تجلیل از مقام بانی‌ آموزش زبان‌ سغدی

بدرالزمان قریب زبانی را که هزار سال زبان جاده ابریشم بود و در ایران ناشناخته، به جامعه ایرانی باز شناساند و همین وجه تمایز این بانوی دانشمند با دیگر مردمان سرزمینش است، چرا که او در این حوزه براستی یگانه است. او 20 سال از عمرش را صرف نگارش دو جلد «فرهنگ سغدی» کرد و در این فرهنگ فارسی- انگلیسی، واژه‌های مختلف سغدی را از متون مختلف بودایی، مانوی و مسیحی گرد آورده و از نظر ریشه‌شناسی نیز اطلاعاتی ارائه داده است. بجز همین فرهنگ سغدی که به چاپ دوم رسیده، کتاب «زبان‌های خاموش» بدرالزمان قریب نیز که ترجمه‌ای است از نوشته یوهانس فریدریش با همراهی دکتر یدالله ثمره، کتاب سال شناخته شد.

قریب که بیشتر وقتش را بر نگارش مقاله‌های متعدد تخصصی گذاشته و تنها کتاب دیگرش نیز «داستان تولد بودا به روایت سعدی» است.

هشتم آذرماه امسال یکی دیگر از بزرگداشت‌های انجمن آثار و مفاخر اسلامی به دکتر بدرالزمان‌ قریب، زبانشناس و سغدی‌پژوه برجسته اختصاص داشت.

به گزارش ایران، این مراسم با حضور افرادی همچون فتح‌الله مجتبایی، حجت‌الاسلام والمسلمین ‌هادی خامنه‌ای، حجت‌الاسلام والمسلمین علی یونسی، دکتر مهدی محقق، رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، دکتر غلامعلی حدادعادل، ژاله آموزگار، زهره زرشناس و حسن رضایی باغ‌بیدی به تکریم مقام علمی و اخلاقی این استاد ارجمند پرداختند. در آیین بزرگداشت دکتر بدرالزمان قریب لوح تقدیری منقش به نشان طلای انجمن آثار و مفاخر فرهنگی ایران با متنی به امضای مهدی محقق به این بانوی دانشمند اهدا شد.

رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، در ابتدای این مراسم ضمن تشکر از حاضران در این مراسم گفت: ما برای تکریم و تعظیم یکی از چهره‌های علمی و درخشان این مملکت در این مجلس حاضر شده‌ایم.

مهدی محقق، خاندان قریب را از خاندان برجسته علم برشمرد و ادامه داد: جد ایشان شمس‌العلمای قریب از علمای بزرگ این مملکت بودند که نه تنها در ادبیات فارسی بلکه در ادبیات عربی استادی کم‌نظیر بودند.

وی با اشاره به فضایل اخلاقی این بانوی دانشمند تصریح کرد: دکتر بدرالزمان قریب استاد دانشگاه‌های مختلف از جمله پهلوی شیراز و دانشگاه تهران بودند و سال‌ها در محضر استادان برجسته ایران مانند بدیع‌الزمان فروزانفر و جلال‌الدین همایی و استادان خارجی همچون پروفسور هنینگ تلمذ کردند. هنینگ یک زبان‌شناس برجسته بود که کشف کرد قابوسنامه یا کابوسنامه جعلی است. عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی در ادامه افزود: ما به زبان پهلوی توجه نداشتیم زیرا این زبان به اشتباه به خاندان پهلوی نسبت داده شده در حالی که ربطی به خاندان پهلوی ندارد و زبان قدیمی ایران بوده است و ایرانیان قدیم در زمان ساسانیان با آن تکلم می‌کردند.

وی که در سخنانش دکتر قریب را متخصص زبان‌های باستانی ایران دانست، گفت: ایشان در زبان پارسی کهنه و پارسی میانه که همان زبان پهلوی باشد تخصص دارد و نزد استادان بزرگ درس خوانده است.

محقق گفت: بایستی از خانم دکتر قریب که همت خود را به کسب علم و زبان‌های قدیمی خصوصاً زبان سغدی معطوف داشتند تشکر کنیم که کارهای ارزنده و ماندگاری چون فرهنگ سغدی را تألیف کردند که کتاب برگزیده سال جمهوری اسلامی ایران نیز شد. عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی در پایان دکتر قریب را بانویی دانشمند خطاب کرد و گفت: اگرچه ظاهر او ضعیف و لاغر است ولی درون او یک شیر ژیان است.

