هيولاي 6‌ حرفي!

پديده‌اي شوم در ورزش؟ اين سوال يك جدول كلمات متقاطع است كه با يك نگاه مي‌توان به پاسخ 6 حرفي آن دست يافت؛ دوپينگ.

به نوشته جام جم؛ از دوپينگ در ورزش هميشه به عنوان يك پديده شوم ياد مي‌شود؛ پديده‌اي كه در صورت آشكار شدن حتي قهرماني يك تيم يا يك فرد را زيرسوال مي‌برد و رنگ هر مدالي را كمرنگ مي‌كند. با وجود اين تاريخ ورزش جهان تاكنون قهرمانان قلابي زيادي به خود ديده است كه سعي دارند با رنگ و لعاب مواد نيروزا به هر قيمتي، حتي از بين رفتن اعتباري كه طي سال‌هاي متمادي از آنها نام‌هاي پرآوازه‌اي ساخته است، در سطح اول ورزش باقي بمانند.

البته اين اتفاق تا چند سال پيش در ورزش‌هاي انفرادي بيشتر رايج بود، از وزنه‌برداري و كشتي و دووميداني گرفته تا دوچرخه‌سواري كه طبق آمار سرآمد دوپينگ در ورزش است، اما با حرفه‌اي‌تر شدن فوتبال و تحول اين رشته ورزشي از نظر اقتصادي و پرداخت‌هاي مالي، فوتباليست‌ها هم همچون ديگر ورزشكاران نسبت به استفاده از مواد نيروزا براي افزايش قدرت بدني، توان فني و آمادگي جسماني تمايل نشان دادند.

دوپينگ هيولايي است كه به هيچ‌كس و هيچ چيز رحم نمي‌كند، محبوبيت نمي‌شناسد و هر ستاره‌اي را بي‌فروغ مي‌كند. ديه‌گو مارادونا آيينه‌اي تمام‌نما از همين ويژگي‌هاي دوپينگ است، اما چه بسيار نام‌هايي كه هنوز و همچنان زير سايه اين پديده شوم خدشه‌دار مي‌شوند.

متاسفانه فوتبال ايران هم از دوپينگ درامان نبوده است، هرچند آمارهاي رسمي منتشر شده از سوي فدراسيون پزشكي ‌ورزشي و كميته پزشكي فدراسيون فوتبال حكايت از فاصله مطلوب فوتبال كشورمان نسبت به ديگر كشورها در دوپينگ دارد، اما آمارهاي غيررسمي نشان مي‌دهد تمايل به استفاده از مواد نيروزا بين فوتباليست‌ها روز به روز افزايش مي‌يابد و ادامه اين روند در صورتي كه با برخورد قاطع مسوولان امر همراه نشود مي‌تواند تبعات جبران‌ناپذيري براي فوتبال باشگاهي و ملي ما داشته باشد.

كمبود امكانات و نبود آزمايشگاه مجهز

كمبود امكانات و نداشتن آزمايشگاه‌هاي مجهز براي انجام تست دوپينگ همواره يكي از مشكلات ورزش ايران در راه برخورد با اين پديده بوده است. دردسر ارسال نمونه‌ها به آزمايشگاه تخصصي دوپينگ در سوئيس براي از بين نرفتن و سالم ماندن نمونه به علت بعد مسافت از يك‌سو و هزينه بالاي آن براي ارسال كه 40 هزار دلار برآورد شده است‌‌از سوي ديگر‌‌از مهم‌ترين دلايل تعلل‌هاي احتمالي براي انجام تست دوپينگ است؛ البته وضعيت با گسترش آزمايشگاه‌هاي تخصصي در كشورهاي مختلف از جمله آلمان، سوئيس و انگليس براي ايران هم بهتر شده، اما همچنان مشكلاتي وجود دارد.

كميته پزشكي فدراسيون فوتبال، سال گذشته با آزمايشگاه كلن آلمان همكاري داشت، اما در فصل جديد با آزمايشگاه‌هاي كلن آلمان، سوئيس و انگليس مكاتبه شده و قرار است با بررسي شرايط، يكي از اين آزمايشگاه‌ها انتخاب شود.

