هم از اين جهت كه ابتدا چاره‌اي جز پرداخت ندارند و هم آنهايي كه در بيمارستان‌ها زيرميزي دريافت مي‌كنند كاري مي‌كنند كه در همان ابتدا بيمار يا همراهش مستاصل شود و درخواست هيچ سندي نكند جالب اينكه اجازه هم نمي‌دهند بيماران پول زير ميزي را به حساب بانكي آنها واريز نمايند، ممكن است فيش بانكي در آينده سندي براي اثبات جرم باشد.
م.ط بيماري قلبي در اين باره مي‌گويد: مدت‌ها بود كه گرفتار ناراحتي قلبي بودم و حتي يكبار هم شديدا سكته كردم و براي جراحي هم پول نداشتم به ناچار به يكي از بيمارستان‌هاي معروف دولتي ـ تامين اجتماعي رفتم و پزشك معاينه‌ام كرد و براي جراحي هم اعلام آمادگي نمود اما موعد عمل را براي شش ماه آينده تعيين نمود در حاليكه وضعيت جسمي و روحي بسيار نامناسبي داشتم.

وي مي‌افزايد: از اينكه دردم تسكين يابد و حالم بهتر شود از خود پزشك كمك خواستم كه او سفارش كرد براي تكميل درمان به مطبش هم بروم. در مطب بود كه دكتر حرف جديدي به من گفت كه: "اگر مي‌خواهي زمان جراحي را طي دو هفته آينده تغيير دهي بايد رقم دو ميليون تومان پرداخت كني تا بتوانم براي اين كار اقدام كنم"!

اين بيمار با افسوس و آه ادامه مي‌دهد: اگرچه خودم را هم مقصر مي‌دانستم، ولي از آن پزشك هم متنفرم كه چنين راهي را پيش من باز كرد در حاليكه ما بيماران به گفته آنها اعتماد داريم و اكنون با اينكه عمل جراحي انجام شد و من نسبتا خوب شدم از مدت‌هاست در وجودم احساس شرمساري مي‌كنم و عذاب وجدان دارم كه با پولي كه من پرداخت كردم و آن پزشك و حاميانش در بيمارستان دريافت كردند، نوبت چند بيمار بدحال جلوتر از من ضايع شد و در حق آنها ظلم شد و ممكن است چندتا از آْنها هم... شنيدن حرف‌هاي اين بيمار و بسياري ديگر از بيماران كه از وجود فساد دربيمارستان‌ها براي پرداخت زيرميزي چه براي انتخاب دكتر يا براي تغيير در زمان جراحي مي‌گويد بسيار تلخ و گزنده است. اما آنچه هست،‌ رفتاري زشت و به نوعي بزهي اجتماعي است كه در بيمارستان‌ها جاري است و متاسفانه يك سوي آن در اختيار پزشكان و افراد تحصيلكرده جامعه است كه قسم خوردند براي جان بيمار اقدام كنند. البته درباره اين پديده زشت در حوزه درماني مسئولان وزارت بهداشت هم اظهار نگراني مي‌كنند اما دلايل آن را غير از فاصله گرفتن برخي از پزشكان از اخلاق پزشكي و قسمي كه در آغاز طبابت خورده‌اند مي‌دانند.

خانم دكتر مرضيه وحيد دستجردي وزير بهداشت، درمان و آموزش پزشكي چندي پيش در پاسخ به سئوال خبرنگاران در خصوص دريافت زيرميزي به ويژه در بخش‌هاي جراحي بيمارستان‌ها گفته بود: "واقعي نبودن تعرفه‌ها و تاخير در پرداخت مزد پزشكان از عوامل موثر پديده زيرميزي در جامعه پزشكي است".

وي معتقد بود: "واقعي شدن تعرفه‌ها و دستمزد پزشكان از بسياري از اقدامات غيرقانوني پزشكان جلوگيري مي‌كند از طرف ديگر در سيستم دانشگاهي كشور بسياري از پزشكان به صورت تمام وقت جغرافيايي فعاليت مي‌كنند و به اين ترتيب حق كار در بيرون از دانشگاهها را ندارند. فراهم بودن امكانات و اعتبارات لازم براي پرداخت دستمزدها، كارانه‌ها و حق پزشكان تمام وقت مي‌تواند از كارهاي خلافي كه در بيرون از سيستم دولتي انجام مي‌شود، جلوگيري كند".

وي توسعه پزشكان تمام وقت جغرافيايي را از راهكارهاي اساسي مقابله با پديده زيرميزي عنوان كرده و ادامه داد: . متاسفانه اكنون بسياري از پزشكان در بيمارستان‌هاي دانشگاهي نمي‌توانند كارانه خود را حتي پس از يكسال دريافت كنند و اين وضعيت قطعا سبب افت خدمات مي‌شود با توسعه پزشكان تمام وقت جغرافيايي و واقعي كردن پرداخت‌ها، احتمالا بيش از 80 درصد مشكلات خدماتي كه مردم در بيمارستان‌ها از جيب خودشان مي‌پردازند حل مي‌شود".