رئیس فرهنگستان زبان و ادب ‌فارسی در این مراسم گفت: خانم دکتر بدرالزمان قریب تنها بانویی هستند که به عنوان عضو پیوسته در شورای فرهنگستان حضور دارند.

غلامعلی حدادعادل افزود: در چند سالی که دکتر مهدی محقق اقدام به برگزاری چنین مجالسی کرده‌اند، 134 زندگی‌نامه درباره مفاخر منتشر شده است فکر می‌کنم تعداد خانم‌هایی که از آن‌ها تقدیر شده از تعداد انگشتان یک دست بیشتر نباشد درحالی که خانم‌های جامعه ما شایستگی بیشتر از این را دارند. این مجلس هم از آن جهت که تقدیر از یک دانشمند ایرانی است و هم به خاطراینکه تقدیر از یک زن دانشمند است، اهمیت دارد. او با اشاره به آشنایی اش با دکتر قریب که به سال 1345 می‌رسد، تصریح کرد: آن زمان من مدیریت کارهای نمازخانه را در دانشکده علوم ادبیات دانشگاه شیراز به عهده داشتم. از قضا اتاق ایشان در همان سالن واقع بود و من ایشان را در آنجا می‌دیدم. از همان زمان برایشان به عنوان استاد احترام قائل بودم. بعد از آن نیز این توفیق نصیب من شد که با ایشان در فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی همکاری داشته باشم.

وی در ادامه به بیان مطالب و خواندن شعرهایی به نقل از کتاب زنان سخنور تألیف علی‌اکبر مشیر سلیمی پرداخت و خاطرنشان کرد: دکتر قریب افتخاری برای ایران و محققان و پژوهشگران خارجی هستند زیرا در هر جا که بخواهند برای یک کتاب یا مقاله تازه نوشته‌شده داوری را انتخاب کنند، بی شک دکتر بدرالزمان قریب برترین گزینه‌ای است که می‌توان انتخاب کرد. رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی با برشمردن سجایای اخلاقی دکتر قریب گفت: ایشان همواره با خوشرویی، تواضع و صمیمیت در مجالس علمی ظاهر می‌شوند و توضیحات عالمانه می‌دهند از این جهت مورد احترام همگان هستند و عالم و عارف همه به ایشان احترام می‌گذارند.

در بخش دیگری از آیین بزرگداشت بدرالزمان قریب، دکتر ژاله آموزگار در سخنانی گفت: خوشحالم که برای چهارمین بار در بزرگداشتی برای دوست و هم‌دانشگاهی دیرینم ادای احترام می‌کنم که بازهم وامدار گوهرشناسی دکتر محقق و همکاران ایشان در انجمن مفاخر فرهنگی است.

آموزگار تأکید کرد: در بزرگداشت‌های قبلی هم بر جایگاه والای دانش و خرد در فرهنگ کهن ایران تأکید کردم و باوجود گله‌های شاعرانه برخی برگزیدگان فرهنگی مبنی‌ بر بزرگی سفلگان در نگاه عامه مردم ایران براین باورم در سرزمین ما با وجود برخی ظواهر فریبنده همچنان دانشمندان و خردمندان واقعی همواره در دل مردم جای داشته‌ و مورد توجه آن‌ها بوده‌اند اگر هم جفایی صورت می‌گیرد چیزی از قرب و مقام آن‌ها در میان مردم کاسته نمی‌شود.

وی افزود: موقعیت امروز دکتر بدرالزمان قریب آسان به دست نیامده است. درست است که او از هوش و استعداد ذاتی بهره‌مند بوده اما بسیاری دیگر هم چنین استعدادی را داشته‌اند که از آن بهره‌ای نبرده‌اند. عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسی در ادامه سخنانش گفت: بخت هم با بدرالزمان قریب همراه بوده و او را یاری کرد که در دوره‌ای دانشمند‌پرور مراحل تحصیل را طی کند و از محضر استادان بنام بهره‌مند شود. او بعدها با پشتوانه غنی علمی راهی غرب شد و در آنجا هم فرصت‌ها را از دست نداد و در عین حال فراموش نکرد که فرزند این سرزمین است. او افزود: بدرالزمان قریب به ایران بازگشت تا دین خود را به مردم  ادا کند و خوشبختانه با آغوش باز پذیرفته شد و احساس می‌کنم که او امروز با رضایتمندی گذشته خود را مرور می‌کند. آموزگار گفت: وقتی فرهنگ سغدی بدرالزمان قریب به‌عنوان کتاب سال جمهوری اسلامی ایران برگزیده شد تمام بزرگان فرهنگ و ادب ایران به خود بالیدند و امروز هم می‌توانم بگویم که خوشحالم او علم و دانش را سرلوحه زندگی قرار داد تا به جایگاه امروز برسد. از او سپاسگزاریم.

