چشمه جوشان غدیر

امروز روز عید غدیر است. بزرگترین عید امت اسلامی و بلکه بشریت که تعظیم و بزرگداشت آن در جهان اسلام و جوامع اسلامی متاسفانه منحصر به ما شیعیان شده است.

دلیل اینکه می گویم عیدغدیر منحصر به ما شیعیان شده است فرازهایی ازخطبه ای طولانی است که رسول خدا (ص) در کنار برکه ـ غدیر ـ خم ایراد فرمود و به بیش از صدهزار نفر جمعیتی که در آخرین سال عمر مبارکشان برای درک آخرین حج ایشان ـ که خود پایان عمرخویش را اعلام نموده بود ـ به مکه آمده بودند اعلام نمود که این بیانات تنها مربوط به شما حاضرین نیست بلکه تمام کسانی را که در این اجتماع عظیم حضور ندارند و یا بعد از شما متولد می شوند را نیز در برمی گیرد.

در خطبه غدیر و مطالب پیرامون آن نکات بسیار مهمی وجود داشته و دارد که بسیاری از آنها هنوز آنگونه که باید و شاید شکافته نشده و مورد بررسی دقیق قرار نگرفته اند:

1- در این خطبه پیامبر به مردم اعلام می کند تا قبل از توقفش در آن محل، جبرائیل سه مرتبه بر او نازل شد و از وی خواست در اجرای فرمان خدا مساله جانشینی علی و فرزندان او را پس از خود به مردم ابلاغ نماید اما هر بار پیامبر به دلیل مخالفتهایی که در بعضی از مردم نسبت به پذیرش ابلاغ این فرمان الهی می دید آن را به تاخیر می انداخت تا اینکه این آیه از سوره مائده بر او نازل شد که: ای رسول آنچه را که از طرف خدای تو به تو ابلاغ می شود به مردم برسان و اگر اینگونه نکنی، گویی، هرگز رسالت خود را به انجام نرسانده ای و خدا تو را ـ از مخالفت بعضی از مردم با این ابلاغ ـ حفظ خواهد نمود.

در این رابطه هر چند پرسش های متعددی به ذهن می رسد اما پرسش اصلی این است که در زمانی که هنوز خود پیامبر در میان مردم حضور دارد و رابطه وحی با مردم قطع نشده است چه عواملی بر موقعیت سیاسی و اجتماعی امت تازه شکل گرفته اسلامی آنقدر حاکم و تاثیر گذار بوده اند که پیامبر برای ابلاغ حکم خدا در مورد جانشینی علی و فرزندان او پس از خود، زمان این ابلاغ را آنقدر به تاخیر می اندازد که طبق نص صریح سوره مائده با تذکر جدی خداوند در مورد عدم تاخیر بیشتر این ابلاغ روبرو می شود؟

2- رسول خدا در این خطبه به نکته مهمی اشاره می کند و به مردم می فرماید: ای گروه مردم جانشینان پیامبران قبل از من از نسل خود آنها بوده اند اما در مورد من این گونه نیست و جانشینان من همه از نسل علی هستند.

3- نکته مهم دیگر در این خطبه تاکید پیامبر بر عدم حسادت بعضی از مردم با علی در مورد این جانشینی است که بیانگر این نکته مهم است که به رغم همه برتری هایی که آن حضرت در جمیع جهات بر سایرین داشت ـ که در این خطبه خود رسول خدا به آنها اشاره می فرماید، که یکی از مهمترین این ویژگیها آن است که در زمان پیامبر همیشه علی از سوی ایشان بر سایرین امیر و مسئول بود و در هیچ زمانی هیچ کسی از سوی پیامبر بر علی امیر نشد تا جایی که می توان گفت این خطبه، خطبه شناخت علی از زبان پیامبر است ـ عده ای به دلیل پیروی از هواهای نفسانی و به خطر افتادن منافع شخصی و قومی و قبیله ای شان نه تنها هرگز با این انتصاب الهی موافق نبوده اند بلکه به نوعی در صدد فراهم آمدن شرایطی بوده اند که این مخالفت را آشکار و علنی نمایند، همانگونه که کردند و هنوز جسد مطهر پیامبر دفن نشده بود که بساط تعیین خلیفه را در سقیفه بنی ساعده به راه انداختند و شد آنچه شد.

4- رسول خدا در این خطبه بسیار مهم ضمن تاکید بر ادامه رهبری او در علی و فرزندانش به نام مبارک مهدی آخرین امام از فرزندان علی اشاره می فرماید که بیانگر این امر مهم است که آن گونه که در میان جامعه اهل سنت به اشتباه این اعتقاد نادرست مطرح است مساله اعتقاد به امامت علی و فرزندان او امری نیست که تنها بر اساس سلیقه و ذوق شیعیان باشد بلکه ابلاغ این جانشینی توسط رسول گرامی اسلام تنها بر مبنای دستور حضرت حق صورت گرفته است.

5- و نکته پایانی سخن، در مظلومیت علی است و اشتباهی که در نگرش بسیاری از ما شیعیان نسبت به شخصیت آن حضرت دیده می شود و آن اینکه همان گونه که امام خمینی (ره)، آن حکیم فرزانه بی بدیل می فرمود، ما خیال می کنیم که این مساله غدیر به خودی خود دارای اهمیتی است، حال آنکه این گونه نیست! و اهمیت غدیر بسته به منزلت علی است نه علی به غدیر! و این علی است که به غدیر قدر و ارزش می بخشد بی آنکه با این انتصاب جانشینی به فضائل بی شمار او اضافه شود، چرا که علی نسخه تکرار ناپذیر آفرینش است و جعل خلافت یا غصب آن مساله ای نیست که برای ایشان قدر و ارزشی داشته باشد.

آنچه که برای علی پس از انتصابش در غدیر مطرح است آن است که وی پذیرش این حکومت و خلافت و جانشینی را برای برپا داشتن عدل دارای ارزش می داند و الا همان گونه که خود آن حضرت به ابن عباس فرمود بدون در نظر گرفتن اقامه عدل در میان مردم و گرفتن حق ضعیف از قوی، حکومت ایشان بر مردم برایشان هیچ گونه ارزشی ندارد و این یکی از بزرگترین درس های غدیر به جوامع اسلامی و حاکمان آن است.