شادی و نشاط در جامعه و معقول سازی نقش رسانه در آن

در هیچ جامعه ای رابطه توسعه و نشاط اجتماعی ، يک رابطه يک سويه نبوده و این سرمایه اجتماعی صرفاً معلول وضعيت مطلوب اقتصادی نیز نيست. اين دو متغير بی ترديد بر يکديگر رابطه ديالكتيكي و دوسويه داشته و بر يکديگر مؤثرند.

به گزارش «تابناک اجتماعی»، شادی و نشاط ماده اصلی تغيير، تحول و تکامل انسان است. وقتی به يک جامعه نشاط تزريق می شود، در پی آن فعاليت های روزمره با رويكردهاي مختلف اجتماعي،‌ با رونقی دو چندان پی گرفته شده، بخش قابل توجهی از بروز آسیب های نسل جوان بويژه گرايش به انحرافات کاسته می شود، چرا که به اعتقاد بسياری از روانشناسان، گرايش به اين مواد ناشی از تمايل جوان و نوجوان به کسب شادی های کاذب است. به اين ترتيب جامعه با نشاط جامعه ای است که در بستر شادی و نشاط در اجتماع، استعدادهای افراد آن در زمينه های مختلف شکوفا گرديده و رفاه و امنيت را برای آحاد آن جامعه به ارمغان آورد.

در سالهاي گذشته بارها و بارها اين جمله که«ايرانيان مردمي شاد نيستند»از گفتار و نوشتار بسياري از کارشناسان نقل شده است . در اين بين هر چند شاد بودن و يا نبودن، متغیرها و مولفه های موثر بر آن بحثي کارشناسانه است اما به طور کلي مي توان عوامل و متغيرهاي زياد وگسترده اي را در شادي يک فرد و جامعه اي دخيل دانست.عوامل و اسبابي که هر يک به نوبه خود مي تواند زمينه و بستري مهم را براي تامين شادي يک فرد و جامعه فراهم كند.

شايد فراهم كردن زمينه هاي شادي و نشاط از طريق جعبه جادويي یا همان تلویزیون به سبب همه جايي وفراگير بودن براي دستيابي به اين مهم وتعميق سرمايه اجتماعي از اين طريق بهترين راه باشد. در اين راستا، «طنز» از دير باز يکي از مهم‌ترين و بانفوذترين قالب‌هاي «بيان» هنري در اين زمينه به حساب آمده است.

 بر اين اساس، يکي از کارکردهاي اصلي که براي رسانه‌ها به ويژه تلويزيون در عصر حاضر بر مي شمارند، رويکرد سرگرمي، تفريح و ايجاد نشاط است. اساسا ماهيت تلويزيون با سرگرمي و تفريح نسبت نزديکي دارد و زبان تلويزيون زبان سرگرمي و خوشي است و اگر اين زبان را از تلويزيون بگيريم، ماهيت او زير سؤال مي‌رود. بر اين اساس است که انتظار مخاطب تلويزيون درحوزه شادي، نشاط و سرگرمي بيش از ساير رسانه‌ها  و حتی سایر دستگاههای فرهنگی و آموزشی در جامعه تلقی شده است.

به گزارش «تابناك اجتماعي» و به نقل از خبرگزاری مهر، رئیس انجمن مددکاران اجتماعی ایران با اشاره به اینکه رتبه شادی و نشاط ایران در میان 157 کشور دنیا 115 است.حسن موسوی‌چلکگفته: در دنیای کنونی تکنولوژیها پیشرفت می کنند و فرصتهای شادی و به ویژه شادیهای گروهی کمتر می شود به همین دلیل انسان اجتماعی در اجتماع انسانی با وجود افزایش جمعیت، تنها و تنهاتر می شود.