دكتر ايرج فاضلي رئيس جامعه جراحان هم به مناسبت برگزاري كنگره سالانه جامعه جراحان ايران درباره مشكلات موجود در عرصه درمان كشور كه منجر به پديده زيرميزي مي‌شود مي‌گويد: "امروزه هزينه‌هاي پزشكي در ايران همانند تمام دنيا افزايش يافته و تنها بيمه‌ها مي‌توانند مشكل هزينه‌هاي بالاي پزشكي را حل كنند و از آنجا كه متاسفانه در كشور ما بيمه قوي نداريم،‌ مشكلات اجتماعي در كنار طبابت به وجود آمده است".

وي مي‌افزايد: "پديده زيرميزي پولي است كه ميان پزشك و بيمار ردوبدل مي‌شود و زمانيكه در چند سال پيش پديده زيرميزي را تقبيح كردم از سراسر كشور با من تماس گرفتند و پزشكان جراح مي‌گفتند كه نمي‌دانستند زيرميزي كار قبيحي است. براي اينكه تعرفه‌ها واقعي نيست،‌ ساختگي و تحميلي است،‌ به اين شكل مشكلات خود را حل مي‌كنند.

رئيس فرهنگستان علوم پزشكي مي‌افزايد: "به نظر من همه چيز بايد در اختيار پزشك و بيمار گذاشته شود و بحث تعرفه‌ها بايد براي جايي باشد كه بيمه مي‌خواهد پول آن را بپردازد. اين در حالي است كه پيش از اين مسايل مالي براي پزشكان مطرح نبود،‌ تعرفه‌گذاري خدمات در بخش خصوصي هم از كارهاي بيهوده‌اي است كه زيرميزي را مي‌تواند به مطب‌هاي خصوصي هم تسري دهد".

وي مي‌افزايد: "كي از تصميمات ديگري كه مي‌تواند سبب تقويت دريافت زيرميزي شود،‌ هدفمند كردن يارانه‌هاست در حاليكه اگر همه پول‌ها را به دست مردم بسپاريم بيمارستانها در بخش بودجه دچار مشكل مي‌شوند و ارتباطات ناسالم مالي شكل مي‌گيرد زيرا مردم با پولهاي در اختيار خود براي زيرساخت‌ها از جمله تجهيزات ن‌هاي دولتي هزينه نمي‌كنند كاري كه تاكنون دولت‌ها به نمايدگي از مردم انجام مي‌دادند"

دكتر فاضل ادامه مي‌دهد: مردم با در اختيار داشتن پول مي‌توانند در كار پزشكان اخلال كنند و در نهايت هم در كار پزشكي اثر منفي مي‌گذارد كه مردم را نگران خواهد كرد چرا كه زيرميزي در بخش طبابت سبب رقابت منفي مي‌گردد. هر آزادسازي قيمت‌ها سبب رقابت اشتباه خواهد شد كه در نهايت مردم ضرر مي‌كنند".

رئيس جامعه جراحان ادامه مي‌دهد: "دولت‌ها مسئول بهداشت و سلامت مردم هستند و بايد 60 درصد هزينه‌هاي خدمات بهداشتي - درماني را دولت بپردازد كه متاسفانه اكنون برعكس است و مردم 60 درصد هزينه‌هاي درماني خود را مي‌پردازند كه با هدفمندشدن يارانه‌ها به بخش بهداشت و درمان و آموزش و پرورش جفا خواهد شد".

دكترفاضل درباره وضعيت درماني بيمارستان‌هاي دولتي و تفاوت آن با بيمارستان‌هاي خصوصي هم مي‌گويد: "بيمارستان‌هاي دولتي و خصوصي تنها از نظر فيزيكي متفاوت هستند اما كاري كه در هر دو انجام مي‌شود، مي‌توان گفت تفاوت‌‌ها تنها در حد امكانات است كه بيمار خواستار انجام عمل جراحي در بيمارستانهاي خصوصي است. اما برخلاف آنچه در جامعه شايع شده،‌ اين تصور اشتباه است كه در بيمارستان‌هاي دولتي دانشجويان اعمال جراحي را برعهده دارند".

رئيس جامعه جراحان آن دسته از پزشكاني را كه مبادرت به خريد سئوالات آزمون دستياري كردند را نيز متهم معرفي مي‌كند و مي‌افزايد: "پزشكاني كه امروزه سوالات را مي‌خرند در آينده متخصص دزد مي‌شوند كه نبايد به سادگي از كنار رفتار آنها عبور كرد".

