فیلم: استیضاح دو شهردار در ایران و فرانسه برای یک برنامه فرهنگی!

مراسم رونمایی از کتاب «1970 روز در شماره شش ژان بارت» نوشته‌ حجت‌اله ایوبی رایزن پیشین فرهنگی ایران در فرانسه و رئیس کنونی سازمان سینمایی شب گذشته در نشر ثالث با طرح مباحث مهمی از سوی چهره های شاخص حوزه‌های کتاب و سینما برگزار شو؛ اتفاقی که از رونمایی از یک کتاب فراتر رفت و به نقد جدی عملکرد رایزنی‌های فرهنگی ایران در سراسر جهان از سوی صاحب نظران تاثیرگذار مبدل شد.

به گزارش «تابناک»، دکتر حجت اله ایوبی پیش از آنکه رئیس سازمان سینمایی شده باشد و پیش از آنکه رئیس موسسه فرهنگی اکو شده باشد و پیش از آنکه معاون فرهنگی سازمان بازرسی شده باشد و حتی پیش از آنکه معاون اجتماعی وزیر کشور شده باشد، استاد دانشگاه‌های تهران و امام صادق و رایزن فرهنگی ایران در فرانسه بوده است. تجربه موفق بهره برداری از او در رایزنی فرهنگی کشورمان در دیار ناپلئون، در اعتماد دیگر مسئولان برای سپردن مسئولیت‌های حساس تر به او بسیار مهم تر بود و در واقع دوره فعالیت ایوبی در فرانسه همواره مورد توجه بوده است.

حال پس از گذشت چندین سال از پایانِ دوران حضور ایوبی در رایزنی فرهنگی ایران در فرانسه، در مراسم که ساعت 17 روز پنج‌شنبه 28 آذر در محل نشر ثالث با حضور اهالی فرهنگ و هنر و با سخنرانی حسام‌الدین آشنا، رخشان بنی‌اعتماد، یونس شکرخواه، سیف‌اله صمدیان، فرشته طائرپور، علی مرادخانی و رضا میرکریمی برگزار شد. «شماره شش ژان بارت» عنوان کتاب حجت‌اله ایوبی، نام خیابانی در فرانسه است که خانه‌ فرهنگ ایران در آن واقع است و  ایوبی از تیرماه سال 1380، به مدت 1970 روز در جایگاه رایزن فرهنگی در این محل اقامت داشته است.

ایوبی در این کتاب سیصد و بیست صفحه‌ای با بیانی داستانی به شرح چگونگی برگزاری مراسم‌ها و برنامه‌های فرهنگی خانه‌ی فرهنگ ایران از جمله شعر، موسیقی، سینما، نمایش و... در مدت چهارساله‌ی مسوولیتش به عنوان رایزن فرهنگی در کشور فرانسه پرداخته است؛ روزنوشته‌هایی که از آن جهت پراهمیت می‌شود که رایزنی فرهنگی فرانسه در دوره ایوبی یکی از معدود رایزنی‌های فرهنگی کشورمان در سطح جهان با آن مختصاتی بوده که چهره های فرهنگی حاضر در مراسم رونمایی از این کتاب بیان می کردند.

در این مراسم نقدهای بسیار جدی نسبت به عملکرد رایزنی‌های فرهنگی کشورمان مطرح شد؛ نقدهایی که پراهمیت‌تر از نقدِ خود کتاب شد و در واقع این رونمایی، بهانه‌ای شد تا چهره های فرهنگی و هنری که تجربه حضور در برنامه های فرهنگی در دیگر کشورها را داشتند به تشریح عملکرد رایزن‌های فرهنگی ایران در جهان بپردازند.

ابتدا حجت‌الله ایوبی رئیس سازمان سینمایی در این مراسم سخن گفت. او تاکید کرد: هرگز فکر نمی‌کردم که یادداشت‌های من ارزش چاپ داشته باشد به شکل ناخودآگاه آنها را به چند دوستم دادم که چاپ کنم، من می‌خواستم که هنر ایران بدرخشد. ضمیرهای متصلم را چندین بار چک کردم ولی چند چیز برای من انگیزه بود و آن اینکه جهان حاضر است که مستعمره فرهنگی ایران شود. متاسفانه عادت کرده‌ایم گزارش کارهای نکرده را بدهیم ولی واقعا اگر تلاش کنیم جاهایی وجود دارد آنجا مردم عطش فرهنگ ایران را دارد. ایران این عظمت را دارد و زبان فرهنگ می‌تواند معجزه را انجام دهد.

