سياست‌هاي دولت مصرف‌گراست؟

به گزارش خبرنگار تابناک اقتصادی، بررسي عملكرد دولت در سال‌هاي گذشته نشان مي‌دهد تعرفه به عنوان يك ابزار حمايتي نتوانسته در بخش كشاورزي نقش موثري ايفا كند.

حمايت‌هاي تعرفه‌اي نه تنها به صورت هدفمند و موثر نبوده و همواره پراكنده تعريف شده است بلكه تغييرات مكرر تعرفه‌ها در طول سال نيز كابرد حمايتي آن را از بين برده است.

ميانگين تعرفه محصولات كشاورزي و مواد غذايي در سال 1391 حدود 30.4 بوده است اما اين سطح از حمايت تعرفه اي طبق بررسي مركز پژوهش‌ها به طور يكنواخت بين كل گروه‌هاي كالايي توزيع شده است.

توليدات لبني، ميوه‌ها، ادويه‌جات، غلات، شكر و نوشيدني‌ها بين 25 تا 45 درصد حمايت تعرفه‌اي مي‌شوند. ساير گروه‌ها نيز 20 تا 30 درصد حمايت تعرفه‌اي دارند. اين وضعيت تفاوت تعرفه گروه‌هاي مختلف را به حداقل رسانده است و ضريب تغييرات متوسط بين گروه‌ها را به نزديك صفر و حدود 0.27 رسانده است.

براي آنكه بدانيم در دنيا چگونه از ابزار تعرفه براي حمايت از بخش كشاورزي استفاده مي‌كنند به چند نمونه وضع تعرفه در كشورهاي ديگر اشاره مي‌كنيم. تجربيات مستند جهاني درست خلاف وضعيتي كه در ايران وجود دارد را نشان مي‌دهد.

در نظام تعرفه كشاورزي كانادا درحالي كه ميانگين تعرفه كشاورزي حدود 16 درصد است، از توليدات لبني و دامي حمايت 229 و 24 درصدي صورت مي‌گيرد. در مقابل اما ساير گروه‌هاي كالايي مشمول حمايت تعرفه‌اي بالا نبوده و تعرفه آنها كمتر از 10 درصد است.

حمايت هدفمند تعرفه در اين كشور باعث تفاوت زياد در متوسط تعرفه گروه‌هاي كالايي شده به گونه‌اي كه ضريب تغييرات متوسط تعرفه گروه‌هاي كالايي بخش كشاورزي 4.14 است.

در اتحاديه اروپا بخش عمده‌اي از حمايت‌هاي كشاورزي با ابزار پرداخت مستقيم به كشاورزان محقق مي‌شود و در زمينه حمايت مرزي توسل به موانع فني و بهداشتي مجاز در سطح بالايي براي تهديد واردات به كار گرفته مي‌شود. حمايت تعرفه‌اي نيز به چند گروه كالايي منحصر شده است و تنها از توليدات دامي، شكر و نوشيدني ها حمايت تعرفه اي 53، 32 و 20 درصدي صورت مي‌گيرد. تعرفه ساير گروه‌هاي كالايي در سطح حداقلي تعيين مي شود به گونه‌اي كه متوسط تعرفه كشاورزي حدود 13 درصد و ضريب تغييرات متوسط تعرفه بين گروه‌ها 1.15 است. ژاپن نيز با وجود ميانگين 14 درصدي كل تعرفه بخش كشاورزي، ساختار هدفمند تعرفه كشاورزي حمايت 90 درصدي از لبنيات، حمايت 28 درصدي از غلات و شكر را فراهم كرده است و ضريب تغييرات بين گروه‌هاي مختلف 1.75 است.

در ايران اما توزيع يكنواخت تعرفه بين همه گروه‌هاي كالايي و پراكندگي و هدفمند نبودن تعرفه باعث شده است ضريب تغييرات بين گروهي در كانادا، ژاپن و اتحاديه اروپا به ترتيب 6.15 و چهار برابر ايران باشد.

در كشورهاي ديگر ابزار تعرفه به صورت هدفمند براي حمايت از كالاهاي آسيب‌پذير صورت مي‌گيرد و سطح بالاي تعرفه بر كالاي وارداتي اعمال مي‌شود به گونه اي كه در آمريكا و ژاپن متوسط وزني تعرفه حدود 84 درصد متوسط، در اروپا 65 درصد و در برزيل و هند متوسط وزني تعرفه كشاورزي 1.2 و 1.4 برابر ميانگين تعرفه ساده است.

نگاه حمايتي و هدفمند امكان حمايت تعرفه‌اي 605 و 695 درصدي از برخي توليدات لبني در اتحاديه اروپا و ژاپن، حمايت تعرفه 550 درصدي در كانادا براي حمايت از برخي توليدات دامي، 350 درصدي در آمريكا براي حمايت از نوشيدني‌ها و مواد دخاني و بيش از 1000 درصدي در نروژ براي حمايت برخي كالاهاي كشاورزي را فراهم كرده است.

اما در ايران تعرفه‌هاي بالا به طور عمده بر كالاهاي داراي ممنوعيت شرعي ورود و كالاي صادراتي (ميوه) وضع مي‌شود. فقدان هدفمندي نظام تعرفه كشاورزي و ترجيح منافع مصرف‌كنندگان به توليدكنندگان كشاورزي باعث شده است؛ حدود 65 درصد واردات كشاورزي ايران با تعرفه 4 درصد يعني با سود بازرگاني صفر انجام شود. در مجموع مي توان اذعان كرد كه نظام فعلي تعرفه كشاورزي ناپايدار، غيرهدفمند، كم اثر و مصرف‌گراست.