دكتر انوشيروان محسني‌بندپي نايب رئيس كميسيون بهداشت و درمان مجلس به شدت از وجود پديده زشت زيرميزي در بيمارستانهاي دولتي به ويژه در شهرستان‌هايي كه بيمارستان‌ها عمدتا تحت نظر دولت هستند،‌ اظهار نگراني مي كند و مي‌‌گويد: "شيوع زيرميزي نوعي اخلال در امور درماني محسوب مي‌شود كه به شدت بايد با اقدامات قانوني و نظارتي درصدد رفع آن برآمد".

وي البته مي‌گويد: "تا مشكل سرانه درمان وتعرفه‌‌ها حل نشود، نمي‌توان به صورت اصولي و قهري با پديده زيرميزي مبارزه كرد زيرا چون در شهرستان‌ها بيمارستان‌هاي خصوصي وجود ندارد، پزشكان فعال در شهرستانها به ويژه مناطق محروم از درآمد كمتري نسبت به پزشكان مستقر در تهران و مراكز برخوردار استانها برخوردارند و همين مساله سبب علاقه فراوان پزشكان متخصص به مهاجرت به تهران و مراكز استان‌ها شده است".

وي ادامه مي‌دهد: "به عنوان نمونه يك پزشك جراح براي عمل جراحي سزارين حداكثر مزدي كه در بيمارستان دولتي شهرستان‌ها دريافت مي‌كند 50 هزار تومان است، در حاليكه اين قيمت در مراكز استانها 5/1 ميليون تومان و در يك بيمارستان خصوصي تهران 5/2 ميليون تومان است كه فقط براي پزشك مزد مقرر مي‌كنند".

وي اگرچه بيمه‌ها را در اين زمينه مقصر معرفي مي‌كند اما مي‌افزايد: "فعاليت جدي بيمه‌ها هم مستقيما به سرانه درمان در كل كشور وابسته است زيرا آنها هم در قراردادها بر اين موضوع تاكيد دارند كه هزينه‌هاي درماني افزايش يافته و با سرانه كم نمي‌توانند سقف تعهدات خود را افزايش دهند".
دكتر محسني ادامه مي دهد: "با سرانه 6500 تومان نمي‌توان از بيمه‌ها انتظار داشت كارهاي بزرگ را هم تحت پوشش قرار دهند به همين دليل بسياري از جراحي‌ها را از پوشش بيمه‌اي خارج كرده اند".

نايب رئيس كميسيون بهداشت و درمان مجلس مي‌افزايد: "اخيرا وزارت آموزش و پرورش با قرارداد سرانه 12 هزار و 500 تومان بيمه طلايي را با يكي از شركت‌هاي بيمه منعقد كرده است كه بسياري از سقف‌ها را براي درمان و جراحي برداشته‌اند، ‌و بيمارستان‌هاي دولتي هم از ما مي‌خواهند كاري كنيم كه آنها بتوانند با سقف 8 و 9 هزار تومان قرارداد ببندند و سقف جراحي را حتي بيشتر از بيمه فرهنگيان حذف كنند كه مشكلات قانوني اجازه چنين كاري را به بيمارستان‌هاي دولتي نمي‌دهد".
وي مي‌افزايد: "وجود چنين ضعف‌هايي بر آن دسته از پزشكاني كه بيشتر دنبال انگيزه‌هاي مادي هستند اجازه مي‌دهد،‌ موضوع زيرميزي را جرم تلقي نكنند".

دكتر محسني بندپي درباره اقدامات اساسي مجلس شوراي اسلامي براي حل مشكلات قانوني و اجتماعي در بيمارستان‌ها مي‌گويد: "‌مجلس سال گذشته بهترين مصوبه را در اين زمينه داشته است اما دولت راهكار مجلس رابراي جذف پديده زيرميزي نپذيرفته و كارها به حال خود رها شده است".

نايب رئيس كميسيون بهداشت و درمان مجلس ادامه مي‌دهد: "وزارتخانه‌هاي بهداشت و رفاه مخالف افزايش تعرفه‌هاي يكي از بيمارستان‌ها به صورت نمونه بودند كه طي آن قرار بود پزشكان آن درهمه رده‌هاي تخصصي از فعاليت در بخش خصوصي منع شوند".

وي ادامه مي‌دهد: "‌حذف پديده زيرميزي پزشكان علاوه بر اينكه بارمالي هزينه‌هاي درماني و مردم را كاهش مي‌دهد، باعث كارآمدي بيشتر مراكز درماني دولتي خواهد شد. زيرا اكنون مردم هزينه‌هاي پنهاني بيشتري را هم مي‌پردازند،‌ اما بيمارستان‌هاي دولتي سهمي از اين هزينه‌ها ندارند. د رحاليكه تا رابطه مالي پزشك و بيمار قطع نشود نمي‌توان اميدوار بود كه پديده زشت زيرميزي هم حذف شود.