حمل و نقل کشور همچنان می‌لنگد

به هر جهت در بخشی از این برنامه که درخصوص حمل‌و‌نقل جاده‌ای بود 9 سر فصل تحت عنوان:

1- توجه خاص و ویژه به امر کاهش مرگ‌و‌میر ناشی از تصادفات جاده‌ای با توجه به آثار زیانبار انسانی، اقتصادی، اجتماعی و ملی آن.

2- توسعه سیستم‌های هوشمند جاده‌ای شامل سیستم‌های ETC، دوربین‌های نظارت تصویری، دستگاه‌های تردد شمار برخط در جهت افزایش ایمنی و خدمات حمل‌و‌نقل جاده‌ای.

3- ارتقای کمیسیون ایمنی به سازمان ملی ایمنی.

4- بهبود شیوه‌های نگهداری راه‌های کشور و استفاده از ظرفیت‌های بخش‌خصوصی در تامین تجهیزات و مواد و مصالح مورد نیاز.

5- استقرار و توسعه سیستم سطح سرویس در طبقه‌بندی راه‌های کشور برای سرمایه‌گذاری بهینه در بهسازی و نگهداری آنها.

6- افزایش سطح خدمات نگهداری و بهسازی جاده‌ای با اجرای مناسب روکش آسفالت، تهیه و نصب علایم و تجهیزات ایمنی، تقویت ناوگان راهداری و رفع نقاط پرحادثه.

7- توسعه بنادر خشک توسط بخش‌خصوصی.

8- تثبیت کیفیت راه‌های روستایی براساس روش‌های بومی و کاهش سهم آسفالت.

9- احیای انستیتو آسفالت و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین در تولید انواع قیر.

با توجه به اینکه تصادف حاصل اشتباه و نقص یکی از سه عامل یعنی انسان، جاده و خودرو است. مادامی که هریک از این سه عامل وظیفه خود را درست انجام دهند و بدون عیب باشند، حادثه اتفاق نمی‌افتد اما اگر یکی از این سه عامل در انجام وظیفه تعلل و قصور ورزد یا معیوب باشد، هیچ اتفاق ناگواری دور از انتظار نیست.

بررسی‌ها نشان می‌دهد ایران با ثبت آمار 27 هزار کشته در سال در مقایسه با جمعیت 70 میلیون نفری خود، به لحاظ سرانه قربانیان حوادث رانندگی، رتبه اول را در دنیا به خود اختصاص داده است.

تصادفات رانندگی روزانه حدود 25 میلیارد تومان و سالا‌نه بالغ برهشت هزار و 900 میلیارد تومان خسارت به کشور وارد می‌کند و خسارت اقتصادی ناشی از حوادث رانندگی سالا‌نه چهار درصد تولید ناخالص ملی را شامل می‌شود. ‌

همین تعطیلی سه روزه عید فطر امسال منجر به مرگ ۱۳۰ نفر و مجروحیت یک‌هزار نفر در تلفات حوادث رانندگی شد. این آمار در حالی اعلام شد که مدیرکل روابط عمومی مرکز مدیریت حوادث و فوریت‌های پزشکی کشور از افزایش تلفات ناشی از تصادفات در تعطیلات عید فطر نسبت به سفرهای نوروزی خبر داد و گفت که به نظر می‌رسد تعداد تلفات ناشی از تصادفات در سه روز تعطیلی پس از ماه رمضان، نسبت به کل 13 روز تعطیلات نوروز افزایش داشته است و حجم سفرها به قدری بالا بود که گویا تمام مردم سفرهای خود را برای این سه روز برنامه‌ریزی کرده بودند.

از سوی دیگر یک روز بعد از تعطیلی عید سعید فطر، روزنامه دولت سرمقاله خود را به مطلب «تنهایی مسافران در تعطیلات» اختصاص داده و نوشته است، «جاده‌های شمال و برخی جاده‌های شمال غرب و مرکزی کشور با تعطیلات عیدفطر تبدیل به پارکینگ عمومی شد.

در ادامه یادداشت روزنامه اطلاعات آمده است: تجربه سفر 12 ساعته از تهران تا قزوین و سفر 24 ساعته از تهران به شمال، سال‌های سال در خاطره شهروندان خواهد ماند. جای تردید نیست که چنین پدیده فراگیر و فزاینده‌ای هم جای تحقیق و تحلیل جامعه شناختی دارد و هم واکاوی مدیریتی.

البته ذکر هشدارهای مسولین هم خالی از لطف نیست، فریبرز واحدی، مدیرکل اداره راه‌وشهرسازی استان تهران گفت: آمارکشته‌شدگان جاده‌ای به گونه‌ای است که انگار روزی یک فروند هواپیمای فوکر 100 در جاده‌ها سقوط می‌کند. به گفته واحدی، روزانه 120 نفر در تصادفات جاده‌ای کشته می‌شوند.

همچنین مصطفی معید فر، مشاور وزیر راه‌و‌شهرسازی هفتم آبان‌ماه ۱۳۹۳ اعلام کرد که در ۹ سال اخیر ۱۳۰ هزار نفر بر اثر سوانح جاده‌ای معلول شدند.

