آسيب هاي شايع در ورزشكاران
انجام هر فعاليت بدني با آسيب همراه است اما ورزشكار مي تواند با افزايش آگاهي و اطلاعات خود در ارتباط با انواع آسيب هاي ورزشي ميزان احتمال بروز آسيب را كاهش داده و حتي دوره درمان را كوتاه كنند.
دكتر تركمان متخصص ارتوپدي، در گفتوگو با ايسنا، به بررسي آسيبهاي شايع در ورزشكاران و راههاي درمان و پيشگيري آن پرداخت.
مشروح اين اطلاعات در زير آمده است:
بيشتر سه مفصل مچ پا، زانو و شانه در ورزش دچار آسيب مي شوند.
مچ پا:
در طرف خارج مچ پا سه ليگامنت اصلي وجود دارد و در طرف داخل ليگامنت مثلثي دلتئويد. اين ليگامتها در پيچ خوردگيهاي مچ پا آسيب ميبينند.
پيچ خوردگي مچ پا شايعه است و 20 تا 30 درصد دوندهها به آن مبتلا ميشوند.
ليگامنت سيندس موز، بين دو استخوان درشت ني و نازك ني قرار دارد. اين ليگامنت در پيچ خوردگي همراه با شكستگي، به خصوص در شرايطي كه شكستگي بالاتر از سطوح مفصلي باشد، آسيب ميبيند.
ورزشكار بايد روي پارگي اين ليگامنت تاكيد داشته باشد چراكه اگر درمان نشود مچ پا تخريب ميشود.
يك در هر ده هزار ورزشكار، دچار آسيب ليگامنت ميشوند.
معمولا 10 درصد ورزشكاران، در ليگامنت سين دس موز، دچار آسيب ميشوند.
مكانيسم آسيپ مچ پا؛
1- اگر پا به طرف داخل بچرخد ليگامنتهاي خارجي آسيب ميبيند.
2- اگر خم بودن پا كمتر باشد، CFL آسيب ميبيند.
3- ليگامنتهاي خلفي كمتر آسيب ميبينند.
4- ليگامنت دلتئويد خيلي كم كاملا پاره ميشوند مگر اينكه با يك تكه استخوان كنده ميشود.
5- اگر سين دس موز دچار پارگي شود، استخوان تيموس دچار جابهجايي ميشود. بنابراين نيروايي كه به مفصل وارد ميشود مچ پا را در عرض يكي، دو سال تخريب ميكند.
درجهبندي آسيبها:
آسيب درجه يك: كشيدگي و پارگي مختصر ليگامنت در اين حالت اتفاق ميافتد. درد و التهاب كم است. در اين حالت عملكرد ورزشكار دچار مشكل نميشود و ناپايداري مفصل وجود ندارد. دوره درمان 10 روز است.
آسيب درجه دو: در اين حالت پارگي ليگامنت ناكامل است. مفصل كمي دچار لقي ميشود. درد، التهاب و خونريزي ناچيز است. بسته به محل آسيب درمان ممكن است يك و نيم تا دو ماه طول بكشد.
آسيب درجه سه: در اين پارگي كامل اتفاق مي افتد، درد شديد، التهاب، خونريزي و خونمردگي و لقي مفصل از علائم آسيب درجه سه است.
در كل غالبا جراحي خيلي لازم نيست اما، اگر مفصل لق باشد در شرايطي كه هر سه ليگامنت پاره شده و يا ليگامنت با استخوان كنده شود، مفصل را بايد جراحي كرد.
بعد از يكي، دو هفته بيحركتي بايد عضلات فرد تقويت شده و حسن تعادل ورزشكار را تقويت كنيم. تقويت نكردن حس چالاكي باعث آسيب مجدد ميشود. چون در اين شرايط ورزشكار نميتواند در مقابل آسيبهايي كه قرار است اتفاق بيفتد واكنش نشان دهد.
لحظهايي كه ورزشكار دچار آسيب شود بايد قانون RICE را در مورد او رعايت كرد، يعني به ترتيب استراحت، يخ درماني، بانداژ، بالا نگه داشتن.
زماني ورزشكار ميتواند به ورزش برگردد كه درد نداشته باشد و حركت و قدرت طبيعي داشته باشد. ا گر ورزشكار به اين موارد توجه نكند و به ورزش بازگردد ممكن است باز هم دچار پيچ خوردگي شود. افرادي كه مكررا دچار پيچ خوردگي ميشوند بايد كفشهايي با كفي پهن بپوشند و يا كفشي استفاده كنند كه كفي قسمت خارجي آن بلندتر باشد، تا پا حالت اورشن (چرخش به داخل) پيدا كند. از طرفي لازم است عضلات قسمت خارجي را تقويت كرده و از مچ بند و بانداژ استفاده كرد. در اين شرايط اگر باز هم جواب نداد بايد فرد را جراحي كرد.
درد مداوم:
اگر ورزشكار بعد از آسيب، دچار درد مداوم شد، احتمالا به آسيب غضروفي يا تاندوني مبتلا شده است كه در اين شرايط احتمال آسيب مجدد افزايش مييابد.
درد مداوم در ناحيه مچ دلايل مختلفي دارد:
1- گاهي يك تكه غضروف و استخوان از مفصل كنده ميشود كه با MIR قابل تشخيص است. در اين شرايط اگر تكه كوچك باشد پزشك آن را با دستگاه آرتروسكوپ برميدارد ولي اگر بزرگ بود، آن را فيكس (ثابت) ميكند.
2- گاهي در ناحيه مچ پا چربي ايجاد ميشود. در اين شرايط پزشك در آن ناحيه دارو تزريق ميكند اگر درد خوب نشد، تكه را برميدارد.
