کلیشههای زنان در نگاه رسانه ملی
زن در آشپزخانه غذا میپزد و مرد سر میز منتظر غذا نشسته است، زن با انبوهی از ظرفهای کثیف در سینک آشپزخانه روبهرو است و مرد روزنامه میخواند، زن درگیر و دلمشغول انتخاب بهترین پودر لباسشویی است و مرد به این فکر میکند کدام بانک را برای استفاده از خدمات الکترونیک انتخاب کند...
زن در آشپزخانه غذا میپزد و مرد سر میز منتظر غذا نشسته است، زن با انبوهی از ظرفهای کثیف در سینک آشپزخانه روبهرو است و مرد روزنامه میخواند، زن درگیر و دلمشغول انتخاب بهترین پودر لباسشویی است و مرد به این فکر میکند کدام بانک را برای استفاده از خدمات الکترونیک انتخاب کند، زن از میهمانان پذیرایی میکند و مرد فوتبال تماشا میکند، زن میپرسد و مرد در مقام دانای کل جواب میدهد.
آرمان در ادامه نوشت: اشتباه نکنید! اینها بخشهایی از یک کتاب یا فیلمنامه نیست بلکه تصاویر رایجی است که در قالب آگهیهای تبلیغاتی هر از چند گاه از صدا و سیما پخش میشود و خیل عظیمی از تماشاگران را به خود جذب میکند. تلاش برای فروش کالا و اقناع مخاطب برای خرید یا به عبارت دیگر، ترویج فرهنگ مصرفی یکی از ارکان دنیای سرمایهداری است. در این میان، گسترش وسایل ارتباط جمعی و فراگیر شدن آنها بیشترین کمک را به ترویج این فرهنگ و نهادینه کردن آن در جامعه کرد.
پخش انواع و اقسام تبلیغات و آگهیها در اماکن مختلف و احاطه انسان امروز از طریق وسایل ارتباط جمعی از عمدهترین راهها برای القای فرهنگ مصرف است. تاثیر گسترده تبلیغات بهویژه تبلیغات تصویری برای نهادینه ساختن فرهنگ مصرف و روی آوردن شهروندان به خرید کالا و همزمان با آن رونق تجارت موجب شد تا بسیاری از صاحبان کالا با پذیرش قیمتهای بالای صدا و سیما خواهان پخش تبلیغات محصولات خود باشند. پخش تبلیغات در رسانههای گروهی به ویژه تلویزیون و تاثیر قابل توجه آن بر مخاطبان موجب شده است تا در سالهای اخیر، بسیاری از کارشناسان حوزه ارتباطات به مفاهیمی که آگاهانه یا ناآگاهانه از طریق تبلیغات به مخاطبان ارسال میشوند، تاکید کنند. به عبارت دیگر، محتوای پنهان پیام که به طور غیرمستقیم مخاطب را تحت تاثیر قرار میدهد، موضوعی است که طی سالیان گذشته بارها مورد بررسی قرار گرفته است.
مرد آگاه؛ زن خانهدار
تاکید بر کلیشههای جنسیتی و گنجاندن دو جنس در چارچوب مفاهیم سنتی برای درک راحتتر پیامهای بازرگانی و گاه همزاد پنداری مخاطب با این پیامها در چند سال اخیر و همزمان با حرکت کشور به سمت دوران گذار میان سنت و مدرنیته شکل تازهای به خود گرفته است. در واقع، ترویج کلیشههای جنسیتی که دیر زمانی در جامعه رایج بوده است، نهتنها خود را در قالب سریالهای تلویزیونی که در محتوای پیامهای بازرگانی بهخوبی نشان داده است. ترویج کلیشههای جنسیتی و جا انداختن نگاه مرد آگاه و پویا و زن خانهدار بهطور حتم، با بسیاری از شعارهای مسئولان در چند سال اخیر در تناقض است. درحالی که بسیاری از مسئولان حضور زنان در دانشگاهها و تلاش این قشر برای حضور در جامعه بهرغم تمامی مشکلات را برگ برندهای در کارنامه کاری خود میدانند، تاکید بر نگرشهایی که زن را تنها در چارچوب خانه و دغدغه زن را پختن غذا، شستن ظرفها و مراقبت از کودک معرفی میکند و مرد را همچنان به عنوان فردی که روزنامه میخواند، با رایانه کار میکند یا فوتبال میبیند، تعریف میکند نشان از نگاه متناقض و سطحی دستاندرکاران به ارتقای جایگاه زنان و لزوم فرهنگسازی در این مورد دارد.
