اتلاف انرژي و بي‌برنامگي يك وزارتخانه

داود اشتياقي

با توجه به اينکه بحث صرفه‌جويي انرژي از مباحث داغ امروز کشور مي‌باشد پژوهشي در اين خصوص از سوي سنديکاي صنايع آسانسور و پله برقي ايران با شعار «استفاده از اينورتر در آسانسور = صرفه جويي در مصرف انرژي» انجام گرفته که طي اين گزارش به آن مي‌پردازيم.

امروزه بحث انرژي و راه‌هاي صرفه‌جويي در مصرف آن موضوع بسياري از سازمانها و نهادهاي داخلي و بين‌المللي است و نگراني از کاهش منابع تجديد ناپذير انرژي مانند نفت و گاز و ... از يک سو و نگراني‌هاي جامعه بشري در خصوص حفظ محيط زيست و افزايش آلودگيهاي زيست محيطي در کنار مباحث اقتصادي موضوع صرفه جويي در مصرف انرژي را از موضوعات داغ و قابل تامل جدي ساخته است وبا توجه به قيمت پايين انواع انرژي در ايران معمولا ما جزو مصرف کنندگان بي‌رويه انرژي هستيم و اين ارزاني باعث شده که همواره منابع مالي کشور صرف خريد صنايع و ماشين آلات با راندمان پايين و نرخ مصرف انرژي بالا گردد که همين امر بر اساس آمار منتشر شده رسمي منابع دولتي باعث شده سرانه مصرف انرژي ايرانيان بسيار بالاتر از کشورهاي هم سطح از نظر توسعه يافتگي باشد.
واضح است که بخش عمده مصرف برق بايد در بخش صنعت جهت ارتقاي ارزش افزوده و بازدهي مصرف گردد که اميد است با پيگيري و عزم جدي اين امر تحقق يابد.

داستان اسراف در مصرف انرژي آسانسورها نيز خيلي بهتر از ساير بخش‌ها نيست که طي جلسه‌اي در شوراي سياستگذاري صنعت آسانسور در وزارت صنايع مسئوليت بررسي اين موضوع به سنديکاي صنايع آسانسور و پله برقي واگذار گرديدکه بررسي اجمالي ذيل مزيتهاي اقتصادي استفاده از راهکارهاي موجود براي صرفه جويي را نشان مي‌دهد لازم به ذکر است مزيتهاي بسيار کاربردي و فني نيز وجود دارد که در مباحث آتي به آنها خواهيم پرداخت.
اميد است طرح موضوع با پيگيري وزارت صنايع که قول تشکيل جلسات منظم و با برنامه شورا را در اين خصوص داده به نتيجه‌اي سريع و عملياتي منتهي شود.
همان طور که مي‌دانيم آسانسورهاي کششي از نظر کنترل سرعت به دو دسته دوسرعته و VVVF تقسيم مي‌شوند که همواره شنيده ايم که استفاده از اينورتر(سيستم VVVF) در آسانسور موجب صرفه جويي انرژي مي‌گردد ليکن در اين نوشتار سعي مي‌کنيم که به زبان آمار ارزش اقتصادي آنچه را که هدر مي‌دهيم شفاف سازيم.

آسانسورهاي دو سرعته سال‌هاست که در دنيا منسوخ شده و امروزه کمتر کشوري است که از اين نوع آسانسورها استفاده نمايد ولي همانطور که در مقدمه اشاره شد در ايران به دليل هزينه پايين انرژي همواره مشتري محصولات کم ارزش و خارج از رده دنيا را هستيم و شايد ايران امروزه جزو معدود کشورهايي باشد که همچنان مشتري شرکتهاي توليد کننده موتورهاي دو سرعته آسانسور است و شايد برخي از اين شرکتها فقط بر اساس خريد ايران پابرجا مانده‌اند و گرنه سالها پيش بايستي ورشکسته و تعطيل مي‌شدند. (از ذکر نام اين شرکتها معذوريم).
ولي چرا ما بايد مصرف کننده کالاهايي باشيم که منابع ما را به تاراج مي‌برند در حالي که با تمهيداتي که امروزه ديگر خيلي پيچيده به حساب نمي‌آيند مي‌توانيم منابع گران قيمت خود را براي نسل آينده حفظ کنيم.

