10 چالش پیش پای متولیان بازار سرمایه/ ریسک‌هایی که چهارستون بورس تهران را لرزاند

آیا در بورس بمانیم یا نه؟ این پرسشی است که این روزها ذهن اغلب سرمایه گذاران و سهامداران وفادار به بازار سرمایه را به خود مشغول کرده است.


تابناک اقتصادی: در شرایطی که نماگرهای بورس با فرسایشی شدن قیمت سهام در بازار هم نوا شده اند ، تنها دلهره و نگرانی از چشم انداز آینده نصیب سهامداران دلواپس بورس می شود، عده ای می گویند افتادن قیمت جهانی نفت در سرازیری قیمت و انتظار برای کاهش ناگزیر درآمدهای ارزی کشور دلیل اصلی افت قیمت ها در بازار سرمایه و تداوم فرسایش شاخص ها شده است.

دولت و متولیان بازار سرمایه اغلب دنباله رو این نظریه هستند و معتقدند چاره ای جز رضایت دادن به شرایط موجود نیست.

در این میان این پرسش مطرح می شود که چرا در مقاطعی که بازار سرمایه با ریسک های سیستماتیک به مراتب شدید تر در سال های اخیر مواجه بود ،در روندی متفاوت، نظاره گر رکورد شکنی نماگرهای خود بود؟

در دوره ای که بر حسب اتفاق همه بزرگان بازار سرمایه واکسینه شدن بازار سرمایه در برابر تحریم ها و یا تبعات ناشی از بحران جهانی سال 2008 را دلیل رشد نماگرها در بازار سهام می دانستند.

از سویی دیگر افت شدید بازار سهام در یک سال اخیر با وجود حمایت دستوری برای نگاه داشتن شاخص کل در کانال حرکتی مشخص نشان داد که نماگر بورس تهران نمایانگر همه واقعیات موجود در اقتصاد نبوده و نیست.

اکنون اما با آمدن رئیس جدید سازمان بورس و در عین حال سنگین تر شدن سایه ریسک های سیستماتیک، بازار سرمایه به کدام سو حرکت خواهد کرد؟ آیا تنها این ریسک های سیستماتیک هستند که چهارستون بورس تهران را لرزانده و یا آثار و پیامدهای برخی ریسک های درونزا و غیر سیستماتیک در تالار شیشه ای معاملات سهام باعث شده تا افت نماگرها تشدید شوند؟ در این گزارش به بررسی این موضوع پرداختیم.

بزرگترین چالش بورس

میر حسین اسماعیل پور ، کارشناس بازار سرمایه می گوید: بزرگترین مشکل بازار سرمایه از منظر ریسک  سیستماتیک مربوط به حوزه سیاسی و گفتگوهای هسته ای کشور با قدرت های غربی است.

با وجود وعده های رئیس جمهور از زمان انتخابات اخیر تا به امروز اما از شواهد موجود می توان اینگونه برداشت کرد که انتظارات بیش از حد از امکان توافق و برچیده شدن تحریم ها وجود دارد.
در عین حال ریزش شدید قیمت جهانی نفت خام در هفته های اخیر و نقش عربستان و امریکا در این بازی ریسک کاهش درآمد های نفتی کشور را افزایش داده است. وابستگی یک سوم درآمد کشور به نفت برای اقتصاد ایران مشکلاتی را ایجاد خواهد کرد که تبعات تورمی را در پی دارد.

وی افزود: جدای از ریسک های سیستماتیک که همواره بر اقتصاد ایران سایه می اندازند بازار سرمایه با یکسری ریسک های غیر سیستماتیک دیگری مواجه است که چنانچه راه حلی عاجل برای آنها پیدا شود به طور حتم با وجود همه نگرانی های جهانی ، در شرایط فعلی نیمی از مشکلات بازار سهام رفع و اعتماد به بورس باز می گردد، چرا که نوع رفتار غرب با حاکمیت کشور همواره دچار خصومت بوده و در عین حال صادرات 9 میلیون بشکه ای نفت خام عربستان نیز امکان عرض اندام ایران در مسئله نفت را از بین برده است.

