چگونه فیلم‌های جشنواره برلین انتخاب می‌شوند؟ + فیلم

جشنواره برلین در کنار جشنواره ونیز و‌ کن، مهم‌ترین جشنواره‌های سینمایی جهان هستند که در بسیاری از اوقات شیوه کارشان چالش‌برانگیز می‌شود؛ اما این رویداد با چه سازوکاری برگزار می‌شود و فیلم‌ها چگونه به جشنواره برلین راه می‌یابند و سینماگران ایرانی چگونه روی فرش قرمز برلیناله گام می‌گذارند؟

به گزارش «تابناک»، از شصت‌و‌چهار دوره جشنواره بین‌المللی فیلم برلین که از ۱۹۵۱ تاکنون برگزار شده، ایران تنها یک بار جایزه اصلی و یا «خرس طلایی بهترین فیلم» را از آن خود ساخته و آن به خاطر اصغر فرهادی برای فیلم «جدایی نادر از سیمین» بود؛ هرچند خرس‌های نقره بسیاری توسط ایرانی‌ها شکار شده که نخستین آن‌ها به «طبیعت بی‌جان» سهراب شهید ثالث کارگردان صاحب سبک ایرانی تعلق دارد که اتفاقاً فرهادی را متأثر از او می‌دانند.

جشنواره برلین اما همواره پرحاشیه و سیاسی بوده و فضایی متفاوت نسبت به کن و ونیز داشته، ولی چه بخواهیم یا نخواهیم، این رویداد همچنان با حضور بخش چشمگیری از چهره‌های معتبر سینمای جهان، محل توجه جهانی است و هزاران دوربین لحظه به لحظه‌اش را ثبت می‌کنند؛ جشنواره‌ای که هر سال مصادف با جشنواره فیلم فجر می‌شود و به همین دلیل، اختتامیه بین‌المللی فجر زود‌تر برگزار می‌شود تا مهمانان بین‌المللی ایران بتوانند راهی آلمان شوند.
دیوید لین، سیدنی لومت، کلود شابرول، اینگمار برگمان، میکل آنجلو آنتونیونی، ژان لوک گدار، ویتوریو دسیکا، پیر پائولو پازولینی، کوستا گاوراس، آنگ لی، ترنس مالیک، والتر سالس، بخشی از برندگان صاحب نام خرس طلایی بهترین فیلم برلین هستند که به این رویداد اعتبار بخشیده‌ و باعث شده‌‌اند سینماگران شاخص آمریکا نظیر اسکورسیزی فاصله هزاروچندصدکیلومتری لس‌آنجلس تا برلین را پرواز کرده و در این رویداد چند روزی را بگذراند.

‌«برلیناله / Berlinale» در بخش‌های چندگانه این فستیوال، (مسابقه، پانوراما، نسل، فیلم‌های کوتاه و...) با تعداد محدودی فیلم از چندهزار فیلمی روبه‌روست که درخواست حضور در این جشنواره را دارند؛ چالشی که پیش روی کن و ونیز هست و ‌انتخاب را بسیار‌ پیچیده می‌سازد، زیرا اگر قرار به بازبینی این تعداد فیلم و انتخاب فیلم‌های مناسب شرکت در این جشنواره باشد، ماه‌ها زمان ‌نیاز است و شاید به همین دلیل، هیچ ‌گاه نام «هیأت انتخاب» را برای این رویداد‌ها نمی‌شنویم.

شیوه معمول برای این جشنواره که تاکنون نشنیده‌اید، فرستادن نمایندگان این جشنواره در یک محدوده زمانی به کشورهایی ‌است که ظرفیت فیلم‌سازی‌شان می‌تواند برخی از فیلم‌های جشنواره را تأمین کند و یا آثاری در راستای سیاست‌های این جشنواره دارد که دیتر کوسلیک رییسش از سال ۲۰۰۱ تاکنون در کاخ برلیناله مستقر است و در واقع مسیری که او در پیش گرفته، از سوی سیاست‌گذاران این رویداد ‌تأکید شده است.
نماینده برلیناله در سفر به ایران مطابق با مکاتبات و هماهنگی‌های قبلی که با دفا‌تر تولید فیلم داشته، به دیدن نسخه کامل یا بخش‌هایی از فیلم‌های مهمی که دفا‌تر پخش پیش رویش ‌‌می‌‌گذارند، می‌نشیند و از میان آن‌ها فیلم‌ یا فیلم‌هایی را برگزیده و در ‌‌نهایت چراغ سبز حضور در برلین را می‌دهد؛ بنابراین، کافی است‌ تا صاحبان این فیلم‌ها، فرم حضور در جشنواره برلین را پر کنند تا در لیست نهایی قرار گیرند و دعوت‌نامه‌شان برای سفر به سرزمین ژرمن‌ها را دریافت کنند؛ احتمالا تلاش مستقیم برای حضور در این رویداد،‌ نتیجه‌ای نخواهد داشت.

شاید همین سازوکار باعث شده تا این جشنواره فضایی متفاوت داشته باشد که چندان باب میل بسیاری از منتقدان داخلی نیست و شاید بهتر باشد پیش از نفی مطلق این رویداد‌ها، فضای این جشنواره‌ها را بهتر شناخت؛ جشنواره‌ای که در اختتامیه آخرین دوره‌اش شب گذشته، جایزه اصلی‌اش به درام جنایی «زغال سیاه، یخ نازک / Black Coal، Thin Ice» به کارگردانی دیائو یینان محصول مشترک چین و هنگ کنگ رسید.

در دوره شصت و چهارم، «‌عصبانی نیستم! / I «m not Angry!» ساخته رضا درمیشیان با حضور او و نوید محمدزاده و باران کوثری در چندین نوبت به نمایش درآمد و ظاهراً نشست خبری این فیلم به‌‌ همان دلایل لغو نشست خبری این فیلم در جشنواره فیلم فجر، برگزار نشد و درمیشیان ترجیح داده خود را در معرض پرسش‌های صریحی که پاسخ‌های صریحی ‌می‌طلبد‌ و می‌توانست آینده فیلم‌سازی این کارگردان جوان را در ابهام ‌برد، قرار ندهد؛ کاری که این دوره از برلیناله را برای ایران بسیار کم‌حاشیه ساخت.

فیلم هشت و نیم دقیقه‌ای «تابناک» از برلیناله شصت و چهارم را تماشا کنید.