پادشاهان تاريخ گزينش ميشوند!
شايد متوليان تاليف کتابهاي درسي وزارت آموزش و پرورش هيچ گاه تصور نميکردند که علني کردن تغييرات گسترده در کتابهاي تاريخ مدارس مانند حذف تاريخنگاريهاي سياسي و نظامي پادشاهان با چنين بازتاب گستردهاي در محافل خبري داخلي و خارجي و البته با واکنش کارشناسان روبه رو شود.
به نوشته «حيات نو»، خسرو معتضد، کارشناس تاريخ نسبت به اين موضوع واکنش نشان داد و در بيان آسيبهاي ناشي از اين طرح گفت: «با اين کار ديگر هيچکس درس تاريخ را نميخواند .من بارها شاهد آن بودهام که معلمان در سمينارهاي مختلف ميگويند که دانشآموزان از درس تاريخ بدشان ميآيد. درس تاريخ مردهترين درس ايران شده و علت آن هم نظرياتي است که اينگونه افراد ميدهند.»
او ضمن انتقاد از طرح حدف نام پادشاهان از کتابهاي تاريخي به پايگاه خبري فردا ميگويد: «اين نظر يک نظر ناپختهاي است که از سوي افراد بيکار و کمسواد داده شده است. مگر ميشود طي طرحي نام پادشاهان را از اين مملکت حذف کرد که يک سري آدم بيمعلومات براي شيرين زباني در يک جلسه اين نظر ناپخته را ميدهند.»
معتضد حذف نام پادشاهان از تاريخ را غيرممکن خواند و افزود: چند وقت پيش قانوني گذاشتند که عمل جراحي زنان را مردان نميتوانند انجام دهند. مگر ما چند جراح زن در ايران داريم که مردان را از انجام اين کار منع ميکنند. قانوني که هيچ وقت اجرا نشد؛ همانگونه که حذف نام پادشاهان امکانپذير نيست و غيرممکن به نظر ميرسد.
سولوکاوست ها
پادشاهان از خود ما بودهاند و در ميان مردم ايران قرار داشتند. در تمام دنيا تاريخ ملتها به قرون قديم، قرون وسطا، عصر جديد، قرون معاصر و عصر اتم و فضا تقسيم شده است و ما نميتوانيم اين بخشها را از تاريخ ايران حذف کنيم. به عنوان مثال حکومت خارجي سولوکوست، 80 سال در زمان مابين هخامنشيان و اشکانيان در ايران حکومت کرد. در حالي که يک حکومت خارجي هم بود. اما ما نميتوانيم بگوييم که اين 80 سال خواب بوده است و نميتوان آن را از تاريخ حذف کرد.وي در ادامه با اشاره به تلف شدن وقت مملکت اظهار کرد: با اين حرفها و نظريهها فقط وقت مملکت را هدر ميدهيم. در حالي که امور مهمتري وجود دارد که ميتوان به آنها رسيدگي کرد. جزاير خليج فارس که غير از 4 جزيره بقيه به صورت متروکه درآمدهاند، وضعيت مسکن جوانان و وضعيت سيستان و بلوچستان و بسياري ديگر از مشکلات را کنار گذاشتهايم و از روي بيکاري به تاريخ گير دادهايم.
افرادي که به حذف نام پادشاهان ميانديشند ميخواهند به تاريخ اين مملکت ... بزنند و آينده را خراب کنند و بعد از چند سال عنوان ميکنند که ما اشتباه کرديم. من تقاضا دارم براي اين آقايان بيکار کار جور کنند تا اين قدر به تاريخ گير ندهند.
