نگاه شما: نقدی بررفتار اقتصادی مردم

محمد صادق برادران: آیا نمی شود از مردم انتقاد کرد؟ آیاهمه می‏توان انتقاد کرد الا مردم؟ ... مردم ما در زمینه سیاسی (یعنی در زمینه دفاع و پایبندی به حق و حمایت از گروه‏های محق)، شاید یکی از فرهیخته‏ترین مردمان کل تاریخ باشند. اما همین مردمان، در زمینه‏های اقتصادی و اجتماعی دارای رفتارهای عجیب و غریبی هستند که این نوشتار به دنبال نقد مواردی از آن‏ها است.

هر دو رییس جمهور اخیر کشورمان در ابتدای دولت خویش، بر مبنای اعتقاد و اعتماد به مردم، سعی نمودند تا اصلاحات اقتصادی انجام دهند اما به علت عدم «همراهیِ مورد انتظار»توسط مردم، دچار شکست شدند. شکستی کهتا مدتها نوعیدلخوری و درماندگی برایشان فراهم آورد (و دولت فعلی همچنان در همان حالت به سر می‏برد).

منظورم «طرح بنگاه‏های زودبازده»در دولت آقای احمدی‏نژاد و «ثبت نام مجدد یارانه‏ها به منظور انصراف داوطلبانه افراد غیرنیازمند» در دولت آقای روحانی است. در مورد اول، پنداشت دولت‏مردان این بود که با ارائه گسترده منابع مالی، چرخ تولید به راه خواهد افتاد اما عدم همراهی باعث شد تا نتیجه این طرح، چیزی جز گرانی زمین نباشد. یعنی نه تنها باعث شکل‏گیری اقدامات مولد نشد بلکه موجی از فعالیت‏های غیرمولد و حتی مضر به راه افتاد. اما مورد دوم شاید جالب‏تر هم باشد.
مورد دوم یعنی طرح ثبت نام یارانه ها (در دولت آقای روحانی)، یک انتخابات بزرگ یا حتی رفراندوم اقتصادی بود. دولت قصد داشت با این اقدام، منابع مالی آزادشده را صرف پروژه‏های عمرانی و توسعه بخش بهداشت و درمان کند. اما نتایج طرح کاملا دور از انتظارش بود. نتایج این ثبت نام (نام نویسی حدود هفتاد میلیونی)، بدان معنا است که گرچه مردم ما از نظر سیاسی به دولتاعتماد دارند اما دولت اصلا از نظر اقتصادی مورد پذیرش نیست. وقتی مردم نمی‏پذیرند که دولت را وکیل صرف منابع مالی نمایند و بر این اعتقادند که باید خودشان این کار را انجام دهند بدان معنا است که دولت را در این زمینه قبول ندارند.بنابراین به نظر بنده، تلاش دولت برای اصلاح اقتصادی بی‏معنی است. دولت صرفا باید فعالیت‏هاییرا مدنظر قرار دهد که مردم او را در آنها قبول دارند و به نوعی وکیل کرده‏ اند.

تلاش اقتصادی دولت در حال حاضر نه تنها مقبول نیست بلکه بسیار هم اشتباه است و در بلندمدت به ضرر کشور است چراکه به مردم، این درک را منتقل می‏کند که با وجود آنکه مرا (دولت را) در امور اقتصادی قبول ندارید اما من باز هم سعی می‏کنم تا مشکلات اقتصادی را رفع کنم. این امر باعث می‏شود تامردم ما باز هم نتیجه رفتارشان را نبینند و متوجه نشوند که بخشی مهم از ضعف اقتصادی، ناشی از کنش خود آنها است. مردم ما به صورت تاریخی دارای مرکز کنترل خارجی شده‏اند. یعنی بر این باور هستند که مسوولیت زندگی آنها تا حد زیادی به شرایط محیطی وابسته است. دائما منبع و منشا مشکل را دولت، حکومت، مجلس، قوه قضائیه، کشورهای خارجی و از این دست قلمداد می‏کنند. مشکلات را به تعاملات خارجی یا ناکارامدی داخلی موکول می‏کنند و هیچگاه دیده نشده که کوچکترین عیبی در خود بیابند!!!
آیا اگر مردم اشتباهی کردند نباید نتیجه رفتار اشتباهشان را درک کنند تا بتوانند خود را اصلاح نمایند؟ آیا مردم ما معصومند و بی‏نیاز از یادگیری؟

***

آیا تا به حال فکر کرده اید که اگر در گذشته بودم سعی می کردم جلوی عقد عهدنامه ترکمنچای و گلستان را بگیرم؟ با خود نمی گویید چرا گذاشتند به راحتی خاکی از این سرزمین جدا شود؟ با خود نمی‏گویید سعی می‏کردم جلوی سوختن تخت جمشید را بگیرم؟ سعی می‏کردم اجازه ندهم مغول‏ها کشورم را ویران کنند؟ آیا رویاهای تاریخ ندارید؟ ...

می‏دانید که در حال حاضر قطر چند برابر ما از میدان مشترک پارس جنوبی برداشت می‏کند و با سرمایه‏گذاری‏های فعلی، ما روز به روز وضعمان بدتر هم خواهد شد. این در حالی است که طرح‏های سرمایه‏گذاری در پارس جنوبی به شدت سودده هستند و بازگشت سرمایه آنها حدود یک سال است. اما به دلیل آنکه دولت در حال حاضر دچار کمبود مالی است و با این وجود باید ماهانه به حساب هفتاد میلیون نفر، مختصری پول تو جیبی واریز نماید، امکان سرمایه گذاری در این میدان مشترک را ندارد.

بی‏شک امروزِ ما هم روزی جزو تاریخ، حکایت خواهد شد. ... روزگاری بعد، شاید خیلی نزدیک، فرزندان ما در کتاب تاریخشان بخوانند ایرانیان آن روزگار باعث شدند تا منابع این مملکت نه توسط امپراتوری شوروی و نه توسط ارتش مغول، که توسط کشوری کوچک مثل قطر به تاراج رود و حاضر نشدند از ماهانه 45 هزار تومان بگذرند.

***
به نظر شما، اگر کل مخزن گاز پارس جنوبی را به قطر ببخشیم و به جای آن، مردم ما مسوولیت‏پذیری اقتصادی پیدا کنند آیا ارزشش را ندارد؟ ...

بگذار پارس جنوبی را هم همچون پاره‏های خاک این وطن که در طول تاریخ جدا شده، برای خویش بردارند. اما نگذاریم که درس نگیریم. این بار عهد ببندیم که از این به بعد، کنش‏های اقتصادی خود را، نه به عنوان یک فرد مجزا بلکه به عنوان عضوی از ایران تنظیم نماییم.

غصه گذشته را نخوریم. فرصت‏های دیگری نیز پیش‏رویمان خواهد بود. ...

(اگر قدری از انصاف خارج شدم از مردم بزرگوارم عذرخواهی می‏کنم).