بازی پشت پرده روسیه در اوکراین

"ولادیمیر پوتین" روز پنجشنبه هشتم می در دیدار با رئیس سازمان امنیت و همکاری اروپا مخالفت خود را با برگزاری انتخابات در دونتسک و لوگانسک اعلام کرد و از رهبران مخالفان با دولت کی یف خواست تا برگزاری همه پرسی را به تعویق بیندازند. سخنانی که با واکنش های فراوانی از سوی معترضین خواهان برگزاری انتخابات همراه شد. "دنیس پوشیلین" که از رهبران جدایی طلب طرفدار روسیه بود، در واکنش به سخنان پوتین تصریح کرد به تعویق انداختن رفراندوم منوط به تصویب مجلس خلق دونتسک است و علی رغم نهایت احترامی که برای پوتین قائل هستیم، اما با این حال باید توصیه رئیس جمهوری روسیه را مورد مشورت قرار داده و سپس به تصمیم گیری بپردازیم. 

با وجود توصیه رئیس جمهور روسیه به جدایی طلبان دونتسک و لوگانسک، انتخابات این مناطق، هشت صبح ۱۱ می (۲۰ اردیبهشت) آغاز و تا ساعت ۲۳ به وقت محلی ادامه داشت. انتخاباتی که تنها با حدود پنج درصد مخالف برای جدایی از کی یف رو به رو بود. 

اما به راستی چرا ولادیمیر پوتین به یکباره از مخالفان دولت کی یف خواست انتخابات را به تاخیر بیندازند؟ 

در این رابطه چندین تحلیل می توان ارائه داد. در یک نگاه می توان گفت روسیه به دنبال آن بود که چهره ای دموکراتیک از خود نشان بدهد. بدین معنا که در ظاهر این کار را محکوم کرد و مخالفت خود را با برگزاری همه پرسی اعلام داشت اما در پشت پرده با پشتیبانی های خود اسباب این جدایی را فراهم ساخت؛ از یک سو به مقصود خود رسید و از سوی دیگر در رسانه های خود بر طبل صلح طلبی اش در اوکراین نواخت و به مردمان غرب گفت ما نیز مدعی ایجاد صلح و وحدت در اوکراین هستیم. 

اما می توان این حرکت پوتین در صفحه شطرنج اوکراین را به روحیه معامله گری روس ها نیز نسبت داد. روسیه پس از آن که با حقیقت تلخ آشوب در اوکراین روبرو شد، در آغاز تلاش کرد این سرزمین به جای مانده از امپراتوری های پیشین را حفظ کند، اما هنگامی که شرایط را سخت دید، به حفظ منطقه ژئوپلیتیک و ژئواستراتژیک کریمه بسنده کرد. این منطقه برای کرملین نشینان از لحاظ موقعیت نظامی بسیار پراهمیت است چرا که یکی از راه های دسترسی به آب های آزاد به شمار می آید. 

از سوی دیگر، اتاق فکر کرملین از انگیزه های مردمی در شرق اوکراین برای پیوستن به روسیه مطلع است و به خوبی می داند مردم این مناطق به دنبال امنیت هستند؛ امنیتی از نوع زیستی و اقتصادی. در واقع، تلاش مردم کریمه و یا دیگر سرزمین های شرق اوکراین برای برگزاری همه پرسی، به معنای این نیست که آنها در دوراهی ماندن با اوکراین یا پیوستن به روسیه، مشروعیت حکومت بر سرزمین خود را از آن کرملین نشینان می دانند؛ بلکه این پیوستن می تواند دلایل دیگری مانند مشکلات اقتصادی نیز داشته باشد. پس از روانه شدن یانکویچ از کی یف به روسیه و روی کارآمدن دولت موقت در این کشور، کشمکش های طرفین غربی (آمریکا و اتحادیه اروپا) و روسیه عاملی شد تا دولت موقت را با بحرانی دو چندان مواجه سازد. "الکساندر تورچینف" رئیس جمهور موقت از یک سو با بحران مشروعیت و مقبولیت میان مردم کشورش مواجه است و عده ای دولت او را مولود کودتا می دانند و از سوی دیگر نزاع قدرت ها در اوکراین مسبب رشد ناامنی و کشتارهای گسترده طی ماه های اخیر شده است. 