وی تاکید کرد: هرجا سخن از فرهنگ ایرانی باشد، همه درها بروی فرهنگ و هنر ایرانی باز است. ما در کاخ ورسای دو شب برنامه داشتیم که یک شب برنامه شب حافظ را داشتیم و شب دیگر شب شمس را برگزار کردیم. گروه رخشانی و گروه‌های دیگر حضور داشتند. همه درها به روی فرهنگ ادب ایرانی باز است.

وی با اشاره به دوران حضورش در فرانسه گفت: در فرانسه برنامه‌ای داشتیم به نام شب شیراز که معاونی داشت که ایرانی بود و ما سراغ شهردار رفتیم و هماهنگ کردیم که شب‌های شیراز را در آنجا شروع کنیم که یک ماه در شهر آمیز برگزار کردیم، این یک ماه گذشت و روابط فرانسه با ایران دگرگون شد و شایعه شد که شهرداری برای ایران سرمایه‌گذاری کرده و در همان زمان شهردار   را استیضاح کردند و من برای دفاع از شهردار به شورای شهر فرانسه رفتم و از شهردار دفاع کردم و بعد از همان روز ما پیروز شدیم، دو روز بعد آقای رجا به من زنگ زد و گفت می‌خواهند مرا استیضاح کنند به این علت که سرمایه ایران را در فرانسه خرج کرده‌ایم. من هم گفتم که اگر می‌خواهید بیایم از شما دفاع کنم و مجدد همان دفاعیات را آمدم و در شیراز انجام دادم و مجدد فضا تغییر کرد. اینها دشواری های کار فرهنگی است.

در این مراسم رخشان بنی اعتماد با اشاره به اینکه رایزنی‌های فرهنگی از هنرمندان به پروپگاندای سیاسی می‌خواستند و توان بهره برداری از هنرمندان را نداشتند، حضور ایوبی در رایزنی فرهنگی ایران در فرانسه را یک اتفاق متفاوت و ارزشمند تعبیر کرد و گفت: زمانی که برای نمایش یکی از فیلم‌هایم به فرانسه رفته بودم‌، نمی‌دانستم که این برنامه‌ریزی توسط رایزنی فرهنگی ایران در این کشور انجام شده و وقتی متوجه این موضوع شدم، بسیار عصبانی شدم و موضع گرفتم، چون تجربیات تلخی در این زمینه داشتم.

وی افزود: رایزنی‌های فرهنگی به عنوان کشیک حضور پیدا می‌کردند و تمام مدت باید دنبال جواب بودید که به رایزن فرهنگی بدهید. سوالاتی که نشان می‌داد هیچ اطلاعی از کسی که در این پست است وجود ندارد، زمانی که به این سفر رفتم نمی‌دانستم که برای نمایش برنامه‌ریزی شده است و وقتی فهمیدم که باز هم رایزن قرار است در آن نمایش حضور داشته باشد به شدت عصبی شدم، وقتی به آنجا رفتیم باورمان نمی‌شد که آنطور از ما پذیرایی کنند و من برای اولین‌بار در قامت یک کارگردان ایرانی در کنار امثال آقای ایوبی قد کشیدم، بسیار خوشحالم که شما در مقام مدیریت یکی از اصحاب بسیار اثرگذار عرصه فرهنگ در این عرصه سخت حضور دارید. من فکر می‌کنم شما شهامت انتشار یادداشت‌هایتان را داشتید. این کتاب می‌تواند به عنوان یک سرمشق، الگویی برای کسانی که می‌خواهند افتخار آورنده فرهنگی باشند، باشد.
رضا میرکریمی کارگردان سینما نیز درباره آشنایی خود با ایوبی گفت: در میان سفرهایی که برای نمایش فیلم من رخ می‌داد و قرار بود پخش کننده، فیلم کودک و سرباز را در پاریس نمایش بدهد با ایوبی آشنا شدم که تلفن زنگ زد و یکی پشت گوشی گفت رایزن فرهنگی ایران در فرانسه می خواهد با شما صحبت کند. این اولین باری بود که این اتفاق رخ می‌داد.آنجا بود که فهمیدم با یک ذهن منظم و بلنداندیش روبرو شدم و این رفاقت به نفع من بود و آن را ادامه دادم. 

وی درباره محتوای کتاب گفت: ایوبی در کتاب خود هرچه واژه «من» بوده را بیرون آورده است و فکر می‌کنم این لحن فروتنانه از اهمیت رویدادهایی که در آنجا رخ داده کاسته است. خیلی اتفاق بزرگی بود. اینکه می گویند درهای فرانسه به عنوان پایتخت فرهنگی اروپا به روی ایران باز بود. ایشان نمی‌گویند ولی تا مدتها بسیاری از سیاستمداران برای ارتباطات در حوزه سیاست دست به دامن ایشان می‌شدند. اعتبار و آبرویی که ایوبی در فرانسه داشت حتی بیشتر از افراد حوزه سیاست بود. در حقیقت این یک آبرویی برای همه اهالی فرهنگ کشور بود. ایوبی همه من‌های کتاب را برداشتند و به جای آن ایران قرار داد.