بهمن 92 بود که برف سنگینی بارید و جاده‌های کشور فلج شدند.

بارش این برف آنقدر دست‌وپاگیر و دردسرساز شد که پس از دستور ویژه رییس‌جمهور، وزرای نیرو و راه‌و‌شهرسازی به استان‌های گیلان و مازندران اعزام شدند.

طبق آنچه رییس گروه هیات پارلمانی به غرب استان مازندران اعلام کرد خسارات ناشی از برف در غرب مازندران بیش از 800 میلیارد تومان است.

در حالی مسوولان استان‌ها نبود تجهیزات و فرسودگی ماشین‌آلات برف‌روبی را به عنوان اصلی‌ترین مشکل بازگشایی راه‌ها مطرح کردند که عباس آخوندی در جریان بازدید اعلام کرد‌ که بارش برف یک اتفاق بسیار خوبی است که می‌تواند عوارض زیادی هم داشته باشد و باید به یکدیگر کمک کنیم و از این موقعیت حسن استفاده را ببریم.

از این مبحث که بگذریم به تازگی ترک‌ها روابط ترانزیتی خود را با ایران به هم زده و ایران هنوز نتوانسته با آنها توافق کند زیرا ترک‌ها حاضر به پرداخت تعرفه عبور و پرداخت مابه‌التفاوت سوخت نیستند.

و اما حمل‌و‌نقل ریلی شامل موارد زیر بود:

1- توجه ویژه به حمل‌و‌نقل ریلی با توجه به توسعه طرح‌های صنعتی.

2- اتصال به شبکه‌های ریلی بین‌المللی به منظور عبور کالا و مسافر ترانزیت.

3- ایجاد پهنه‌های ریلی برای جابه‌جایی مسافر با توجه به طرح‌های توسعه شهری.

4- تلاش برای تحقق اهداف کمی در برنامه پنجم توسعه.

5- استقرار نظام مستقل تنظیم مقررات ریلی به منظور حمایت از سرمایه‌گذاری بخش‌خصوصی جهت دسترسی مطمئن به شبکه، تنظیم رژیم حقوقی مسوولیت‌ها و قیمت‌گذاری منصفانه خدمات.

6- برنامه‌ریزی برای نوسازی ناوگان ریلی و خارج کردن ناوگان فرسوده و همچنین افزایش واگن‌ها و لکوموتیوها در جهت افزایش سهم حمل‌و‌نقل ریلی در بار و مسافر توسط بخش‌خصوصی.

7- افزایش بهره‌وری تا دوبرابر وضع موجود.

در هفت ماه نخست امسال 9 حادثه ریلی در محور راه‌آهن جنوب کشور رخ داده است که فرسودگی خطوط دلیل عمده این سوانح بوده و هنوز ۹۰ کیلومتر این مسیر بازسازی نشده که احتمال فاجعه انسانی را بالا برده است.

گویی بناست تا زمانی که تلفات انسانی رخ ندهد و فاجعه انسانی به وقوع نپیوندد کسی این مسیر را بازسازی نکند و مسوولان خطرات زیست‌محیطی این سوانح و احتمال دادن این نکته که شاید قطار بعدی مسافربری باشد را در نظر نمی‌گیرند.

طبق برآوردهای شرکت راه‌آهن، ایران برای توسعه زیرساخت‌های بخش ریلی به بیش از 30 هزار میلیارد تومان سرمایه‌گذاری در بخش زیربنایی (خطوط ریلی) و 15 هزار میلیارد تومان سرمایه‌گذاری در بخش واگن و لکوموتیو نیازمند است.

در حالی کلنگ راه‌آهن سراسری ایران ۲۳ مهرماه ۱۳۰۶ در ایران بر زمین زده شد که بخشی از صنعت به شدت از مسیر توسعه خارج شده است.

جالب است اوضاع به حدی حاد است که محسن پورسیدآقایی، مدیرعامل شرکت راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران با بیان اینکه بسیاری از خطوط ریلی کشور نیاز به بازسازی دارند، اعلام می‌کند که این روزها بسیاری از پیچ‌های راه‌آهن گرگان را می‌توان با دست‌باز کرد.

با وجود اینکه حمل‌و‌نقل هوایی‌ بیشترین حواشی را طی چند ماه گذشته داشته اما موارد مطرح شده کمتری دارد حال مشخص نیست آب رفتن این موارد حکایت از آن دارد که حال این بخش از صنعت خوب است؟! موارد مطرح شده برای صنعت هوایی پنج سر فصل به شرح زیر است:

1- بهبود و توسعه ناوگان حمل‌و‌نقل هوایی با کمک بخش‌خصوصی.

2- ایجاد خطوط تاکسی هوایی با کمک بخش‌خصوصی.

3- کاهش سن ناوگان.

4- افزایش صندلی تا 5/1 برابر وضع موجود.

5- کاهش محدودیت‌های حمل‌و‌نقل هوایی.

