برگزاری جشنواره دردی را دوا نمی کند

روزگار مدیدی است که بر پرده سینماهای ایران فیلم های خاطره انگیز و پر طرفداری همچون گلنار، دزد عروسک ها، کلاه قرمزی و پسر خاله، شهر موش ها و خانه دوست کجاست تکرار نمی شود.

در اوایل دهه شصت به خاطر محدودیت هایی که برای فیلم سازان در بکارگیری برخی مؤلفه های سینمای تجاری و عامه پسند ایجاد شد فیلم های ایرانی به سمت موضوعات خاص اجتماعی با مضامین انتقادی پیش رفتند و دوره جدیدی از بالندگی را تجربه کردند. در این میان سینمای کودک و نوجوان نیز به طور موازی شکوفایی خود را در 2 زمینه فیلم هایی با گرایش هنری و سینمای پرمخاطب و گیشه شاهد بود.

جریان سینمای كودك با گرایش هنری در جشنواره های خارجی هم مورد توجه قرار گرفت و از آن استقبال شد. عباس كیارستمی، كامبوزیا پرتوی، جعفر پناهی و محمدعلی طالبی شاخص ترین کارگردانانی هستند که با گرایش های هنری، آثاری را به سینمای کودک و نوجوان تقدیم کردند.

در دل این جریان، فيلم هاي مطرح و ارزشمندي همچون دونده (امير نادري)، كليد (ابراهيم فروزش)، خانه دوست كجاست؟ (عباس كيارستمي)، باشو غريبه كوچك (بهرام بيضايي) و مشق شب (عباس كيارستمي) ساخته شده و مورد توجه قرار گرفتند.

اما سینمای کودک و نوجوان منحصر به فیلم های این گروه نبود. کارگردانان دیگری نیز به صحنه آمده بودند و با تولید و پخش فیلم هایی موزیکال و پرمخاطب بر رونق گیشه های سینما افزودند. فيلم هايي از قبيل مدرسه موش ها (مرضيه برومند، محمدعلي طالبي)، گلنار(كامبوزيا پرتوي)، دزد عروسك ها (محمدرضا هنرمند)، گربه آوازخوان (كامبوزيا پرتوي) از آثار پرفروش سينماي كودك در دهه شصت بودند، که به جریان دوم تعلق داشتند.

همزمان جشنواره فیلم کودک و نوجوان که در آن سال ها در اصفهان برگزار می شد رونق خوبی داشت و به کارگردانان و تهیه کنندگان سینمای کودک و نوجوان انگیزه حضور می بخشید. دهه هفتاد اگرچه با افول نسبی سینمای کودک همراه بود اما همچنان آثاری تولید می شدند که پدیده های دوران خود در این عرصه به شمار می رفتند.

نمونه بارز آن هم فيلم كلاه قرمزي و پسرخاله (ايرج طهماسب) است كه به يكي از پرفروش ترين فيلم هاي تاريخ سينما بدل شد. فیلم هایی مثل سفر جادويي (ابوالحسن داوودي)، الو الو من جوجوام! (مرضيه برومند)، دره شاپرك ها (فريال بهزاد)، علي و غول جنگل (مسعود رسام و بيژن بيرنگ) از ديگر فيلم هاي سال هاي ابتدايي دهه هفتاد بودند كه توانستند در گيشه موفقيت خوبي كسب كنند.

اما از نیمه دوم دهه هفتاد تاکنون از یک طرف میل و رغبت فیلم سازان برای پرداختن به موضوعات اجتماعی و از طرفی دیگر از رونق افتادن جشنواره فیلم کودک و جدی نگرفتن آن از سوی مسئولین، سینمای کودک و نوجوان را در کشور ما تا مرز افول جدی پیش برد.

در این چند سالی که جشنواره فیلم کودک در همدان برگزار شده هرگز از رونق برگزاری آن در اصفهان برخوردار نبوده است. کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان نیز در این سالها عملا فعالیت درخوری در حوزه سینمای کودک و نوجوان نداشته است.