اصلاح آيين‌نامه كنترل دوپينگ

احمد هاشميان، رئيس كميته پزشكي فدراسيون فوتبال در مورد آخرين برنامه‌هاي اين كميته براي مبارزه با دوپينگ در ليگ نهم مي‌گويد: آيين‌نامه كنترل دوپينگ اصلاح شده است. آيين‌نامه در سال 83 تنظيم شده بود و با توجه به اهميت و حساسيت موضوع، با آخرين اصلاحات فيفا فاصله داشت، چون قوانين دوپينگ بايد به روز باشد بنابراين آيين‌نامه بازنويسي شد تا به اين ترتيب احكام صادر شده با قوانين فيفا منافاتي نداشته باشد. خوشبختانه از بهمن سال گذشته كه آيين‌‌نامه ملي مبارزه با دوپينگ به تصويب نهايي كميته بازنگري رسيد تاكنون هيچ يك از فعاليت‌هاي ما مورد اعتراض فيفا نبوده است.

دوپينگ، مربيان و پزشكان

اما مواد نيروزا در عالم فوتبال چطور توزيع مي‌شود؟ در ايران باز هم روابط پشت پرده و پنهاني حرف اول را مي‌زند. البته علاوه بر افرادي كه شناخته شده هستند و اين اقلام را در قالب توزيع مواد و داروهاي مكمل انجام مي‌دهند، دامنه فعاليت به برخي پزشكان تيم‌ها و اعضاي كادر فني گسترش پيدا كرده است، در اين زمينه حتي بتازگي منشور اخلاقي فدراسيون فوتبال به عنوان مزاحمي جدي سد راه فعاليت تعدادي از افراد شناخته شده قرار گرفته است.

بازيكن يكي از تيم‌هاي پايتخت كه نمي‌خواهد نامش فاش شود در گفتگو با «جام‌جم» از حقيقتي تلخ پرده برمي‌دارد. وي مي‌گويد: خودم شاهد بودم مربي آمپول‌هايي كه به عنوان مكمل تهيه كرده بود به پزشك تيم داد و اجبار كرد به بازيكنان تزريق كند. ظاهرا تزريق حداقل 5 نوبت از آن آمپول اثري بلند مدت ايجاد مي‌كرد كه تست دوپينگ مثبت مي‌شد. پزشك تيم پس از تزريق يك نوبت با مربي سر اين موضوع اختلاف پيدا كرد و نپذيرفت اين كار را انجام دهد.

از ديگر موارد در اين ارتباط محروميت مترجم نام آشناي بلاژويچ و بعدتر برانكوايوانكوويچ بود. گفته مي‌شد جرم وي توزيع و فعاليت به عنوان عامل فروش مواد نيروزا بين بازيكنان بوده است، چيزي كه البته وي هرگز زير بار چنين اتهامي نرفت.

پاتوقي در سرخه حصار

در هر صورت اين مسائل در فوتبال بيداد مي‌كند. بسياري از مواد نيروزا اثري كوتاه مدت دارند كه تنها در تقويت عضلات و قواي جسماني به صورت مقطعي عمل مي‌كنند، اما خيلي از همين داروها نيز كه با تبليغات اين چنيني عرضه مي‌شوند اثري جبران‌ناپذير دارند كه ديگر كاري از دست ورزشكار بر نمي‌آيد. ظاهرا فروشگاهي در سرخه حصار در عرضه مواد نيروزا فعال است كه خيلي‌ها مي‌گويند پاتوق بسياري از فوتباليست‌هاي نام آشناست، بازيكناني كه يا به طور تصادفي شانس آورده‌اند كه نامشان در فهرست مورد نظر براي تست دوپينگ نبوده است يا روابطي دارند كه اين اتفاق به هر صورت تاكنون رخ نداده است.

