چند میلیون می‌گیری سازم رو جا بندازی؟!

یکی از رویدادهای جالبی که هیچ‌ گاه رسانه‌ای نشده، دریافت‌های کلانی است که برخی اساتید شاخص برای نواختن با برخی سازها و کهنه کردن سازها دریافت می‌کنند؛ اتفاقی که اهمیتش را تنها نوازندگان می‌دانند و به همین دلیل، حاضرند هزینه‌های میلیونی برای سازهای کهنه پرداخت کنند و این سنت که روزگاری اینچنین مرسوم نبود و ساز تقریباً دلی رد و بدل می‌شد، می‌رود که به یکی از روش‌های معمول ‌درآمدزایی مبدل شود.

به گزارش «تابناک»، بازار ساز و ابزارآلات موسیقی با افزایش شدید قیمت، حال و روز خوب و جالبی ندارد و همین به میزان توجه عمومی به موسیقی نیز ضربه زده است؛ وضعیتی که «تابناک» به زودی در قالب یک مستند و گزارش مفصل به آن خواهد پرداخت و علل شکل‌گیری آشفته بازار را ‌مفصل بررسی ‌خواهد کرد.

پیش از این، اما در موسیقی و به طور خاص، ایران زمین نکات جالب‌تری ‌درباره ساز و کیفیت ساز بود که مهمترین آنها قدمت ساز است؛ به عبارت ساده‌تر، از مهمترین معیارهای ارزش‌گذاری سازهای سنتی و کلاسیک، عمری است که از ساز گذشته و در واقع اهمیت عمر و میزان نواخته شدن سازها را به نمایش می‌گذارد.

در پیانو به عنوان ‌ساز مادر در موسیقی کلاسیک، کارکرد سیم‌ها و ساندبورد با کوک مداوم (معمولاً دو بار در سال) و البته نواختن ساز به مرور زمان بهتر شده و یا به اصطلاح ساز جا افتاده می‌شود و در واقع بر خلاف تصور، پیانوی کهنه ـ البته اگر آسیبی ندیده باشد و در محلی با دما و رطوبت استاندارد نگهداری شده باشد ـ قیمتی بالاتر از پیانوی نو دارد و نوازنده ساز به نوعی مزد نواختن خود را در هنگام فروش سازش می‌گیرد.

در سازهای سنتی نظیر تار و سه تار نیز موضوع جا انداختن ساز، یکی از دغدغه‌های نوازندگان است، به ویژه آنکه شاید پرده‌‌ ساز نو، کمی کلفت‌ باشد یا در موقعیت مناسبی نباشد یا منافذ کاسه ساز بسته باشد که اینها با مرور زمان و نواختن پیاپی، برطرف شده و صدایی شفاف‌ برای مخاطب به ارمغان می‌آورد و این صدا البته در شرایطی به دست خواهد آمد که با نواختن غیرحرفه‌‌ای، ساختار ساز آسیبی نبیند و تکنیک درست در دستگاه‌های گوناگون ‌روی ساز پیاده شود.

در این زمینه، معمولاً سه تارهایی معادل 2.5 میلیون تومان توسط برخی اساتید پس از نواختن مکرر تا پنج میلیون تومان فروخته می‌شود و یا تارهایی با ارزش چهار میلیون تومان با افزایش ارزش 25 تا 300 درصدی پس از شش ماه تا یک سال نواختن و تنظیم توسط اساتید مطرح، توسط خود شاگردان خریداری می‌شود که البته اگر نوازنده جزو اساتید برجسته باشد، همین قرار گرفتن نام استاد در کنار ساز و ذکر این جمله که «سازِ ...» است، بر ارزشش به شدت می‌افزاید.

برای نمونه در سال‌های پیش، سنتوری به یکی از اساتید برجسته موسیقی، ممهور به مهر یکی از سازسازان مشهور، نزدیک هشتصد هزار تومان فروخته می‌شود و بلافاصله پس از نواخته شدن در یکی از کنسرت‌ها به همراه مضراب‌هایش که شکلش، اصالت خود ساز را نیز تأیید می کرد، به بهای پنج میلیون تومان خریداری شد. خریدار نیز چندی بعد همین ساز را به قیمت به مراتب بالاتر به عنوان سازِ نواخته شده توسط استاد فروخته که در نوع خود تجارت جالبی است!

طبیعتاً وقتی ساز از ارزش بالایی برخوردار بوده و ممهور به مهر سازندگان مشهور باشد، جا افتادن ساز اهمیت بیشتری می‌یابد و ساز دارای قدمت ساخته شده به دست استادکاران مشهور، ارزش بسیار بالایی می‌یابد؛ بنابراین، بسیاری از سازهای کهنه ساخته شده توسط اساتید مطرح که سال‌ها به دست اساتید برجسته نواخته شده، اساساً فروخته نمی‌شود و دست به دست می‌چرخد و از کشور بیرون برده می‌شود.

در همین زمینه ‌مباحثی درباره اساتید‌ برجسته موسیقی ایران ـ که در شش ماه اخیر بدرود حیات گفته‌اند ـ و اهمیت توجه خانواده ایشان به اهدای سازهای ایشان به موزه موسیقی طرح شده که البته جنبه رسانه‌ای نیافته است؛ اما نگرانی اصلی ‌درباره خوش صداترین تار ایران ساخته استاد یحیی تارساز است که در اختیار زنده یاد استاد فریدون حافظی بوده و هم اکنون از سرنوشتش خبری ‌نیست و ای کاش بیش از اینها در پی نگهداری چنین میراثی بودیم!