هرگز انتظار این نیست که در سینمای کودک و نوجوان نمونه های موفق دهه های شصت و هفتاد تکرار شوند چرا که کودکان دهه هشتاد با کودکان آن دوران تفاوت دارند. کودکان این نسل به راحتی دل به فیلم هایی نمی سپارند که فاقد جذابیت های دنیای مدرن باشد. باید برای آنها مطابق با شرایط روز و خواسته هایشان آثار سینمایی را تولید کرد و تا این نیاز شناخته نشود و تا زمانی که آسیب های جدی بر سر راه ساختن فیلم کودک برطرف نشود روزهای اوج را تکرار نخواهیم کرد.

برای همین است که اهالی سینما و هنرمندان حوزه کودک و نوجوان از ضرورت وجود نگاهی دلسوزانه در این بخش یاد می کنند.

اقدام جعفری جلوه در انتخاب اکبر نبوی ـ قائم مقام بنیاد سینمایی فارابی ـ به عنوان دبیر جشنواره کودک و نوجوان بارقه های امید را برای شکوفایی این بخش ایجاد کرد چرا که اکبر نبوی به خاطر تعلق خاطر شخصی اش به سینمای کودک، رابطه و تعامل مفیدش با فیلمسازان با برنامه های نظام مند و متمرکز، نگاهی دلسوزانه به این بخش داشت و در کنار جریان تازه ای که در دل سینما در حال رشد بود و قصد داشت پیوند جدیدی میان فیلم کودک و سینمای بزرگسال ایجاد کند، می توانست سرانجام خوبی را برای سینمای کودک رقم بزند.

اکبر نبوی خرداد ماه در نشستی با حضور اصحاب رسانه ضمن اینکه تاکید کرد ممکن است تا انتهای جشنواره به عنوان دبیر همراه آن نباشد گفت: من وظیفه خود می دانم به سینمای کودک و جشنواره کمک کنم.

ترغیب فیلمسازان جوان برای روی آوردن به سینمای کودک و نوجوان، گره گشایی از مساله اکران فیلم های این حوزه با کمک دولت، خانواده سینما و رسانه ها از جمله برنامه های او برای سینمای کودک بود. نبوی در این نشست خاطر نشان کرد: سینمای کودک به تزریق خون تازه از طریق ایده های بدیع و فکرهای خلاق نیاز دارد و فیلم کودک مثل دیگر آثار سینمایی باید وارد چرخه طبیعی اکران شود و در شرایطی برابر با فیلم های دیگر روی پرده برود.

نبوی در این جلسه دوران شکوفایی سینمای کودک را یادآور شد و اضافه کرد حالا دیگر مدت ۱۷ سال است که سینمای کودک دچار فترت شده و دیگر رونق و درخشش گذشته را ندارد. او در واقع با آسیب شناسی جدی وضعیت سینمای کودک در چرخه تولید، عرضه و نمایش و با علم به اینکه امپراطوری سینمای کودک سال هاست سقوط کرده کار خود را شروع کرد و از همان ابتدا با هدف زنده کردن این سینما به میدان آمد و به واسطه ارتباط دوستانه ای که با فیلم سازان داشت افرادی مثل ایرج طهماسب، مسعود کرامتی، فرشته طائرپور، غلامرضا رمضانی، حمید جبلی و علی شاه حاتمی را ترغیب کرد که جدی تر از گذشته به سینمای کودک و نوجوان ورود پیدا کنند.

نگاه اکبر نبوی به سینمای کودک منحصر به جشنواره نبود دلیلی هم نداشت که همه پیگیری های او در این حوزه در جشنواره بیست و سوم نتیجه بدهد چنان که خود او گفت: فیلم هایی که امسال تولید می شوند ممکن است در جشنواره امسال به نمایش درنیایند اما همین که چرخ تولید در این سینما حرکت کند امیدوار کننده است.

او در این نشست از حمایت بنیاد سینمایی فارابی از تولید فیلم خبر داد اما حمایت نه به معنای تزریق پول به طور مداوم و دخالت در جریان تولید، حمایت به معنای پر کردن خلاءها توسط دولت است. دولت باید با حمایت بخش خصوصی اجازه دهد مسیر طبیعی در جریان های فرهنگی طی شود.