دکتر یونس شکرخواه نویسنده و پژوهشگر نیز در ادامه این مراسم به بیان نکاتی درباره کتاب ژان بارت پرداخت و عنوان کرد: اصلا قصد انتقاد به این کتاب را ندارم چون با حجت دیوار به دیوار همکلاس بودیم، در گام اول این کتاب بسیار نثر روانی دارد که این مدیون سابقه ژورنالیستی حجت‌الله است، این نثر جابه‌جا پس زمینه‌گذاری دارد مثل آن لحظه که به فلاش‌بک احتیاج دارید، آقای ایوبی جایی که لازم بوده سکانس پس‌زمینه‌گذاری کرده است.

وی ادامه داد: آقای کلودکلیر منتقد مشهور سینما است که این فرد در دانشگاه، چندین لکچر داشته است و در صفحه 21 این کتاب اتفاقاتی از نویسنده می‌گیرد که بودجه رایزن فرهنگی 500 دلار است. نکته سوم نقش رفتار ارتباط‌گران است که حجت عزیز تصمیم می‌گیرد که این ارتباط را برقرار کند که در این کتاب دیده می‌شود. ارتباط‌گیری برای حجت به این معنا است که می‌گوید باید خانه فرهنگ ایران را وسیع‌تر کنم و از محدودیت خارج کنم. گرایش تفکر حجت به ویلیامز در این کتاب دیده می‌شود اما بازیگرانش، بازیگران کوچه و بازار و مردم هستند. من از این منظر حضور ایوبی به عنوان متخصص فرهنگی در معاونت سینمایی را مغتنم می‌دانستم و امیدوارم حجت بتواند در نسل اجتماعی ما سهم خودش را ادا کند.

حسام‌الدین آشنا مشاور فرهنگی رئیس جمهور در ادامه این مراسم گفت: تعریفی که از رایزن فرهنگی در این کتاب مشاهده می‌کنیم یک ارتباط‌دهنده فرهنگی است، این تعریف از رایزنی با بسیاری از تعاریف متفاوت است. کسی که می‌خواهد رایزن فرهنگی باشد باید چهار ویژگی داشته باشد که شناخت فرهنگ مبداء و مقصد، عشق به فرهنگ خود و احترام به فرهنگ مقابل است. اگر کسی با نفرت از فرهنگ کشور مقصد رایزنی فرهنگی می‌کند هرگز نخواهد توانست رایزنی کند. می‌تواند تبلیغات انجام دهد و برای یک جمع محدودی سخنرانی کند اما به هیچ وجه پیوند زننده دو فرهنگ نخواهد بود. در این کتاب این رویکرد مثبت و جدید تجربه شده است.

وی افزود: آقای دکتر ایوبی محصول یک کلیت تربیتی هستند، ایشان فارغ‌التحصیل دانشگاه امام صادق هستند و بعد هم ریاست دانشکده سیاسی هستند و من باید از آن مکتب دفاع کنم، مکتبی که اسلام اعتدالی، عقلانی و اخلاقی را ترویج کرد. در طول سال 61 که ایشان وارد دانشگاه شدند این نوع تفکر در دانشگاه جریان است، اما آشتی دادن میان علم سیاست با مفاهیم اخلاقی بنیادین دینی در طول زمان دراز شبانه‌روزی در دانشگاه صادق شکل گرفت، سوال این است که چگونه است که بسیاری از رایزنان ما اینگونه نیستند، شاید پاسخ این باشد که ایران، اسلام و فرهنگ مقصد را نمی‌شناسند، دکتر ایوبی با تجربه انتقال سیاسی دانشگاه امام صادق به فرهنگ توانست جامعه روشنفکری فرانسه را از پایین بشناسد اما رایزن فرهنگی احتیاج دارد که باور کند وظیفه اصلی برعهده دارد، کاهش سوءتفاهم‌ها است.

آشنا ادامه داد: اگر کسی به این قائل نباشد نیازی به سوءتفاهم‌ها ندارد. کار دوم او افزایش تفاهم‌ها است، اینجاست که آقای ایوبی نماینده این تفکر است، اگر کسی از اختلافات شروع کند درها برای او بسته خواهد بماند و برای باز شدن آنها چاره‌ای جز شروع از مشترکات نیست، آقای ایوبی کشف کردند که مشترکات در فطرت انسانی نهفته است. او از موسیقی و نقاشی و تئاتر و از زبانی آغاز کرد که زبان‌های مختلف همه آن زبان را می‌فهمند تربیت اخلاقی ایوبی است که به او اجازه می‌دهد به گونه‌ای با طرف مقابل رفتار کند که احترام برانگیز باشد.