در جامعه ديني ما با توجه به وجود رنگين كماني از اقوام و اديان، ابتدايی ترين نقطه برای بسط شادي و نشاط تعريف نقشه راه است. برنامه‌ای جامع که بتواند هدف را تعيين، امکانات و محدوديت‌ها را تعريف و تهديدها و فرصت‌ها را برشمارد و از طرفی شيوه و اصول کلی حرکت در این مسیر را نيز بنماياند. تلويزيون بايد بکوشد با توجه به نقش خود به عنوان عظيم ترين و موثرترين بازوي نظام فرهنگی کشور، اين طرح و نقشه راه را برای شادمانی عمومی و نشاط اجتماعی و از رهگذر آن افزايش سرمايه اجتماعي ترسيم کند و نقش خود را متناسب با امکانات، محدوديت‌ها، جايگاه و توان خود تعريف نمايد. ضمن اينكه بايد بررسي كرد چه امکاناتی برای رشد و توسعه اين مقوله درديگر نهادها نهفته و يا آشکاراست؟ و اهميت و وظايف هر يک از دستگاه‌ها چه می‌تواند باشد و هر نهاد و يا دستگاهی کدام قسمت از اين پازل کلی را بايد تکميل کند و چگونه مي شود با ترغيب همكاري وهم افزايي باديگر نهادهاي ذيربط در اين موضوع به رسالت خود بهتر عمل كرد؟ وموارد بسياری که بايد در يک برنامه جامع و راهبردی به آن پرداخته شود.

اگر اين پلان و نقشه کلی مهيا شد، به يقين با توجه به توانمندی‌های رسانه نقش او درتبيين، ترويج و تعميق شادی و نشاط پايدار درجامعه نیز بهتر تعيين می گردد و انتظارات از رسانه ملی به‌صورتی واقعی تعريف می‌شود. كم توجهي به اين موضوع باعث شده رسانه ملي در برخي موارد سپرديگر نهادهاي فرهنگي نيز قرار گيرد و تمام نقدها و كاستي ها در زمينه كم رنگ بودن شادي در جامعه با نوك پيكان بي انصافي و در برخي موارد بغض آلود به سوي صدا و سيما نشانه رود.

ناديده انگاشتن عوامل فرهنگي، سياسي، اقتصادي، اجتماعي و محيطي مؤثر به همراه حجم كم اين مقوله در مقايسه با ديگر ژانرها،از سوي منتقدين اين حوزه يكي از دلايلي است كه برنامه هاي اين حوزه را به نگاه تکنيکی به «خنده» نیز متهم مي كنند. ليكن در نگاهي عمق‌پژوهی به اين مقوله، بايد در مقام داورمنصف گفت؛ ممکن است حجم كم رنگ برنامه‌هاي شاد را در رسانه ملي آسيب بدانيم، اما نمي‌توانيم برخي از زمينه‌هاي اين مشکل را ناديده بگيريم؛ اين که ايام عزاداري در جامعه ما طولاني‌تر از ايام و ساعات شادي است و يا اين که بدلیل پیشینه فرهنگی آستانه خنده و شادي در جامعه ايراني بالاست و به راحتي شاد و خندان نمي شود، كمبود منابع مالي كه گاه و بيگاه گريبان رسانه ملي را در برمي گيرد يا كم رنگ بودن نقش ديگر دستگاههاي متولي در اين زمينه، و دلايلي از اين دست. البته بررسي اين آسيب‌ها براي رسيدن به ريشه‌ها و علل اصلي آن، کاري است که بايد در جاي خود به‌صورت علمي انجام شود.

بنابراين، بايد مضايق موجود را نيز در کنار همه کاستي‌ها و آسيب‌ها در نظر داشت و همه قصورها در اين زمينه را متوجه رسانه ملي ندانست. اما روشن است که نقش‌هاي سه گانه تبيين، تبليغ و تعميق شادي و نشاط در جامعه بر عهده رسانه ملي است و در راستاي ايفاي اين نقش‌ها، علي رغم برخي انتقادها برنامه "خندوانه" و برخی برنامه های شادی آفرین عملکردي شاخص از رسانه در اين خصوص به جاي نهاده است.

تعريف طرح جامع براي توسعه شادي و نشاط همگام بارسانه ملي در ديگرنهادهاي فرهنگي - اجتماعي، كوتاه و روان كردن فرايند و مراحل توليد برنامه هاي شاد در رسانه ملي، عدم توجه مقطعي و محدود به اين ژانر، ابهام زدايي در حدود شرعي، عقلي وعرفي اين مقوله، مي تواند بسترساز ايجاد نشاط در جامعه شود. ضمن اينكه، توجه به حضور نخبگان و كارشناسان در متن تصميم‌گيري، برنامه‌ريزي و برنامه‌سازي در طرح هاي شادي بخش در همه دستگاههاي ذيربط مي تواند گامي در ايجاد زمينه هاي تدوين برنامه هاي اجتماعي با هدف انتقال شادي و نشاط در جامعه باشد.