شايد روزي استفاده از درايو VVVF مشکلاتي را از نظر تکنيکي براي شرکت‌ها فراهم مي‌کرد ولي امروز استفاده از اين تکنولوژي به همان سادگي سيستمهاي دو سرعته در اختيار شرکتهاست پس چرا نبايد با استفاده از آن منابعي به شرح ذيل را پس انداز کنيم.
طي مطالعات انجام شده در سازمان بهره‌وري انرژي ايران (سابا) در سال 1382با اندازه گيريهاي دقيق عملي ميزان صرفه جويي در آسانسورهاي VVVF نسبت به دو سرعته 47 درصد ذکر شده است.
اگر ما با توجه به پيچيدگي بحث آماري مصرف انرژي الکتريکي در آسانسور اين ميزان را فقط 40 درصد فرض کنيم و با توجه به اينکه به طور تقريبي آمار آسانسورهاي جديد نصب شده در هر سال متجاوز از 20000 دستگاه مي‌باشد و آمار آسانسورهاي منصوبه که متاسفانه اکثراً به صورت دو سرعته هستند حدود 400000 دستگاه در نظر گرفته شود حسابهاي سر انگشتي زير نکات جالبي را روشن مي‌سازد.

اطلاعات موجود بر اساس منابع موثق:
1) 20 هزار دستگاه آسانسور منصوبه جديد در هر سال
2) متوسط قدرت موتور هر آسانسور 5/7 کيلووات
3) ميزان متوسط مصرف انرژي هر آسانسور روزانه 15 کيلووات ساعت
(بر اساس مطالعات سازمان سابا و بررسي تعداد متعددي از فيش برق آسانسورها در ساختمان‌ها با کاربردهاي مختلف)

در اين قسمت سعي شده مصارف دست کم در نظر گرفته شود تا نتايج حاصل قابل مناقشه نباشند.
4) صرفه جويي استفاده از اينورتر در آسانسور 40 درصد
5) قيمت تمام شده هر کيلووات ساعت برق بر اساس اعلام وزارت نيرو 773 ريال
6) بر اساس آمار شرکتهاي تابلو ساز در حال حاضر حداکثر 20 درصد آسانسورها به صورت VVVF نصب مي‌گردند.

بنابراين ميزان صرفه جويي روزانه در مصرف انرژي در صورت مجهز کردن همه آسانسورهاي جديد الاحداث به درايو VVVF يعني سالانه حدود 7/2 ميليارد تومان صرفه جويي در مصرف.
نکته: در صورت عدم استفاده از سيستم VVVF در آسانسور بايستي سالانه جهت تامين 96 هزار کيلو وات ساعت انرژي برق سرمايه گذاري به شرح زير انجام شود:
بر اساس گزارش‌هاي GAS TURBIN JURNAL و اطلاعات موجود از شرکت توانير دفتر برنامه ريزي در سال 1383، امروز سرمايه گذاري لازم براي توليد برق حدوداً 340 دلار به ازاء هر کيلووات توليد مي‌باشد. يعني بايستي سالانه حدود 32 ميليارد تومان نيز سرمايه گذاري گردد تا ما به راحتي آسانسورهاي دو سرعته خود را برانيم, از جيب چه کسي ؟!

اين تنها مربوط به آسانسورهاي جديدالاحداث در هر سال است و شخصاً معتقدم وضع از اين هم اسفبارتر است در ضمن بايستي به اين موارد هزينه‌هاي تعميرات و نگهداري نيروگاهها, هزينه‌هاي شبکه و انتقال و بسياري هزينه‌هاي ديگر اضافه شود.
حال ببينيم اگر با يک طرح جامع آسانسورهاي موجود را به روز سازي کرده و آنها را به سيستم VVVF مجهز کنيم چه اتفاقي مي‌افتد:

فرض‌ها:
1. به طور آماري آسانسورهاي منصوبه اکثرا دو سرعته بوده و حداکثر 10درصد از آسانسورهاي موجود ممکن است مجهز به سيستم VVVF باشند.
2. آسانسورهاي قديمي داراي راندمان پايين‌تر و عمدتاً با قدرت موتور بالاتري هستند که با همان فرضهاي ابتداي نوشتار را ملاک قرار خواهم داد.
هزينه انرژي صرفه جويي شده در سال حدود 61 ميليارد تومان
اگر فرض کنيم ظرفيت لازم براي تامين انرژي فوق در بخش نيروگاهي کشور وجود دارد؟!اين صرفه جويي سرمايه‌اي بشرح زير را آزاد مي‌کند و جلوي سرمايه گذاري جديد را مي‌گيرد.

يعني تجهيز آسانسورهاي منصوبه فعلي به اينورتر علاوه بر صرفه جويي 734 ميليون دلاري در توسعه شبکه باعث آزاد شدن 2160 مگاوات انرژي برق مي‌گردد که اين انرژي مي‌تواند در بخشهاي صنعتي سبب افزايش توليد,کاهش خاموشيهاو... گردد.
هر چند در اين نوشتار سعي نداشتم خيلي علمي و ريزبينانه وارد مباحث انرژي شوم ولي ايمان دارم در صورت توجه به موضوع مزيتها بيش از مقادير ذکر شده خواهد بود.
هرچند اين تغييرات نيازمند هزينه‌هايي از طرف مالکين يا سازندگان ساختمانها مي‌باشد ولي توجه داشته باشيم اين هزينه‌ها در صورت تحقق تعرفه‌هاي جديد قيمت انرژي الکتريکي به سرعت در اقتصاد خانوار برگشت پيدا مي‌کند.

پيشنهادها:
بر اساس تحليل نتايج حاصل پيشنهاداتي به مراجع زيربط (وزارت نيرو,وزارت صنايع و معادن,ستاد تبصره 13و...) داريم.
1. اجباري شدن استفاده از اينورتر در آسانسور در کليه نصبهاي جديددر سراسر کشور
2. در مرحله اول ترغيب و تشويق مالکين آسانسورهاي قديمي دو سرعته به تجهيز آسانسورها به اينورتر
3. در مرحله دوم اجباري شدن تجهيز کليه آسانسورهاي موجود به سيستم VVVF با اعمال سياستهاي لازم و استفاده از اهرمهاي اجرايي مناسب

4. با توجه به اينکه اينورترهاي کنترل سرعت موتورهاي آسنکرون سه فاز توليد داخل ندارند حمايت از ورود سهل اين تجهيزات از طريق کاهش سود بازرگاني مربوط به صفر.
5. اعمال سياستهاي تشويقي براي شرکتهاي مجاز طراحي و مونتاژ آسانسور جهت ترغيب مصرف کنندگان از اين تجهيزات
6. حمايت از سنديکاي صنايع آسانسور جهت آموزش و ترغيب شرکت‌ها در استفاده از اين تکنولوژي و پايش اصولي اجرا و استفاده از اينورترهاي مناسب براساس مشخصات فني مورد نياز
7. با توجه به بحران اقتصادي موجود حمايت‌هاي لازم از شرکت‌ها با در نظر گرفتن بخشي از صرفه جويي‌هاي انجام شده به عنوان يارانه براي شرکتهاي مجاز فعال در اين صنعت از طريق وامهاي کم بهره

منابع:
1. آمار صنعت آسانسور ـ کنسرسيوم تسلا ـ دماوند
2. Gas turbine jurnal-2006
3. گزارش انجام اندازه‌گيري از آسانسور‌هاي وزارت نيرو ـ سازمان بهره‌وري انرژي ايران 1382
4. مطالعات امکان سنجي نيروگاه 484 مگاواتي سيکل ترکيبي گناوه ـ گروه مپنا
5. اطلاعات فني و اقتصادي نيروگاه‌هاي کشور ـ شرکت توانير دفتر برنامه ريزي-1383

• نايب رئيس هيأت مديره سنديکاي صنايع آسانسور و پله برقي ايران