جاي خالي استاد
تاريخنگار کشورمان با اشاره به اينکه ديگر در ايران استاد بزرگ تاريخ نداريم، خاطرنشان کرد: خدابيامرزد استادان سعيد نفيسي، عباس اقبالي، دکتر بهمنش، شيباني، فلسفي و ساير اساتيد تاريخ ايران را. ديگر در ايران کسي جاي اين افراد را نميتواند بگيرد و اکنون شاهد اين هستيم که در ايران استاد تاريخ وجود ندارد. من شنيدم که اين مسئله حذف نام پادشاهان را تکذيب کردهاند. مگر ميشود امثال خواجه نصيرالدين طوسي و سعدي با اينکه افراد خوبي بودند، جاي پادشاهان ايران را بگيرند. من ميگويم که حتي يک ورق از تاريخ ايران هم نبايد حذف شود.
در حد پيشنهاد
يک روز پس از آنکه يعقوب توکلي، رئيس گروه مطالعات تاريخ وزارت آموزش و پرورش با اطمينان خاطر نسبت به حذف پادشاهان از کتابهاي تاريخ مدارس سخن گفت: علي ذوعلم در کسوت مدير کل برنامهريزي و تاليف کتابهاي درسي با هدف تلطيف فضاي به وجود آمده به ميدان آمد و سخنان همکارش را مبني بر «حذف نام پادشاهان» از کتابهاي تاريخ مدارس فقط در حد يک پيشنهاد دانست.
کژتابيهاي سياسي
اما اين اظهارات ضد و نقيض به اينجا ختم نميشود چرا که در تازهترين موضعگيريها، بهرام محيالدين بهرام محمديان، معاون پژوهشي وزير آموزش و پرورش و رئيس سازمان پژوهش و برنامهريزي آموزشي کشور به صورت تلويحي در مقام دفاع از چنين تغييراتي در کتابهاي تاريخ مدارس ميايستد و حتي واکنش تحليلگران را به اين تصميم نوعي شانتاژ فکري قلمداد کرده و اعتراض خود را به اين افراد اينگونه بيان ميکند: برخي تلاش ميکنند که در مورد روند اصلاحي ما در کتب تاريخ دانشآموزان کژتابيهاي زباني يا فهمي ايجاد کنند که ما نسبت به اين اقدام آنها اعتراض داريم و شانتاژ فکري اين افراد مبني بر اينکه آموزش و پرورش ميخواهد تاريخ سلطنتها، سرگذشت پادشاهان و تاريخ ايران باستان را حذف کند، قبول نداريم، بلکه آموزش و پرورش صرفا غنيسازي محتويات تاريخي را در دستورکار خود دارد و آن را دنبال ميکند.
او پيرامون جزئيات تغيير محتواي کتب تاريخ دانشآموزان و شايعاتي که تحت عنوان حذف شخصيتهاي تاريخي بزرگ کشور به نفع جايگزيني شخصيتها و انديشمندان اسلامي در اين باره به وجود آمده است، توضيح داد: چندي است که در بين صاحبنظران و کارشناسان تاريخ، اين ايراد به نوع نگارش تاريخ آموزشي وارد بوده است که تاريخ ملت ايران تنها به محوريت تاريخ سلسلههاي شاهنشاهي بسنده کرده و اين درحالي است که ملت ايران، خود، در تاريخ اين کشور ايفاي نقش کردهاند، اما متاسفانه نقش مردم در اداره اين سرزمين پهناور در نگارشهاي تاريخي مغفول باقي مانده است.
فردوسي و سلطان محمود
محمديان افزود: براي مثال، از «فردوسي» با آن عظمت که 30 سال زحمت کشيد و به قول خودش، عجم را با پارسي زنده کرد، در تاريخ دوره «غزنويان» ياد نشده است و اين در حالي است که خدمات فردوسي به ايران و اسلام کمتر از سلطان محمود غزنوي نبوده است. وي اظهار کرد: بر اين اساس، اين موارد نوع انتقاداتي است که به شيوه تاريخ نگاري ما وارد بوده است؛ از اين رو ما امروز با پديدهاي به نام «پديده هويت» در تاريخ کشور مواجه هستيم. پديدهاي مبني بر اينکه اساسا «هويت ايراني ما چيست و ما در تاريخ علمي جهان چه نقشي را بر عهده داشتهايم؟»
معاون پژوهشي وزارت آموزش و پرورش تاکيد کرد: لذا ما با اين رويکرد که بايد به نقش مردم و هويت تاريخي خودمان نيز در کتب تاريخ دانشآموزان بپردازيم، اصلاح نحوه نگارش کتب تاريخ را در دستورکار قرار دادهايم.