ریسک‎هایی فراتر از بورس

این کارشناس بازار سرمایه با انتقاد از رویکرد وزرای عضو شورای عالی بورس گفت: انتظار می رود در شرایطی که همه ارکان کشور تلاش می کنند که نقدینگی سرگردان جامعه به سمت بازار های غیر مولد گرایش نیابد با سیاست گذاری های همسو، امکان بروز نتایج تصمیم های کارآمد و منسجم در یک نقطه یعنی بازار سرمایه متبلور شود در حالی که وزرای اقتصاد،صنعت و معدن ،نفت و رئیس کل بانک مرکزی با تصمیم گیری های متعارض و موازی کاری، بازار سرمایه را دچار سردرگمی و بی اعتمادی می کنند.

به گفته وی تمام توان دولت تدبیر و امید هم اکنون بر کنترل تورم به هر قیمتی در کشور نهاده شده در حالیکه مبارزه صرف با تورم هر گونه رونق را در اقتصاد در حال توسعه ایران از بین برده و به تبع آن رکود سراسری را بر تولید و کار حاکم کرده است. عدم هماهنگی اعضای تیم اقتصادی دولت باعث شده که تمرکز صرف بر کنترل تورم مرگ ناگزیر بازارها را در پی داشته باشد.

اسماعیل پور با غیر واقع بینانه خواندن دیدگاه اقتصادی دولت در شرایط امروز کشور ،عنوان کرد: گرچه برخی ریسک ها و رخدادها همچون گفتگوهای هسته ای و یا موضوع کاهش نرخ جهانی نفت خارج از اراده دولت است اما در شرایطی که اقتصاد ایران با تهدید همه جانبه ریسک ها و چالش های داخلی مواجه است می توان با برخی اقدام ها بازار سرمایه را به عنوان ویترین اقتصاد ایران ترمیم کرد و مردم را به سرمایه گذاری و اعتماد به آینده امید وار کرد.

این کارشناس بازار سرمایه در ادامه این گفتگو با برشمردن چالش های موجود در بازار سرمایه ،عنوان کرد:در نخستین گام تکلیف موضوع کیفی سازی و نرخ فروش نفت خام و فرآورده های نفتی شرکت های پالایشی باید به سرعت مشخص شده و ضمن باز گذاشتن دست این شرکت ها در زمینه صادرات محصول امکان دسترسی آنها  به درآمدهای خودشان با اخذ تعهد عرضه نیاز داخلی فراهم شود.

در عین با خصوصی سازی شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده های نفتی امکان شفاف سازی درآمد ها و فعالیت ها در صنعت پالایشی کشور فراهم شود. در گام دوم با فراخوان و عفو دسته جمعی، امکان استفاده از ظرفیت سرمایه گذاری ایرانیان خارج نشین  فارغ از هر گونه مشکلات برجای مانده از گذشته فراهم شود چرا که در شرایط بحرانی موجود بهترین گزینه استفاده از ورودی سرمایه های خارجی است.

نسخه ای برای درمان فوری بورس

در بازار سرمایه اما اگر چه کمتر از یک ماه از تکیه رئیس جدید سازمان بورس سپری می شود اما حداقل انتظار فعالان بازار سرمایه این بود که رئیس جدید سازمان بورس با مجموعه ای هماهنگ و معتقد به جریان فکری خود مشغول بکار شود در حالی که همچنان ادامه دهنده تفکر و عملکرد مدیریت قبلی است آن هم با تیمی که ذهنیت و رفتار آنها همچنان با مدیریت قبلی همخوانی دارد. اگر نیازی به بینش جدید در بازار سهام نبود باید پرسید جابه جایی روسای سازمان بورس با چه هدفی صورت گرفته است؟

از سویی دیگر می توان انتظار داشت که پیش از انتخاب فطانت برای ریاست سازمان بورس رایزنی های گسترده ای صورت گفته و به این ترتیب می بایست قبل از ورود به سازمان بورس، برنامه مشخصی را برای اداره بازار سرمایه 300 هزار میلیارد تومانی ارایه می کرد در حالی که می بینیم با وجود برخورداری از سواد مالی و سابقه درخشان هنوز در مرحله رایزنی برای تدوین برنامه هستند.