این عوامل دست به دست هم داده است تا دولت موقت مرکزی این کشور (خواه آن را دست نشانده غرب و خواه دولتی مردمی بنامیم) از اقتدار سیاسی چندانی برخوردار نباشد. در چنین شرایطی، مردم شرق اوکراین ترجیح می دهند زیر پرچم کشوری باشند که سال ها در بخشی از امپراتوری آن زندگی کرده اند و اشتراکات فرهنگی زیادی با آن دارند. روسیه (کشور برجای مانده از اتحاد جماهیر شوروی) برای مردم شرق اوکراین کشوری بیگانه به شمار نمی رود. از این رو در شرایط فعلی، مردم کریمه، دونتسک و لوگانسک و دیگر شهرهای شرقی اوکراین ترجیح می دهند بخشی از روسیه باشند تا طعم امنیت را حس کنند و اقتصادی پر رونق داشته باشند. آنها به خوبی می دانند اگر قرار به برپایی جنگی میان روسیه و اوکراین باشد، مردم این مناطق هستند که بیشترین آسیب را می بینند. از این رو اگر عده ای نیز با دولت روسیه از لحاظ تابعیت مشکل داشته باشند، در شرایط کنونی سکوت می کنند و زندگی آرام را ترجیح می دهند. 

کرملین نشینان نیز بر خاستگاه مردمی این مناطق برای پیوستن به روسیه به طور کامل آگاه هستند و به نظر می رسد ترجیح می دهند از این ظرفیت استفاده کنند، اما نه با الحاق آنان به روسیه؛ بلکه با استفاده از این ظرفیت به عنوان برگ برنده ای بر سر میز گفتگو با ایالات متحده آمریکا و متحدین غربی اش. 

حال با در نظر داشتن چرایی اقبال مردمی در شرق اوکراین به روسیه، می توان نگاهی نیز به تفاوت های کریمه با دیگر مناطق شرقی اوکراین انداخت. روسیه پس از آنکه در آوردگاه خود با غرب دانست نمی تواند همه اوکراین را دوباره از آن خود کند، درصدد بازگرداندن منطقه کریمه برآمد. چرا که این منطقه همان طور که در بالا اشاره شد، اهمیت فوق العاده ای برای روس ها دارد. خوشحالی آشکار روس ها پس از پیوستن کریمه به روسیه در همه پرسی ۱۶ مارس، به خوبی نمایانگر اهمیت این منطقه برای آنان بود. چرا که روس ها می دانند برای گفتگو با طرف مقابل، حتما نیاز به پیروزی در کریمه دارند. اما پس از آن روس ها تلاش کردند برگ برنده خود را در اوکراین افزایش دهند و از اقبال مردمی در مناطق شرق این کشور که دلایل آن در بالا گفته شد، به نفع خود استفاده نمایند؛ اقبالی که می تواند برگ برنده کرملین نشینان در مقابل رقبای کاخ سفیدنشین خود باشد. 

تاریخ نشان داده است روس ها در بزنگاه، معامله گران قهاری هستند. در شرایط کنونی به نظر می رسد روسیه و آمریکا با نزاع و کشمکش نمی توانند به پیروزی دست یابند و حتما آنها نیز به پیروزی نسبی خرسند خواهند بود؛ پیروزی نسبی در اوکراین، سوریه و ... . 

شاید بتوان عقب نشینی یکباره رئیس جمهور مقتدر روسیه و درخواست وی برای به تعویق افتادن انتخابات در دونتسک و لوگانسک را در راستای این دیدگاه تفسیر کرد. چرا که رفتار روس ها پس از پیروزی مردم دونتسک و لوگانسک در انتخابات ۱۱ می، با رفتار آنان پس از پیروزی مردم کریمه اصلا قابل قیاس نبود. این بار از آن هیجان ها و شادی های پیشین خبری نیست و "سرگئی ناریشکین" رئیس دومای روسیه تنها به گفتن این امر بسنده کرد که این همه پرسی را می توان بیانگر این دانست که "حق مردم شهرهای دونتسک و لوگانسک در سیستم جدید حکومت داری اوکراین نادیده گرفته شده بود و از این رو مردم این شهرها از حق خود دفاع کرده و خواهان آزادی شدند."