وي يادآور شد: البته تاريخ معاصر ما نيز همين سرگذشت را دارد و ما در مورد تاريخ معاصر خود نيز کم کار کردهايم.
اما مهمترين بخش سخنان محمديان که با ايسنا گفتوگو کرده است اين بود که عنوان ميکند در قالب اصلاح ،مجموع کتابهاي تاريخ کشور قرار است از حالت «توصيفي» به «تحليلي» تغيير پيدا کند اما بيشک تحليلي شدن «تاريخ» ميتواند به تحميل استنباطهاي شخصي نويسندگان از تاريخ بر مخاطبان يا همان دانشآموزان منجر شود.
رعاياي بيچاره
اما رئيس سازمان پژوهش و برنامهريزي آموزشي کشور بر اين باور است: بر اساس مجموع انتقادات مطرح شده از سوي کارشناسان، نگاه جديد ما در نگارش محتواي کتب تاريخ اين است که اولا کتب تاريخ را از «توصيف» به سمت «تحليل» سوق دهيم، به چراييها و چگونگيهاي تاريخي اشاره کنيم و در توصيفات و گزارشهاي تاريخي نيز صرفا به تاريخ پادشاهان بسنده نکنيم، بلکه هويت تاريخي رعاياي پادشاهان نيز در کتب تاريخ مطرح شود. وي ادامه داد: البته اين امر بدين معنا نيست که سرگذشت حاکمان و پادشاهان در کتب تاريخ دانشآموزان تحليل نشود، بلکه بدين معني است که عبرتآموزي از شخصيتها و وقايع تاريخي در اين کتب مورد توجه قرار گيرد و در عين حال، از پرداختن به مجعولات تاريخي نيز خودداري شود.
پادشاهان گرامي
محمديان اظهار کرد: يقينا در بين پادشاهان برخي نيز بودهاند که خدماتي را ارائه دادهاند که ياد آنها در کتب تاريخ گرامي داشته خواهد شد؛ وي گفت: آموزش و پرورش در کتب تاريخ خود از شخصيتهايي چون «عباس ميرزا»، «کريمخان» و «نادرشاه افشار» غافل نخواهد شد و در عين حال، خطاهاي تاريخي اين شخصيتها را مورد يادآوري قرار خواهد داد.
محمديان در پايان گفت: به عنوان يکي از نخستين گامها در اين زمينه، امسال «تاريخ ايران و جهان» با اين گرايش، بازنويسي شده است که قطعا تاثيرگذار خواهد بود.
خوبه داریم تاریخ هم گزنیشی انجام می دیم. آقای کوروش و داریوش متاسفانه شما صلاحیت ندارید اما من دارم. مسخره هست دیگر شورش هم در آوردند با سلامبه اعتقاد من كار بسيار درستي در پيش گرفته شده است. دقت كنيد من خودم از متون تاريخ دوران تحصيلم فقط به ياد دارم كه فلان پادشاه يا سلسله از كي تا كي حكمراني كرد. ولي اگر به درس تاريخ ملل ديگر نظير آمريكا توجه كنيم، اگر چه فقط دويست سال تاريخ مدون دارند، ولي بيشتر به حماسهها، نكات فرهنگي، اجتماعي و ادبي ميپردازند. تاريخ ما بيش از حد حكومت زده است و موارد ادبي، فرهنگي و اجتماعي در فرع قرار گرفته است.