امثال موضع‌گیری‌های من به فضای سیاسی کشور خدشه وارد کرده است

دکتر صادق زیبا‌کلام، استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران  پس از انتخابات‌ ۱۳۹۲ که منجر به پیروزی آقای روحانی شد، نامه‌های فراوانی به افراد‌ مختلف نوشته و ‌تاکنون نیز در مناظره‌ها و مصاحبه‌هایش، دیدگاه‌های خود را ارائه نموده است.

هرچند برخی از این اظهارات برای وی دردسرساز شده، وی همچنان به کارش ادامه می‌دهد؛ برای نمونه وی ‌در جدید‌ترین اظهار‌نظر در مناظره اخیر با عبدالله گنجی، مدیرمسئول روزنامه جوان در دانشگاه امام صادق (ع) گفته است: «ما به جای اینکه نگران غرب باشیم، سعی کنیم وضعیت مملکت خودمان را حل کنیم. بنده کشور اسرائیل را به رسمیت می‌شناسم، چراکه سازمان ملل آن را به رسمیت شناخته است‌». این گونه اظهار‌نظرهای وی، موجی از انتقادات را میان مخالفان و حتی‌ موافقان به بار ‌آورده است؛ البته بیشتر این انتقادات نسبت به نحوه و روش بیان انتقاد و موضع‌گیری‌های زیبا کلام است، نه اصل انتقادات وی.

در همین زمینه، «تابناک» در گفت‌و‌گو با صادق زیباکلام، نظر وی را پیرامون این انتقادات جویا شده است.

آقای دکتر زیبا کلام، آقای روحانی اعلام کرد که چرا اساتید در مورد بحث هسته ای حرف نمی زنند. حالا کسانی هم که مثل شما در مورد پرونده هسته ای صحبت می کنند؛ چرا خط قرمزها را نشانه می گیرید و خود توافق ژنو را مورد بررسی قرار نمی دهید. مثلاً اینکه اصلا آیا بحث هسته ای برای ایران مفید و یا چه منفعتی دارد، به نظر می رسد کارگشا نباشد. بهتر نیست بگوییم که آیا توافق ژنو خوب است یا بد و پیرامون این توافق برای تنویر افکار عمومی توضیح دهیم؟

ــ من می‌پذیرم که شاید بخشی‌‌ از رویکرد‌هایم ‌خیلی هم به عنوان روش درست نبوده است. همواره بر این باورم که یکی از دلایل سانسور در ایران، خود نخبگان ما بوده‌اند. هنگامی که شرایط و فضا مقداری باز می‌شود، نخبگان ما یک مرتبه گفته‌اند «شتر» و به چیزی کمتر از گفتن شتر بسنده نکرده‌اند. وقتی فضا یک مقداری باز شد، آقای صادق زیبا کلام به جای اینکه بیاید و ژنو را ‌ارزیابی کند و بگوید ‌بخش‌ها و مفادی که در این توافق آمده چه بوده و چه نبود،‌ یکباره می‌گوید چه کسی گفته ‌موضوع هسته‌ای برای کشور مفید بوده است! یا به جای اینکه‌ ‌راجع به مناسبات با جهان عرب صحبت بکند، ‌می‌گوید من اسرائیل را به رسمیت می‌شناسم. گلایه شما درست است. برای اینکه صادق زیبا‌کلام‌ها باعث می‌شوند ‌فضای باز سیاسی در کشور نتواند نهادینه شود و‌ شکل بگیرد. من ایراد خودم را قبول دارم، ولی از آن طرف هم ما ‌این معضل و مشکل را داریم که دولت‌ها، مسئولین و حاکمیت اصرار دارند ‌آن چیزی را که فکر می‌کنند، درست است‌ به عنوان ‌موضوع مقدسی که مو لای درز آن نمی‌رود، مطرح کنند؛ بنابراین این طرف قضیه هم هست.


* ‌آیا همان قدر که محدودیت‌ها بلای جان شفافیت در مسائل اجتماعی سیاسی است، به همان اندازه هم ساختارشکنی روزنه‌های شفاف‌سازی را نمی‌بندد؟

ــ  ‌بعضی‌ها امثال صادق زیباکلام را آنقدر در منگنه و استیصال قرار می‌دهند که وقتی مقداری فضا باز شد، مثل فنر یک مرتبه جهش می‌کنند. مثلا اینکه هر چیزی که مسئولین فکر می‌کنند، درست است و عکس آن نباید انعکاس پیدا کند، منجر به همین جهش‌ها می‌شود. ما چوب این تفکر را بار‌ها و بار‌ها خورده‌ایم. صدا و سیما بار‌ها و بار‌ها تظاهرات مردم آمریکا را علیه اشغال عراق و ‌حمله نظامی به افغانستان پخش کرده است. ولی برای یک بار حکومت امریکا نگفته ‌که سربازان چون در عراق هستند، اگر شما تظاهرات علیه اشغال عراق بکنید، روحیه سربازان تضعیف می‌شود. تصور کنید روزی جمهوری اسلامی به هر دلیلی به جایی حمله و آن را اشغال بکند، آیا ما اجازه داریم ‌بگوییم این سیاست اشتباه بوده است؟ جواب باز هم خیر است. این رویکرد هست. انتقاد به عملکرد خودم را قبول می‌کنم، ولی از آن طرف به مسئولین هم اشکال وجود دارد که اجازه اظهار‌نظر را نمی‌دهند.