در حال حاضر تا اسم صنعت هوایی را می‌آوریم اولین تصویر در ذهن مخاطب سقوط ایران 140 خواهد بود که مسافران زنده زنده در آتش سوختند و برای آن دلیل واضحی اعلام نشده است. البته رییس سازمان هواپیمایی مواردی را مطرح کرد که تنها امنیت پرواز را زیرسوال برد و نتیجه دیگری نداشت؛ اینکه خلبان به موقع از خود هوشیاری نشان نداده یا اینکه قبل از پرواز هواپیما چک فنی شده اما دو ثانیه قبل از پرواز موتور از کار افتاده است!

مورد بعدی سقوط فالکون سازمان هواپیمایی و مرگ چهار سرنشین آن بود که در خصوص دلیل سقوط آن هم اعلام شد علی‌رغم وجود اشکالاتی در موتور، جعبه سیاه و اتوپایلوت، هواپیمای فالکون مجوز پرواز را دریافت کرده بود!

از آزادسازی نرخ بلیت هواپیما و مشکلات به وجود آمده هم هرچه بگوییم کم گفته‌ایم زیرا نه‌تنها کیفیت افزایش نیافت بلکه قیمت هم بالا رفت و مسافران هر روز ناراضی‌تر از دیروز هستند. تاخیرات پروازی، فرسودگی ناوگان و زمینگیری اکثر پروازها هم تکرار مکررات است و بارها گفته شده است.

برای حمل‌و‌نقل دریایی هم که آخر صف قرار گرفته کلا سه اقدام در نظر گرفته شده است که در ادامه می‌آید:

1- استفاده از ظرفیت‌های ایجاد شده در بنادر کشور.

2- توسعه زیرساخت‌های دریایی برای رونق گردشگری دریایی.

3- ارتقای کیفیت فرآیند‌های مدیریت بنادر و خدمات گمرکی.

گویی این بخش از حمل‌و‌نقل کشور با مشکلات کمتری دست‌و‌پنجه نرم می‌کند.

بخش دیگری هم وجود دارد که اگرچه در این برنامه به صراحت در مورد آن صحبت نشده اما اکنون مشکلات زیادی را برای وزارتخانه، دست‌اندرکاران و مردم ایجاد کرده است؛ پروژه‌های نیمه تمام معضلی است که بارها مطرح شده است. اگر بگوییم پروژه‌های نیمه‌تمام بلای جای دولت جدید است بیراه نگفته‌ایم زیرا کلنگ‌های بی‌مورد و بدون توجیح اقتصادی موجب شده تا مشکلات بسیاری برای دولت و پیمانکاران به وجود آید و ساخت پروژه‌ها تا اطلاع ثانوی و رسیدن بودجه تعطیل شود.

در برنامه پیشنهادی در دو بند در این خصوص آورده شده است که یکی از آن غربالگری پروژه‌های در دست اجرا و اولویت‌بندی آنها برای جلوگیری از خواب سرمایه‌ها و اتلاف منابع و دیگری تکمیل پروژه‌های با اهمیت نیمه‌تمام با توجه به تبعات منفی طولانی شدن زمان ساخت آنها مانند آزادراه تهران- شمال و فاز دوم فرودگاه بین‌المللی امام خمینی (ره) است.

متاسفانه آنچه در خط به خط این برنامه مشاهده شد بیشتر شبیه مقاله یا جزوه‌های دانشگاهی است و با مشکلات فعلی این صنایع همخوانی ندارد به عبارت دیگر می‌توان گفت جنبه اجرایی آن بسیار دور از ذهن است و بیشتر به درد همان رای اعتماد گرفتن می‌خورد. مصداق آن هم همین توضیحی است که برای بخش حقوق شهروندی آورده شده است: «رعایت حقوق شهروندی مبتنی بر قانون اساسی و رعایت آن در تمام شئون فعالیت‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی متناظر با ماموریت‌های این وزارتخانه با رویکرد احترام به حق انتخاب مردم، پذیرش تنوع‌های محلی در عین وحدت هویت ملی و اقدام در جهت بهبود کیفیت زندگی مردم اصل حاکم بر این برنامه است؛ بر همین مبنا، حق دسترسی ایمن و آزاد به منابع اعم از اطلاعات، فرصت‌ها و منابع فیزیکی، مالی و اداری، توسعه امکان مشارکت و پرسشگری تمام مردم و همچنین فعالان اقتصادی و اجتماعی در حوزه‌های مرتبط با ماموریت وزارتخانه در ارتقای کیفیت محیط سکونتگاه‌های ایران و شبکه‌های ایمن و کارآمد حمل‌و‌نقل و رعایت رقابت منصفانه در تمام فعالیت‌های حرفه‌ای و کسب‌وکار مرتبط اصول حاکم بر این برنامه هستند.

پس از گذشت یک سال و سه ماه می‌بینیم که مشکلات همچنان باقی است و در برخی از موارد حتی بغرنج‌تر شده است. تنها نتیجه‌ای که به ذهن می‌رسد این است که حل این مشکلات شاید به چندین وزیر احتیاج داشته باشد.