نگاه رسانه ملی به جایگاه زن
گنجاندن زنان در کلیشههای جنسیتی و احاطه آنان با مفاهیم سنتی تنها منحصر به ایران نیست. بسیاری از کشورهای توسعه یافته نیز به رغم تمامی ادعاها، گاه زنان را در قالب تعریفهای جنسیتی مشخص در تبلیغات و آگهیها نشان میدهند. البته، در این کشورها مدیریت خصوصی شبکههای تلویزیونی و غلبه نگاه سرمایهسالار به برنامهها برای بازگشت سرمایه، راه را برای کنترل مفاهیم ارائه شده دشوار میسازد. این درحالی است که در ایران به واسطه دولتی بودن صدا و سیما و تسلط مدیران دولتی بر شبکههای تلویزیونی، بیان هر نوع دیدگاه و طرح هر نوع ایده در قالب سریال، آگهی و ... حساسیت بیشتری را در افکار عمومی و در نگاه کارشناسان ایجاد میکند.
مردم جلوتر از صدا و سیما حرکت میکنند
اسماعیل قدیمی، استاد ارتباطات با اشاره به لزوم تغییر نگاه صداوسیما همگام با تغییرات جامعه میگوید: جامعه ما تحت تاثیر عوامل درونی و شرایط منطقه ای و جهان به طور مداوم در حال تغییر و بهروز شدن است. در دنیای امروز تفکر جنسیتی نسبت به مشارکت اجتماعی مورد بازبینی قراگرفته است و جامعه حضور زن و مرد را به راحتی میپذیرد. در واقع، همگان پذیرفته اند که در پذیرش نقشهای جنسیتی نباید جنسیت را مبنا قرار داد.
این استاد دانشگاه در ادامه عنوان میکند: صدا و سیما باید تغییرات صورت گرفته را با دیدی واقع بینانه بپذیرد و در همین راستا قدم بردارد. قدیمی تصریح میکند:قوانین ما میان نقشهای خانوادگی و اجتماعی زنان مغایرتی نمیبیند. بهتراست صداوسیما نیز با پیگیری این خط با درایت بیشتر و برنامهریزی، سیاستی آشتیجویانه را در پیش گیرد. به این معنی که چه مرد و چه زن با وجود وظایفی که در جامعه به عنوان شهروند دارند، تکالیفی را باید در خانه بپذیرند. این مساله نهتنها شامل زنان نمی شود و هر دو جنس را در برمیگیرد. به باور من، تغییر رویه رسانه ملی در این زمینه نهتنها نقض قانون کشور نیست بلکه به نوعی همراهی با مخاطبی است که هر روز آگاهتر میشود و خواهان مطالب به روز است. در این شرایط القای مفاهیم کهنه تنها از میزان مخاطبان و تاثیر پیامها میکاهد.
شکاف میان رسانه و واقعیتهای اجتماعی
یک جامعهشناس نیز در گفتوگو با آرمان با اشاره به شکاف اجتماعی میان رسانههای گروهی با واقعیتهای اجتماعی میگوید: رسانه باید برآیندی از واقعیت اجتماعی باشد. اما آنچه ما در تلویزیون میبینیم حاکی از شکاف میان رسانه و واقعیت اجتماعی است. عالیه شکربیگی در ادامه تصریح میکند: امروزه زنان ایرانی توانستهاند به سقفهای نامرئی و شیشهای که آنها را در چارچوبهای مشخص تعریف میکند، نزدیک شوند و پا به عرصه اجتماعی بگذارند. تحت این شرایط نمایش زن در محیط خانه و انحصار او به خانواده نه تنها ظلمی در حق توانمندیهای زنان است، بلکه با واقعیت اجتماعی فاصله معنادار دارد. به باور من، حضور در محیط خانه و خانواده برای هر دو جنس ارزش است، اما این به معنای تاکید بر این بخش و نادیده گرفتن سایر واقعیتها نیست. متاسفانه، این نوع نگاه به زنان در ساختارهای مربوط به سیاستگذاریهای اجتماعی هم دیده میشود. وی بیان میکند: بهطور حتم، ما نیازمند گذشت زمان هستیم تا به سطحی از عدالت جنسیتی در اذهان و افکار عمومی برسیم. نمیتوان در مقابل سیل تغییر و تحولاتی که در حال رخ دادن است، ایستاد. این جریان آغاز شده است و مسئولان باید با پذیرش این روند به شکلی واقع بینانه شرایط موجود را بازتاب دهند.