دکتر زهره زرشناس از دیگر سخنرانان این مراسم ضمن اشاره به ارج نهادن به خرد و دانش در فرهنگ ایران زمین تأکید کرد: تداوم پاسداشت دانایی در فرهنگ اسلامی هم جلوه ویژه‌ای دارد و فرهنگی دیرپا محسوب می‌شود. وی سپس به تجلیل از بدرالزمان قریب پرداخت و گفت: امروز بانوی دانشمندی را ارج می‌نهیم که به پژوهش در حوزه‌ای کمتر شناخته شده در فرهنگ ایران پرداخته‌ و در این مسیر به بالیدن و تثبیت حقانیت فرهنگ ایران کمک کرده است. زرشناس در ادامه با برشمردن برخی از مهمترین دستاوردهای زبان‌شناسانه استاد قریب تأثیر و ارزش تلاش‌های او را در چهار بخش تألیف آثار فراملی و مبتنی‌بر نیازهای جهانی، تربیت دانشجویانی که امروز از استادان بنام هستند، تأثیر بر روند پژوهش‌های علمی کشور و نیز قوت بخشیدن به قدرت کلمات و زبان فارسی تشریح کرد. حسن رضایی باغ‌بیدی و چنگیز امینی از دیگر سخنرانان آیین بزرگداشت بدرالزمان قریب بودند که هریک به بخشی از دستاوردهای علمی و منش شخصی این دانشمند فرهیخته پرداختند.

حسن رضایی باغ بیدی استاد دانشگاه تهران در سخنان خود دو پیشنهاد مشخص را خطاب به دکتر قریب مطرح کرد؛ یکی تدوین و تنظیم فرهنگنامه‌ای کوچک از فرهنگ قطور زبان سغدی برای استفاده دانشجویان مبتدی و دیگری اقدام برای تدوین کتابی روزآمد از دستور زبان سغدی. این دو پیشنهاد در ادامه برنامه با استقبال دکتر قریب همراه شد.

دکتر بدرالزمان قریب در آیین تجلیل و بزرگداشت خود گفت: از آنجا که آدم فروتنی هستم عادت به این تجلیل‌ها ندارم اما از محبت همه دوستان سپاسگزارم. او ضمن سپاس از متولیان برگزاری این برنامه گفت: از تمامی عزیزانی که امشب بنده را مرهون محبت خود کردند سپاسگزارم اما به واقع آدم فروتنی هستم و اصلاً عادت به این قبیل تجلیل‌ها ندارم. وی افزود: همواره خودم بوده‌ام و کتاب‌ها و تحقیقاتم و امروز خوشحالم که دانشجویانی را در کلاس‌هایم داشته‌ام که امروز هر یک استاد من شده‌اند. این‌ها همه فوق‌العاده‌اند. دکتر قریب در ادامه ضمن تأکید بر اینکه «زحمات بسیاری کشیدم و مسیر زندگی‌ام فراز و فرودهای بسیاری داشت تا به امروز برسم» مرور کوتاهی بر مراحل مختلف تحصیلی خود در ایران و خارج از کشور داشت. وی در ادامه به فعالیت‌های امروز خود اشاره کرد و گفت: امروز مشغول گردآوری مجموعه‌ای از واژگان سغدی هستم که در فرهنگ لغات سغدی نبوده و قصد دارم این واژگان را در قالب فرهنگ کوچکی تدوین کنم. یک واژه‌نامه بلخی هم در دست تدوین داریم. دکتر بدرالزمان قریب در پایان صحبت‌های کوتاهش تأکید کرد: چون تعارف بلد نیستم نمی‌دانم چگونه باید از عزیزانی که امشب به من لطف داشتند تشکر کنم اما از همین‌جا دست تک‌تک‌شان را می‌بوسم.