نکته آنکه اما با وجود این دورنمای ذهنی و برنامه های مدون و با وجود استقبال اهل هنر از اکبر نبوی در جایگاه یک مدیر، تنها دو هفته مانده به برگزاری جشنواره کودک او از معاونت سینمایی و دبیری جشنواره استعفا داد.

او اگرچه ذکر دلایل استعفایش را موکول کرد به زمانی بعد از برگزاری جشنواره اما آنها که او را از نزدیک می شناسند می دانند که در ترک کردن موقعیتی که از نام و نشان او هزینه کند اما بر هم زننده نظم فکری و ذهنی اش بوده و مانع پیش رفتن برنامه های مفیدش باشد تردید نمی کند.

او در گفتگو با حامد جوادزاده در برنامه "کات" گفت: به همان دلیلی که این پست را قبول کردم از آن هم کناره گرفتم هدف من کمک به سینمای کودک بود. در واقع او اشاره کرد به اینکه وقتی نمی تواند کاری برای سینمای کودک بکند چرا باید بماند؟

با وجود همه تلاش های نبوی برای رونق جشنواره و به تبع آن فیلم کودک مسعود احمدیان که پس از او دبیری جشنواره را بر عهده گرفت گفت: قطار سینمای کودک قائم به فرد نیست و متوقف نمی شود. چه کسی منکر آن است که در این سال ها بخش های متعددی در کشور ـ به خصوص در حوزه های مدیرت رسانه ای و فرهنگی هنری ـ با وجود نبود سیاست های همسو، قائم به فرد و به مدد مدیریت خلاقانه افرادی پیش رفته اند که خلاء های موجود را به واسطه برقراری ارتباط صمیمانه با اهل هنر و فرهنگ از میان برده یا کم کرده اند؟!

تولید 12 فیلم در حوزه کودک و نوجوان که اکبر نبوی خبر آن را اعلام کرده بود آن هم به فاصله یکی دو سال اتفاق کمی نیست و نمی تواند قائم به فرد تلقی نشود. چرا فیلم هایی مثل پرواز مرغابی ها و نخودی که پدیده های جشنواره بیست و سوم هستند در سال های گذشته اتفاق نیفتادند.

مگرنه اینکه شاه حسینی مدیرعامل فارابی طی این مدت نتوانسته بود با اهالی سینما ارتباط شایسته ای برقرار کند و نارضایتی از حضور او بسیار بود اما با آمدن اکبر نبوی فاصله ها میان سینماگران و فارابی هر روز کمتر شد و فعالیت های این بنیاد سینمایی هم سمت و سویی جدیدتر به خود گرفت.

اگرچه برگزار کنندگان به راحتی با اعداد بازی می کنند و می گویند جشنواره بیست و سوم با استقبال بسیار خوبی برگزار شد اما جالب است بدانیم که تولید کنندگان هیچ کدام از فیلم های خارجی شرکت کننده در جشنواره حضور نداشتند که البته وضعیت خاص کشورمان در این شرایط در این خصوص بی تاثیر نبوده است.

در جشنواره امسال تنها 27 مهمان خارجی که اکثر آنها نیز از کشورهای آسیایی هستند شرکت کرده اند حال آنکه در جشنواره بیست و دوم که اتفاقا در اقبال آن نیز بحث بسیار هست 44 کشور شرکت کرده بودند.

قطار سینمای کودک نوجوان ممکن است تا سال آینده و جشنواره ای دیگر بی حرکت بماند، همان چیزی که مدت هاست رسانه ها فریاد می زنند «سینمای کودک نداریم؛ جشنواره برگزار می کنیم.»

اما به هرحال سینمای کودک نیاز به برنامه ریزی جدی دارد، نیاز به حضور افرادی دارد که این سینما دغدغه شان باشد، نیاز به تعامل و ارتباط خوب میان سینماگران حوزه کودک با بخش دولتی دارد وگرنه صرف برگزاری جشنواره دردی را دوا نمی کند، چه آنکه خبرنگاران خبر داده اند در اوج برگزاری جشنواره و نمایش فیلم های خاص کودکان و نوجوانان آنها ترجیح می دهند با اشغال کامپوترهایی که برای ارسال خبر توسط خبرنگاران تهیه شده گیم نت بازی کنند.

تنظیم: سرویس فرهنگ و هنر