اسماعیل پور در ادامه با بیان اینکه رئیس جدید سازمان بورس نباید خودش را مسئول حرکت شاخص بورس بداند و تنها باید بر عملکرد ساختارهای بازار سهام نظارت کند، اقدام فوری وی برای برخی موانع موجود در بازار سرمایه برای جلوگیری از فرار اعتماد سهامداران را خواستار شد و گفت: قبل از هر چیز تعدیل و تغییر متغییرهای تاثیر گذار بر محاسبه شاخص کل بازده نقدی و قیمت سهام در دستور کار جدی رئیس سازمان بورس قرار بگیرد در حالی که پیش از این همواره بر رونمایی قریب الوقوع نماگرهای مختلف در بورس تاکید می شد معلوم نیست چرا متولیان بورس همچنان دست روی دست گذاشته اند.

در عین حال امکان بازگشایی و توقف نماد معاملاتی براساس مفاد قانون بازار سرمایه که حداکثر توقف نماد را تا 72 ساعت مجاز شمرده است فراهم شود و در صورت عدم شفافیت اطلاعات از سوی ناشر با یک گزارش مبسوط  از سوی ناظر بازار اقدام به بازگشایی نماد معاملاتی کند.

در اقدام بعدی رئیس سازمان بورس به شدت خواستار جلوگیری از معاملات بلوکی در بازار خرد سهام گردد و اینگونه معاملات را به بازار در نظر گرفته شده برای آنها انتقال دهد. در مورد مسائل کلان اقتصادی از جمله نرخ بهره،نرخ خوراک مجتمع های پالایشی و پتروشیمی و یا بهره مالکانه معدنی ها نیز ضمن تهیه گزارشی متقن و جامع در زمینه اقدام ها و ابهام های موجود و انتشار عمومی آن بر روی سایت سازمان بورس برای ناشران و شرکت های درگیر با موضوع های مذکور نیز ارسال شود تا به نوعی علاوه بر سلب مسئولیت از نهاد ناظر ،ضریب شفاف سازی و اطلاع عموم مردم از رخدادهای موجود افزایش یابد.

وی ادامه داد: در گام بعدی رئیس سازمان بورس می بایست سامانه اطلاع رسانی ناشران بورسی یا همان کدال را به عنوان ابزاری برای شفاف سازی اطلاعات بکار گیرد. در حال حاضر اطلاعات شرکت ها ابتدا به دست سازمان بورس در اداره نظارت بر ناشران می رسد و پس از گذشت مدت زمان زیادی در این سامانه منتشر و در معرض دید عموم قرار می گیرد در حالیکه این عملکرد اشتباه مطلق است. می توان با برعهده گذاشتن انتشار مستقیم اطلاعات از سوی ناشر و سپس تعبیه ابزاری برای مشخص کردن نظرات سازمان بورس برای آن اطلاعیه منتشر شده سامانه کدال را از اتهاماتی همچون سامانه دروغ یا رانت آور نجات داد.

سازمان بورس وظیفه سود یا ضرر هیچ شخصی را بر عهده ندارد و تنها مسئول زیر ساخت ها است. در حال حاضر 450 شرکت در بورس پذیرفته شده اند که اگر قرار باشد برای هر کدام از آنها دو کارشناس تعیین شود سازمان بورس قادر به مدیریت آنها نیست. مسئولیت نشر اطلاعات باید بر عهده ناشر قرار بگیرد و تنها زمانی که ناشر از مقررات تخطی کرد با اقدام ناظر مواجه شود.