گزارش خطا
غیر قابل انتشار: ۰
در انتظار بررسی: ۲۰
انتشار یافته: ۱۲
متاسفانه در مدرنیته ای که راه افتاده به زن نگاه کاملا ابزاری میشه و بعدشم برای فریب دادن زن ها به اون ها این مطلب رو عنوان می کنند که شما همه محدودیت های جامعه رو برداشتید و شما دارید پا به پای مردان کار می کنید.اسمشم گذاشتن عدالت جنسیتی!!!این درحالیه که خیلی از جامعه شناسان و زنان خودشون بازیچه این طرز فکر شدن چون حالا برای ثابت کردن خودشون باید پا به پای مردان کارهایی رو که هیچ سنخیتی با فیزیک و روحیاتشون رو نداره انجام بدن ؛از طرفی دیگر در نگاه سنتی زن باید خانه داری می کرد و مرد در خارج خانه کار می کرد که این نوعی تقسیم وظایف بر اساس تفاوت های مرد و زن بود و نه بر اساس ناعدالتی جنسیتی!!!
در کل به نظر من نویسنده این مطلب هر مدرکی هم که داشته باشه هنوز تفاوت های زن و مرد رو درک نکرده.
بسیار عالی.واقعا این پیام های بازرگانی و سریال ها بسیار خنده دار نقش زن و مرد در را به نمایش میزارن. نقش هایی ک سال ها است در بسیاری از خانه ها کمرنگ شده . جالب اینجاست که هم زن و هم مرد هر 2 بسیار راضی و خوشحال از وضعیت فعلی خود نشان داده می شوند. سعی در القا کردن اینگونه سبک زندگی بسیار نشایست و سبب پسرفت فرهنگی جامعه می شود ممنون از تحلیل زیبا و به جاتونمدت هاست که هیچ کدوم از سریالای صدا و سیما رو نگاه نمیکیم (کل خانواده)
تو این سریالا زن ها تنها نقشی که دارن نقش ذعا کردن گریه کردن التماس کردن و درخواست های غیرعقلانیه که شخصیت اون زن رو پایین میاره و در انتها گره کار به دست مرد خانواده که به قول شما همیشه دانای کل هم هست باز میشه
زنان تو سریالای ما اگر متاهل باشن جایی بهتر از آشپزخانه نصیبشون نمیشه (البته اصلا منظورم این نیست که جای بدیه) اگر مجرد باشن حق دارن دانشکده برن یا بعضا شاغل باشن
زن توو سریالای ما فقط پیشنهادای احساسی و بی منطق میده که از سوی مرد خونه رد میشه و همیشه کار منطقیو مرد خونه انجام میده
کلیپ های تبلیغاتی روشرکت های تبلیغاتی میسازندونه صداوسیما وبعداینکه شستشوورفت وروب خونه روآقایان انجام نمیدن ،خانم ها انجام میدن وآخراینکه خانه داری مگه کم چیزیه یا بدچیزیه که سیما شرم کنه وهمچین کلیپ هایی روپخش نکنه.پس چی بیان زن ها رودرحال تعویض روغن وروندن تانک نشون بدند؟ این حرفا چیه . توی تبلیغات شبکه های خارجیم همینطوره ، مثلا شبکه های المان : بازم زن به فکر پودر ماشین لباسشوییه یا به فکر مدیریت کارهای داخل خونه . این یه نگاه کلی یا یه نظم کلی که توی جوامع بشری از قدیم بوده که مرد رییس خونه و زن مدیر خونه باشن حالا رسانه ها قصد دارن زن رو در مقابل مرد قرار بدن خودتون تصور کنید که یه مرد ظرف بشوره و زن در حال روزنامه خوندن باشه احتمالا که بار تبلیغاتی ضعیفی داشته باشه پس چی . می خواهید از این به بعد مردها را با پیش بند در آشپزخانه ببینید و زن ها روز نامه بخوانند تا دلتان خنک شود . همین رفتار ها باعث شده اکنون زن ها حقوق برابر را اشتباه بگیرند و وضع همین باشد که شده است . آی گل گفتی، می دونی چرا؟ چون تهیه کنندگان اینگونه برنامه ها اینگونه می اندیشن میخواستی مردها خانه دار باشند این آرمان هم برخلاف طبیعت کل نظام جهان مطلب منتشر میکند فیلمهای آمریکایی را هم ببنید همینطور است زنها آشپزی میکنند اینهایی را که گفتید بخشی از واقعیت جامعه است. این نوع تبلیغات منحصر به صدا و سیمانیست بلکه رسانه های تصویری خارجی نیز مثلا برای تبلیغ مایع ضرفشویی یک خانم با انبوهی ضرف در آشپزخانه را به تصویر می کشند. البته در تبلیغات آنها یک خانم با لباس بیرون و دو روسری به سر در آشپزخانه قرار ندارد. صدا و سیما آنقدر اشکالات بزرگ دارد که اینهایی را که شما به آن اشاره کردید بیشتر به طنز شبیه است تا واقعیت.
نظرسنجی
پیش بینی شما از نتیجه مذاکرات و توافق چیست؟