* پس شما انتقادات را می‌پذیرید؟

ــ  من کاملا انتقادات شما را قبول دارم و معتقدم ‌یکی از دلایلی که به فضای سیاسی کشور خدشه وارد کرده، امثال موضع گیری صادق زیباکلام بر سر مسائلی همچون هسته‌ای و اسرائیل بوده است. این داستان در بعد از ۲ خرداد نیز اتفاق افتاد و هنوز هیچ ‌نشده، یکسری بحث‌ها پیرامون تقلید، ولایت فقیه، جنگ و.. مطرح شد که هیچ فایده‌ای نداشت. من این موضوع را نفی نمی‌کنم که امثال زیبا کلام مقصر هستند، ولی می‌گویم آنقدر فریاد خفته در سینه امثال زیباکلام‌ها جمع شده ‌که وقتی ‌فضایی فراهم می‌‌‌آید می‌خواهند یک شبه ره صد ساله بروند که این هم اشتباه است.


* با توجه به این که آقای رئیس جمهور از اساتید خواستند که صحبت کنند، چرا آنان اظهار‌نظر نمی‌کنند؟

ــ  دعوت روحانی از اساتید دانشگاه چند نکته مهم دارد. روحانی از معدود مسئولانی در جمهوری اسلامی است‌ که دست مشارکت، تعامل و همکاری به سوی دانشگاهیان دراز کرده است. متأسفانه چنین چیزی در ایران ـ اگر نگفته باشم بی‌سابقه بوده ـ کم سابقه است. مسئولین در جمهوری اسلامی‌ ایران خود را عقل کل می‌دانند و کاری ندارند در دانشگاه چه می‌گذرد. ‌یک بار آقای احمدی‌نژاد گفتند ‌من در این مورد نظر ندارم و می‌خواهم ببینم نظر کار‌شناسان و دانشگاهیان در این باره چیست. البته فرق نمی‌کند رؤسای جمهور قبل هم همینطور بودند. این اولین باری است که رئیس جمهور دانشگاهیان را دعوت می‌کند در مورد مسائل مهم جامعه اظهار‌نظر کنند. البته این سخن آقای روحانی مشروط به چند چیز است. مشروط بر اینکه ایشان فقط در مورد توافق ژنو ـ که الان نیاز به کمک دارد ـ از دانشگاهیان کمک نخواهد. مشروط بر اینکه آقای روحانی اینقدر ظرفیت و تحمل داشته باشد که اگر صادق زیبا کلام چیزی را خلاف نظر ایشان گفت، ایشان صادق زیباکلام را محکوم نکند. ایشان اجازه نفس کشیدن به صادق زیباکلام بدهد و اینطور نباشد الان که رئیس جمهور نیاز دارد بیایند صحبت کنند.

ممکن است عده‌ای از اساتید خلاف نظر روحانی معتقد باشند هسته‌ای خوب و از نان شب واجب‌تر است. این توافق ژنو خیانت بوده است. آقای روحانی باید اینقدر ظرفیت داشته باشد که‌ این‌ها را هم پذیرا باشد. وی باید ظرفیت داشته باشد که زیبا کلام بگوید، بزرگ‌ترین اشتباه شما این بوده‌ که‌‌ همان تیرماه باید جلوی پرداخت یارانه‌ها را می‌گرفتی. برای چه یارانه‌ها را تا امروز پرداخت کردی. آیا وی از این نظرات نیز استقبال می‌کند؟
 

* یعنی شما انتقاد در سایر حوزه‌ها را نسبت به دولت روحانی را امکان پذیر نمی‌دانید؟

ــ  شواهد ‌نشان می‌دهد، ایشان می‌پذیرد، ولی این پذیرش باید اصیل و قلبی باشد و تاکتیکی نباشد. واقعا ایشان تلاش کند که فضا برای اظهار‌نظر و انتقاد در کشور به وجود بیاید؛ صرف نظر از اینکه موافق یا مخالف دولت اظهار‌نظر می‌کنند.

متن کامل  گفت و گو را اینجا بخوانید.