دوپينگ و نياز به برخورد قاطع فدراسيون فوتبال

براي نخستين بار تيم ملي فوتبال كشورمان نزديك به 20 سال پيش قبل از مسابقه‌هاي جام‌جهاني 90 ايتاليا از بابت اين موضوع لطمه خورد؛ البته به قول يكي از مربيان قديمي، آن روزها دوپينگ هم هنوز كلاس امروزي را پيدا نكرده بود و مواد مصرفي قطعا با مواد امروزي تفاوت‌هايي داشت.
متاسفانه فوتبال ايران از دوپينگ درامان نبوده است و آمارهاي غيررسمي نشان مي‌دهد تمايل به استفاده از موادنيروزا بين فوتباليست‌ها روز‌به‌روز افزايش ‌مي‌يابد

تيم ملي فوتبال در آستانه مسابقه‌هاي مقدماتي جام‌جهاني 90 ايتاليا با محروميت 5 بازيكن وقت خود مواجه شد و با در پيش گرفتن سير نزولي ، ميدان را براي امارات خالي كرد.

مهدي مناجاتي، سرمربي آن دوره تيم ملي فوتبال كشورمان در اين خصوص به «جام‌جم» مي‌گويد: متاسفانه آن زمان علت اصلي ناكامي تيم ملي همين بود، اما‌ آن موقع خلاف‌‌هايي كه بازيكنان مي‌توانستند مرتكب شوند مشخص بود و خيلي زود عيان مي‌شد، اما حالا با اين كه وضعيت بدتر از گذشته شده است، متاسفانه با‌ آرامش با اين بازيكنان برخورد مي‌شود.

وي ادامه داد: بايد هميشه در نظر داشت كه ورزش ما در مقاطعي واقعا به ديكتاتوري نياز دارد. در بعضي‌جاها مثل دوپينگ، احترام، جانم و عزيزم جواب نمي‌دهد. بايد هر دو در كنار هم باشد تا ورزشكار حساب كار دستش باشد. الان وضعيت بعضي بازيكنان به نحوي است كه حتي يك بچه علاقه‌مند به فوتبال مي‌تواند حدس بزند كه مشكوك به دوپينگ است يا نه، اما سال‌هاست چنين كاري انجام مي‌شود و برخوردي ديده نمي‌شود.

منشور اخلاقي، بازي با كلمات

مناجاتي معتقد است منشور اخلاقي كه يكي از موارد ‌آن مبارزه با دوپينگ است راهكاري اساسي براي برخورد با تخلف‌ها نيست. وي مي‌گويد: طرح واژه منشور اخلاقي در ورزش از اساس مشكل دارد،‌ چون ورزش بر پايه سلامت ، پاكي و اخلاق است و اگر غير از آن باشد عجيب است، بنابراين بهتر است به جاي بازي با كلمات ، ورزش را به معناي واقعي اخلاقي كنيم.

او حتي به موضوع ديگري در ارتباط با دوپينگ اشاره مي‌كند كه قابل تامل است. مناجاتي خاطرنشان مي‌كند: همه چيز براساس روابط كاملا تعريف شده در فوتبال رخ مي‌دهد. به مربيان نگاه كنيد. برخي از آنها در پايان هر فصل مثل عقربه ساعت جابه‌جا مي‌شوند. هيچ باشگاهي فرد جديدي را كه حتي مدركA مربيگري دارد به اين چرخه راه نمي‌دهد، چون در مورد حتي دوپينگ بسياري از اين افراد نفرات خودشان را دارند كه بدون دردسر كارهايي مي‌كنند كه به سود آن باشگاه تمام مي‌شود. ورزش ما بخصوص فوتبال متاسفانه به راهي مي‌رود كه پايان خوشي ندارد.

فدراسيون فوتبال فرهنگ‌سازي كند

اولين دوپينگي‌هاي ايران كه در فوتبال به صورت جدي معرفي و با محروميت مواجه شدند نعيم سعداوي و فرشاد فلاحت‌زاده بودند، البته در اين ارتباط يكي از پزشكان قديمي فعال در فوتبال معتقد است اگر قرار بود الان از برخي بازيكنان با جديت تست گرفته شود مشابه اين بازيكنان بسيار بوده‌اند كه تاكنون در دام تست نيفتاده‌اند.