این کارشناس فرهنگی در ادامه با اشاره به فعالیت‌هایی که ایوبی در مسوولیت رایزنی فرهنگی ایران در فرانسه انجام داده بود گفت: به نظرم سوال مهمی است که چرا بسیاری از رایزنان فرهنگی ما نتوانسته‌اند مانند او فعالیت کنند؛ احتمالا پاسخ، این است که این مدیران یا ایران‌، یا اسلام و یا فرهنگ مقصد را نشناخته‌اند. آقای ایوبی در مدت فعالیتش کشف کرد که مشترکات در امور فطری انسانی نهفته است و این کشف بزرگ، راه مهم ورود به هر فرهنگی است. او کارش را با زبان ادب‌، هنر‌، اخلاق و انسانیت شروع کرد که همه آن را می‌فهمند و همین باعث شد که راه را باز کند؛ اما آیا این راه باز ماند؟ معتقدم که خیر.

او سپس با اشاره به ایرادهایی که کار دقیق فرهنگی به‌دنبال دارد بیان کرد: کار دقیق و کارشناسی‌شده‌ی ایوبی در رایزنی فرهنگی در فرانسه باعث شد که او متهم ردیف اول در تهران باشد، آن هم به جرم این‌که رایزن کارهای بنیادین نیست، بلکه رایزن کارهای نمایشی است! متأسفم که اینجا بگویم من خجالت کشیدم وقتی که ماه گذشته در همان ساختمان کوچک رایزنی ایران در فرانسه حضور پیدا کردم و هیچ‌کدام از آن چیزهایی را که آقای ایوبی در کتابش نوشته است در آنجا ندیدم. در واقع، با ساختمانی خاک‌گرفته مواجه شدم که درگیر کارهای بنیادین است و مراجعه‌کننده‌ای ندارد.

مشاور فرهنگی حسن روحانی عنوان کرد: مقصود از کارهای بنیادی چیست، گفته می‌شود که ما در حال گزارش ترجمه کتاب‌های مهم فرانسوی در ایران هستیم کاری که هر عزیزی در تهران می‌تواند انجام دهد. در زمانی که ما گزارش در این کتاب را می‌خوانیم نماینده ایران در سازمان ملل محمدجواد ظریف است و رایزن فرهنگی ایران در فرانسه ایوبی است که این مربع است. من فکر می‌کنم کاری که در این کتاب گزارش شده شبیه کتاب‌هایی است که در سال‌های گذشته خواندیم.

وی در پایان سخنانش درباره‌ی یکی از دلایل موفقیت ایوبی در رایزنی ایران در فرانسه، توضیح داد: در زمانی که ایشان در فرانسه بود، آقای محمدجواد ظریف نماینده‌ی ایران در سازمان ملل بود‌، سفیر ایران در فرانسه‌ نیز صادق خرازی‌ و نماینده‌ی ایران در یونسکو احمد جلالی بود. در واقع، این چهار نفر یک مربع را تشکیل داده بودند که با همکاری یکدیگر کارهای خیلی خوبی را انجام می‌دادند، یعنی فعالیت ایشان به‌صورت یک تیم انجام می‌شد.

پیش از این کتاب‌های هنر و سیاست، مسکو به زبان روسی، 2013، احزاب سیاسی در فرانسه، انتشارات سمت، 1389، سیاست‌گذاری فرهنگی در فرانسه: دولت وهنر، انتشارات سمت، 1388، پیدایی و پایایی احزاب سیاسی در غرب؛ تهران؛ سروش؛ 1382، اکثریت چگونه حکومت می‌کند؟ تهران؛ سروش؛ 1382، ایوبی و دیگران؛ مشارکت سیاسی؛ تهران؛ سفیر؛ 1381 به قلم ایوبی تالیف و منتشر شده است.

در صدر این گزارش، به تماشای فیلم این برنامه بنشینید و برخی از نقدهای آتشین را نسبت به عماکرد حوزه فرهنگی کشورمان در سطح جهان بشنوید؛ نقدهایی که بخش کوچکی از آن به نوشتار درآمد و بخش وسیعی از آن در قاب لرزان تصویر «تابناک» ثبت شده؛ قابی که در میان فشردگی جمعیت حاضر در طبقه فوقانی نشر ثالث بسته شده است.