3- اين مورد در فوتباليستها شايع است. به علت ضربه به سمت لتار فلكشن و دورسي فلكشن كپسول مفصلي آسيب ميبيند و در اين شرايط وقتي ورزشكار پا رابه پايين و بالا خم ميكند، دچار درد ميشود. اين درد در قسمت قدامي به سمت خارج احساس ميشود. درمان آن ابتدا با دارو و فيزيوتراپي است اما، در مراحل حاد، درمان جراحي است.
4- گاهي تعدادي از ليگامنتها مچ پا به دنبال كشيدگي دچار آسيب ميشوند. در اين شرايط ممكن است بافت اضافي ايجاد شود. اين حالت بين درشتني و نازك ني و تيموس اتفاق ميافتد.
براي درمان اين عارضه نسج نرم را با آرترسكوپ آزاد ميكنند.
5- گاهي به طور مادرزادي بين استخوانهاي مچ پا جوش خوردگي وجود دارد. در شرايط عادي درد حس نميشود اما، بعد از آسيب درد ايجاد ميشود.
6- آسيبهاي تاندوني نيز باعث درد مداوم ميشود. درمان آن با جا انداختن، بيحركتي و در نهايت جراحي است.
كف پا
صافي كف پا: دو نوع صافي كف پا ثابت و متحرك داريم. براي اين عارضه درمان قطعي وجود ندارد، اما، اگر صافي كف پا با درد همراه باشد ميتوان از كفي براي كاهش درد ورزشكار استفاده كرد.
افزايش قوس پا: در اين عارضه باعث درد پاشنه در واريوس شده و انگشتان به حالت خميده درميآيند. در مفاصل پا، پينه ايجاد ميشود و درد زيادي در كف پا احساس خواهد شد. علت اين عارضه ميتواند مادرزادي، فلج اطفال، فلج مغزي، ضربه، تروما، شكستگي و ناهنجاري فقرات باشد.
اگر قوس پا ثابت باشد، بايد از عمل جراحي استفاده كرد. اما، اگر ثابت نبود ميتوان با گچگيري به ورزشكار كمك كرد.
زانو:
در زانو دو ليگامنت صليبي (ACL ) داريم. اين ليگامنتها ممكن است هنگام فعاليت بدني آسيب ببينند. اگر اين آسيب با لقي پا همراه باشد، بايد ACL را جراحي كنيم.
ACL پاره با پيوند از رباطهاي ديگر خود فرد بازسازي ميشود.
زانو دو مينسك لترال و مديال دارد. مينسك لترال آزاد است اما مينسك مديال چون ثابت است، بيشتر آسيب ميبيند. پارگي وسيع در مينسك باعث گير افتادن و قفل شدن زانو ميشود. در اين حالت ميزان صاف شدن زانو 5 درجه تا حالت طبيعي فاصله دارد. در نسج مينسك عروق خوني نداريم و فقط به يك سوم محيطي مينسك عروق خوني ميرسد. اگر در قسمتهايي كه مينسك فاقد عروق خوني است آسيب ايجاد شود احتمال درمان خيلي كم خواهد شد.
جراحي مينسك زماني مجاز است كه سن ورزشكار كمتر از 45-50 سال باشد. پارگي تازه باشد، زانو لقي نداشته باشد و در قسمت حاوي عروق عارضه ايجاد شده باشد.
آسيب عضلاني:
آسيب عضلاني به ميزان 20 تا 25 درصد در ورزشها شايع است كه منجر به ناراحتي براي ورزشكار ميشود. با استراحت دو، سه هفتهايي درد آن كاهش مييابد. ولي اگر درمان به صورت كامل صورت نگيرد و ورزشكار به ورزش بازگردد درد مزمن ايجاد ميشود.
دو گروه آسيب عضلاني داريم:
1) ضربه مستقيمي كه باعث لهشدگي عضله ميشود
2) اسپرين و كشيدگي عضلاني
اگر خونريزي در غلاف عضله باشد، پخش ميشود و دردسر كمتر است، در اين شرايط 24 تا 72 ساعت بعد از عارضه بهبودي ايجاد ميشود. اما، اگر خونريزي در داخل نسج باشد، درد شديد ايجاد ميشود. هماتوم تشكيل شده و جذب آب ميان بافتي باعث افزايش درد ميشود. در هر شرايط بايد ورزشكار بستري شود.
آسيبهاي عضلاني بيشتر در ورزشكاران بالاي 35 سال سن اتفاق ميافتد. وقتي ورزشكار در هواي سرد ورزش ميكند يا به اندازه كافي گرم نكرده يا آسيبهاي قديمي دارد احتمال ايجاد آسيب عضلاني افزايش مييابد.
براي كاهش احتمال آسيب عضلاني ورزشكاران بايد حتما خود را گرم كنند اهميت اين موضوع در ورزشكاران ميانسال افزايش مييابد.
كفش ورزشي:
ورزشكار بايد از كفشهايي استفاده كند كه انگلشتان آزاد باشد و بهتر است جلوي پا يك تا يك و نيم سانتيمتر فضا داشته باشد.
كف كفش بايد خاصيت جذب شوك به خصوص در راه رفتن و دويدن داشته باشد. پشت كفش حدود دو و نيم تا سه سانتيمتر بلند باشد. كفش بايد كاملا به پا فيكس شود و پا و كفش هنگام ورزش با هم از زمين بلند شوند. اگر لقي داشته باشد باعث پيچ خوردگي پا خواهد شد.
بند و رويه كفش بايد تهويه هوا را راحت كند. ضخامت كفش بايد به حدي باشد كه ورزشكار استوك را احساس نكند.
بهتر است كفش به علت تغيير سايز پا، در اواخر روز خريداري شود.
