آسیب شناختی مجازات زندان

با این حال گذشت زمان و ارزیابی پیامد های اعمال مجازات حبس نشان داده است که این مجازات عموماً نتوانسته است تنبه مورد انتظار را در زندانیان ایجاد نموده و به باز پروری و باز اجتماعی نمودن آنها جهت در پیش گرفتن یک زندگی عادی و عاری از روندهای مجرمانه کمک نماید. آمار ها نشان می دهند بسیاری از محکومین سابق مجدداً به ارتکاب جرم روی آورده اند. از طرفی در بسیاری موارد زندان به آموزشگاهی برای فراگیری شیوه های متعدد ارتکاب جرم برای زندانیان مبدل گردیده و محکومان پس از خاتمه مدت مجازات با آمادگی بیشتر، کسب تجربیات جدید و فراگیری روش های گوناگون، خطرناک تر از قبل به جامعه متصل گردیده و جرایم بیشتری مرتکب می شوند.
از سوی دیگر با زندانی شدن افراد، خانواده آنها نظیر همسر، فرزندان و حتی سایر بستگان نزدیک محکومان نیز به قربانیان مجازات حبس مبدل می گردند و ناخواسته تاوان جرائمی را که محکومین به زندان مرتکب گردیده اند، می پردازند. زیرا گذشته از جنبه های اجتماعی و لطمه به حیثیت این افراد، فقدان ممر درآمد و محل تأمین معیشت وابستگان به فرد زندانی می تواند آنها را در مسیر انحرافات و آسیب های اجتماعی فراوانی قرار دهد.
ذیلاً مواردی از جنبه های آسیب زننده زندان در ابعاد شخصی ، خانوادگی و اجتماعی مورد احصاء قرار می گیرند.

این امر به اثبات رسیده است که زندان‏ نمی تواند به عنوان محلی که در آنجا احترام به قانون آموزش داده می شود تلقی گردد بلکه بیشتر به عنوان آموزشگاهی برای تعلیم طرق نقض قانون و چگونگی ارتکاب جرایم جدید بشمار می آید و حتی مجرمان اتفاقی را به مجرمان حرفه‌‏ای تبدیل می‏‌ کند.
مجازات حبس کوتاه‏ مدت، ترس افراد از زندانی شدن را فرو می ریزد و حبس‏‌های بلندمدت نیز نهایتاً انسان هایی کاملاً ناسازگار با معیارها و مقررات اجتماعی به جامعه باز خواهد گرداند.

انفعال شغلی فرد، یک اثر سلبی دیگر برای مجازات حبس تلقی می شود. زندانی شدن ضمن آن‏که موجبات از دست رفتن فرصت های شغلی افراد زندانی را فراهم می سازد. موقعیت این افراد پس از تحمل کیفر را نیز در مخاطره قرار می دهد زیرا از نظر اجتماعی فرد زندانی به عنصری مطرود مبدل می گردد غالباً دیگران تمایلی به‏ ادامه معاشرت و مراودات با وی نشان نمی‏‌دهند. امری که فی نفسه وضعیت اشتغال و درامد زایی وی را به شکلی کاملاً منفی تحت تأثیر قرار خواهد داد.

تفکیک مراحل مرتبط با انحراف اولیه و انحراف ثانویه که در نظریه برچسب زنی مورد اشاره بسیاری از پژوهشگران قرارگرفته است، مفاهیمی ماهوی در ارتباط با آسیب های جرم شناختی ناشی از مجازت زندان انعکاس می دهد.
انحراف اولیه مقطعی است که نقض هنجارهای‏ اجتماعی موجب دریافت بر چسب توسط شخص نمی‌‏ شود فرد همچنان خود را غیر منحرف تلقی می کند و جامعه نیز نگرش مشابهی نسبت به وی دارد. اما انحراف ثانویه زمانی شکل می گیرد که نقض فاحش هنجارهای اجتماعی جنبه ای آشکار به خود می گیرد. در

این مرحله فرد برچسبی تحت عنوان منحرف و مجرم از جامعه دریافت می کند که امکان زندگی عادی را از وی سلب خواهد نمود زندانی شدن نقشی بی بدیل در این زمینه ایفاء می کند. در واقع برچسب زندانی بودن امید بازگشت به زندگی‏ شرافتمندانه را از زندانی سلب می کند.

همان گونه که قبلاً نیز مورد اشاره قرار گرفت مجازات زندان علاوه بر شخص زندانی، خانواده و بستگان نزدیک وی را نیز قویاً تحت تأثیر عواقب منفی خود قرار می دهد به نحوی که این اشخاص نه تنها رنج ناشی از زوال حیثیت خانوادگی و اجتماعی را متحمل می گردند بلکه در بسیاری مواقع گذران عادی زندگی آنها با اختلال مواجه گردیده و موجبات قرار گرفتن آنها نیز در مسیر های مجرمانه فراهم می شود. فرزندان فرد زندانی ممکن است از امکان تحصیل محروم گردیده و به همین دلیل در مسیر حیات اجتماعی خود با آسیب ها و انحرافات جبران ناپذیری مواجه گردند.

زندانی کردن بی رویه گروههای مختلف مجرمان، گذشته از پیامدهای زیانبار آن در سایر عرصه ها، موجب می شود تا منابع اقتصادی جامعه که می توانند در جهت رشد و توسعه سایر بخش های اجتماعی بکار گرفته شوند برای احداث زندان های مختلف و استخدام کارکنان مورد نیاز مصروف گردند. تأمین هزینه های نگهداری و مراقبت از زندانیان نیز به شکلی مضاعف به اتلاف اموال عمومی منجر می گردد.

یک موضوع دیگر در حوزه کاهش آسیب های ناشی از اعمال مجازات زندان با تفکیک و طبقه بندی صحیح زندانیان ارتباط می یابد. امری که از طرق قابل توجه پیشگیری از بروز چنین آسیب هایی بشمار می رود. این گونه طبقه بندی می تواند بر حسب جنسیت، میزان تحصیلات، سوابق کیفری، سن، تابعیت، مدت محکومیت، بیمارهای احتمالی اعم از جسمانی و گسست های عاطفی و نیز سایر معیار های مورد نظر صورت گیرد.