اسماعیل پور از بازگرداندن نقش اصلی ارکان سازمان بورس در بازار سرمایه نیز سخن گفت و افزود: اختیار اجرایی همه ارکان و بورس ها به خودشان سپرده شود تا از شانه خالی کردن مسئولیت برخی اقدام ها همچون قطع و وصل شدن سامانه های معاملاتی جلوگیری و مدیران در برابر سهامداران پاسخگو باشند، همچنین سازمان بورس به عنوان نهاد خود انتظام که به اطلاعات مالی 700 شرکت سهامی عام دسترسی دارد و ادعای شفاف سازی اطلاعات در بازار سرمایه را دارد برای یکبار هم که شده یک برگ اطلاعیه از عملکرد مالی خود در بازار سرمایه منتشر کند تا سهامداران ببینند درآمد سالیانه 60 میلیارد تومانی این نهاد چگونه هزینه می شود.

به باور وی، رئیس شورای عالی بورس ایران، هم اکنون نماینده دولت و وزیر کابینه است در حالی که بازارهای سرمایه در تمام دنیا بازارهایی مستقل و مبتنی بر عرضه و تقاضا و بدون وابستگی به دولت هستند.

یکی از ایرادهایی که بورس ایران هیچ گاه نتوانسته در بورس های جهانی پذیرفته شود اعضای دولتی شورای عالی بورس و در راس آن وزیر اقتصاد می باشد. ساختار بورس ایران باید مشابه سازمان نظام پزشکی یا کانون وکلا انتخاب شوند تا امکان بروز و ظهور دیدگاه بخش خصوصی واقعی در اقتصاد فراهم شود. در نهایت قانون بازار سرمایه با ایرادها و حتی نقض قرض هایی مواجه می باشد که برای حل آنها به هیچ کجا نمی توان شکایت برد.

همچنین برگزاری هر ساله نمایشگاه بین المللی بورس و بانک و بیمه بدون آنکه دستاورد مشخصی برای بازار سرمایه ایران در پی داشته باشد و یا عدم برگزاری دوره های آموزشی رایگان برای آشنایی عموم مردم باعث شده بازار سرمایه همچنان بازاری ناشناخته برای مردم باقی بماند.

باید پرسید متولی بازار سرمایه با وجود تاکید بر توسعه نهادهای مشاور سرمایه گذاری تاکنون چند تحلیل و یا مقاله پژوهشی از آنها برای انتشار عمومی درخواست کرده است؟ رئیس سازمان بورس به عنوان سخنگوی این نهاد می بایست با پرهیز از مصاحبه ها و گفتگوهای بدون پشتوانه با رسانه ها در اقدامی منسجم و ساختاری و براساس تقویم زمانی و مکانی مشخص همچون سایر مدیران نهاد های مالی دنیا به ارایه آمارها و پاسخ پرسش های خبرنگاران بپردازد.

از این رو اکتفا وزرا و مسئولان و یا مدیران اجرایی به کلمات و سخنان پراکنده و بدون هماهنگی همچون در کف قرار گرفتن قیمت سهام و یا بهترین موقعیت برای خرید و فروش با تبعات جبران ناپذیری در بازار سرمایه و جامعه مواجه است.

وزیر دولت مسئول پرتفوی گردانی نیست و صندوق توسعه هم ابزار سازمان بورس برای مدیریت شاخص نیست. ساختار بازار سرمایه نیاز به ترمیم جدی و سریع داشته و باید به مردم آموزش داد که بازار سرمایه محل حرفه ای ها و هر سرمایه گذاری مسئول عملکرد خویش است.

در نهایت سایت سنا به عنوان تارنمای خبری سازمان بورس هم اکنون تنها برای روزهای مثبت بازار سرمایه حرف برای گفتن داشته و در حال حاضر بازگو کننده واقعیات بازار نیست. روابط عمومی سازمان بورس و ابزارهای رسانه ای آن باید علاوه بر روزهای مثبت برای روزهای منفی بازار نیز با مردم سخن بگوید و بی اعتمادی نسبت به این نهاد خود انتظام ایجاد نگردد.

اسماعیل پور با بیان اینکه حل مشکلات فوق بیش از 50 درصد نگرانی های امروز بازار سرمایه را حل خواهد کرد، افزود:این رخدادها هیچ ارتباطی به تحریم ها و یا درآمد های نفتی نداشته و حل فوری آنها اعتماد و امید را به بازار بازخواهد گرداند.