آیا زیبایی بصری برای جذابیت محیط کفایت می‌کند؟

هنگامی که توقعات انسان از جنبه های اجتماعی و کالبدی و زیست محیطی و . . . در محیط برآورده گردد محیط برای انسان مطلوب  و جذاب خواهد بود و همین مطلوبیت باعث لذت بردن انسان از محیط و رغبت بیشتر برای حضور اختیاری در فضا های شهری  خواهد بود.اما این مطلوبیت به چه عواملی ارتباط دارد؟آیا صرفا اقدامات کالبدی  موجب ارتقاء کیفیت محیط  زندگی می گردد؟آیا حضور مردم در فضا دلیل بر سرزندگی  آن فضای شهری است؟

شاید پاسخ گویی به هرکدام از این سوالات مستلزم چند مجلد باشد و در یک گفتار کوتاه نگنجد.اما بهتر است برای روشن شدن سمت و سوی موضوع به وسیله چند مثال مروری بسیار کوتاه بر اقدامات انجام شده برای ارتقاء کیفیت محیطی شهرهای ایران داشته باشیم.ازسوی سازمان زیبا سازی ارومیه ، هزینه ای صرف ارتقاء نورپردازی تقاطع سه سطح شهید بهشتی می گردد. از سوی شهرداری اهواز پروژه ساحل سازی رود کارون عملی می گردد.شهرداری مشهد مقدس همواره در طراحی و اجرای المان های خلاقانه شهری پیشتاز است و در بدو ورود به چشم از دیدن آنها به وجد می آید. به خاطر داریم سفره های هفت سین در میدانهای ورودی شهرها در کلیه ایران چشم را جلا می داد.و تلاش برای چشم نوازی  در شهرها همچنان ادامه دارد. از طرف دیگر می دانیم که مهمترین حس در طراحی محیط و بهبود کیفیت آن بیناییست. اما محیطی دارای غنای حسی می باشد که برای پاسخدهی به کلیه احساسات انسان طراحی شده باشد.محیطی  که فاقد آلودگی های حسی با بویی خوش آیند و هوایی پاک ومطلوبیت حرارتی و در عین حال زیبا و چشم نواز باشد ،دارای غنای حسی است .

همه این دست اقدامات در حالیست که اغلب شهرهای ایران به ویژه شهرهای بزرگ از لحاظ غنای حسی در وضع نامطلوبی قرار دارند. به طور مثال به زعم رییس کمیته محیط زیست شورای شهر تهران(محمد حقانی دارای فوق لیسانس در رشته کشاورزی ، "منابع زیستی طبیعی تهران تمام شده است ستون فقرات تهران طاقت ندارد تهران شهری رو به احتضار و موت شده است. ". به طور کلی سخن گفتن از آلودگی هوا و محیط زیست شهر تهران پایان ناپذیر است.مثال دیگر آلودگی صوتی سرسام آور شهر اصقهان است. ۱۰۰ درصد مراکز درمانی اصفهان در معرض آلودگی صوتی بیش از حدمجاز و غیراستاندارد هستند. کاهش شدید دبی آب رودخانه کارون و عدم ممانعت از ورود پسماندهای صنعتی و بیمارستانی در حال تبدیل کردن این رود خانه ارزشمند به بزرگترین فاضلاب جهان است(باز هم تبدیل فرصت به تهدید) و شهروندان اهوازی از این بوها آزار می بینندو این فاضلاب عظیم عامل بزرگی برای تهدید سلامتی شهروندان اهوازی می گردد. حال آیا با وجود بوهای آزار دهنده مردم رغبتی به قدم زدن در ساحل آماده سازی شده رود کارون خواهند داشت؟ از این دست مثالها برای اثبات عدم وجود غنای حسی در شهرهای ایران فراوان هستند . این تضادها نشان دهنده این مطلب است که اغلب دست اندر کاران امور شهری ، با مفهوم ارتقاء کیفیت محیط آشنایی کافی ندارند و این مهم را تنها وابسته به اقدامات زیبا سازی و کالبدی می دانند.در این میان لازم است که نگاهی عمیق تر به مقوله ارتقاء کیفیت محیط داشت.
 

 نتیجه گیری :به طور کلی می توان گفت سرزندگی به عوامل زیادی چون امنیت، حس تعلق،تنوع کارکردی و . . . بستگی دارد و تنها یکی از شاخص های سرزندگی میزان حضور مشتاقانه مردم در فضاهای شهری است و شرط لازم این حضور برخورداری از محیطی با غنای حسی بالا می باشد.با مثالهای ملموسی که ذکر گردید  در می یابیم هر چقدر در زمینه مبلمان شهری و تزییات بصری  و پیاده راه سازی و اقدامات کالبدی ،هزینه گردد نتیجه مطلوب حاصل نخواهد شد و اینگونه اقدامات " تخم در شوره افکندن است". در نتیجه  برای ارتقاء کیفیت محیط علاوه بر آیتم های زیبایی شناختی باید به عواملی چون آسایش حرارتی، عدم وجود آلودگی های صوتی، بو های مطبوع، تنفس پذیر بودن!! هوا و  . . . توجه گردد.
 
الهام نهاوندی