اما نعيم سعداوي هنوز معتقد است به خاطر كاري كه انجام نداده بود مجازات شده و هدف تنها تخريب فوتبال ايران از سوي AFC بوده است. او كه پرسپوليس را به عنوان يار كمكي در جام باشگاه‌هاي آسيا همراهي مي‌كرده است با اين مشكل مواجه شده و حالا بعد از اين همه سال مي‌گويد بايد مسوولان ورزش در انديشه فرهنگ‌سازي براي جوانان باشند.

سعداوي به «جام‌جم» مي‌گويد:‌ آن زمان من با تيم مشكل داشتم و مي‌دانستم حتي يك دقيقه هم بازي نمي‌كنم، بنابراين با اين اختلاف و بدون هيچ انگيزه‌اي چه دليلي براي دوپينگ وجود داشت، آن زمان روابط ايران با كنفدراسيون فوتبال آسيا مطلوب نبود و ظاهرا قصد تخريب فوتبال ايران را داشتند.

وي ادامه مي‌دهد: به نظر من كميته پزشكي فدراسيون فوتبال بايد با انجام آزمايش‌هاي متعدد در وقت‌هاي مناسب با اين پديده با جديت برخورد كند. بازيكنان هم بايد به هر حال توجيه شوند كه در صورت استفاده از مواد نيروزا از نظر فيزيكي با خطراتي روبه‌رو مي‌شوند كه تا آخر عمر قابل جبران نيست. الان امكانات و تجهيزات بهتر از سال‌هاي گذشته است و اگر جديت مسوولان هم بيشتر شود تمايل بازيكنان براي استفاده از اين مواد كمتر مي‌شود.

فرار از ليگ برتر به خاطر دوپينگ

بعضي بازيكنان ليگ برتري كه با افزايش سن نسبت به استفاده از مواد نيروزا ترغيب مي‌شوند براي رهايي از تست دوپينگ در سطح اول فوتبال كشور به دسته اول پناه مي‌برند. اين اتفاق در فصل‌هاي گذشته بيشتر رخ مي‌داد، اما با پيگيري‌هايي كه در مسابقه‌هاي دسته اول هم انجام شد، اين راه تا حد بسياري براي بازيكنان بسته شد. در هر صورت با افزايش آمار انجام تست دوپينگ در سال گذشته وضعيت تا حدي رو به بهبود است. سال قبل براي نخستين بار ركورد تست‌گيري 124 نمونه در فوتبال كشور شكسته شد. از اين تعداد 80 نمونه مربوط به ليگ برتر و باقي آن به ديگر مسابقه‌ها اختصاص داشت كه البته از اين تعداد 2 نمونه مثبت بوده است.

ورزشكاران هوشيار باشند

ورزشكاران بايد در استفاده از مكمل‌ها نيز هوشيار باشند؛ هرچند بسياري از مكمل‌ها براي ورزشكاران مجاز شناخته مي‌شوند، اما احتمال آلودگي آنها وجود دارد، بنابراين بايد از منابع تهيه داروهاي مكمل مطمئن باشند. طبق تحقيقات حتي 90 درصد مكمل‌هاي موجود در آمريكا آلوده بوده و بايد در اين خصوص مراقبت‌هاي ويژه‌اي صورت بگيرد.

برخورد با تمام كساني كه در تهيه و توزيع مواد نيروزا يا مواد مكمل آلوده نقش دارند در فصل جديد از اولويت‌هاي كميته پزشكي فدراسيون فوتبال است. هاشميان رئيس اين كميته مي‌گويد، تمام موارد به طور دقيق بررسي مي‌شود و افرادي كه حتي كوچك‌ترين تاثيري در مثبت شدن نمونه دوپينگ ورزشكار داشته باشند، تنبيه مي‌شوند.