هراس اعراب از بهبود روابط ايران و آمريكا

---

البته اعراب بارها تأكيد كرده‌اند كه ما انزواي ايران را نمي‌خواهيم، اما از نفوذ آن مي‌ترسيم؛ بنابراين، با يك جمع‌بندي كلي مي‌توان دريافت كه اولا محور چنين حركت‌ها، برخي كشورهاي عربي مانند امارات يا عربستان هستند و اجماعي ميان كشورهاي عربي درباره خطر ايران نيست. دوم آن‌كه قدرت‌هاي بزرگ به خوبي توانسته‌اند با بزرگنمايي اين مسأله، ميدان‌داري كنند.

---

دكتر اطهري، عضو هيأت علمي مركز تحقيقات استراتژيك خاورميانه، در اين‌باره معتقد است: تحركات اخير اعراب، برگرفته از مسأله‌اي محوري به نام رابطه ايران و آمريكاست. درواقع، «باراك اوباما» برخلاف رؤساي جمهوري پيشين آمريكا پس از انقلاب كه سخني از مذاكره با ايران نگفته بودند، خواهان گفت‌وگو با ايران است. اين در حالي است كه اين موضوع به شدت اعراب را نگران كرده است كه در مورد مسائل راهبردي منطقه در گفت‌وگوي ميان تهران ـ واشنگتن دور خورده و قرباني نشوند؛ اين محوري‌ترين عامل در تحركات اخير اعراب همانند نشست «1+5» است.
از سوي ديگر و از منظر گروه «1+5» براي تكميل پروسه فشار بر تهران و استراتژي تنگ كرده حلقه‌دار ايجاد فشارهاي منطقه‌اي در كنار فشارهاي بين‌المللي ضروري است، بنابراين با وارد كردن اعراب منطقه خاورميانه و به ويژه حاشيه خليج فارس ضمن يارگيري از كشورهاي اسلامي، حلقه فشار بر ايران را تنگ‌تر خواهند كرد.

اطهري افزود: البته بايد دقت داشته باشيم كه نمي‌توان همه اعراب اين حوزه را شامل اين قاعده دانست. درواقع براي اين نشست همه اعراب يكدست نبودند، قطر و عمان شركت نكردند و حتي وزير امور خارجه عمان موضع انتقادي داشت وقتي كه گفت اگر موضوع نشست نيويورك امنيت منطقه بوده است، پس چرا ايران و پاكستان را به اين نشست دعوت نكرديد يا اين كه مسأله هسته‌اي ايران، موضوعي نيست كه به اين نشست ربط داشته باشد، عماني‌ها آنگاه كه گفتند ما از ايران غيرهسته‌اي يا هسته‌‌اي هيچ‌گونه احساس خطري نمي‌كنيم، درواقع پرده از اختلافي برداشتند كه هم‌اكنون كشورهاي عربي منطقه را در بر گرفته است.

اين پژوهشگر مسائل خاورميانه افزود: درواقع حرف اساسي را در اين ميان بحرين گفت، آنها بيان داشتند كه ما مي‌خواستيم به «1+5» اين پيام را بدهيم كه وقتي موضوع ايران يا امنيت منطقه مطرح مي‌شود، كشورهاي منطقه هم بايد مورد مشورت قرار گرفته و در معادلات لحاظ شوند.
البته اعراب بارها تأكيد كرده‌اند كه ما انزواي ايران را نمي‌خواهيم، اما از نفوذ آن مي‌ترسيم؛ بنابراين، با يك جمع‌بندي كلي مي‌توان دريافت كه اولا محور چنين حركت‌ها، برخي كشورهاي عربي مانند امارات يا عربستان هستند و اجماعي ميان كشورهاي عربي درباره خطر ايران نيست. دوم آن‌كه قدرت‌هاي بزرگ به خوبي توانسته‌اند با بزرگنمايي اين مسأله، ميدان‌داري كنند.

دكتر اطهري در ادامه گفت: مسأله اساسي ديگري كه هست، اين‌كه هم‌اكنون جرياني در ميان سران كشورهاي عربي شكل گرفته كه خط فكري پان‌ساماتيزم (اتحاد كشورهاي سامي) را دنبال مي‌كند. بر مبناي اين خط فكري، اعراب بايد جاي ايران و اسرائيل را عوض كنند؛ يعني درواقع دشمن اصلي آنها ايران خواهد بود نه اسرائيل. اما مسأله‌اي كه در اين ميان هست، شكافي است كه بين رأس حاكميت‌هاي عربي با بدنه اجتماعي و مردمي آنها وجود دارد. بدنه جوامع عربي، تفكرات ضدايراني را چندان برنمي‌تابد و به همين دليل است كه سران كشورهاي عربي هيچ‌گاه مواضع سرسختانه و مطلق ضدايراني در پيش نمي‌گيرند و به صورت موجي سينوسي با مسأله ايران برخورد مي‌كنند.

---

رويكرد اوباما در برابر ايران، هرچند در عمل محقق نشده و سطح و زمان مذاكرات مشخص نگشته، همين تغيير رويكرد مبني بر مذاكره با ايران به جاي تهديد در اوضاع كنوني، يكي از عوامل نگراني جدي اعراب منطقه است؛ البته در يك تحليل علمي، به هيچ وجه نمي‌توان دلايل اين نگراني و ترس را درك كرد، چراكه اين مسأله، صرفا امري ذهني است.

---

دكتر الهام امين‌زاده، عضو كميسيون امنيت ملي و سياست خارجي مجلس هفتم در اين‌باره مي‌گويد: شكل‌گيري چنين نشستي در نيويورك، اين پيام را دارد كه «1+5» همچنان به دنبال آن است تا موضوع هسته‌اي ايران را از مسأله‌اي سياسي و فني به موضوعي امنيتي تبديل كند و البته اين بار نيز با وارد كردن كشورهاي عربي خاورميانه، سعي در درگير كردن كشورهاي منطقه با اين موضوع دارد.

امين‌زاده افزود: طبيعتا وقتي بحث هسته‌اي ايران براي منطقه موضوعيت امنيتي پيدا مي‌كند، توجيه حضور نيروهاي نظامي فرامنطقه‌اي آسانتر شده و مورد استقبال كشورهاي منطقه قرار مي‌گيرد.

وي در ادامه با اشاره به تأثير ذهنيت تاريخي اعراب نسبت به ايران افزود: ترس كشورهاي عربي از ايران، مسأله‌اي است كه دستگاه ديپلماسي ما بايد با كمك نهادهاي حكومتي و غيرحكومتي اعم از سازمان‌هاي غيردولتي، گروه‌هاي پارلماني و همكاري‌هاي اقتصادي و فرهنگي، آن را كمرنگ كرده يا از بين ببرد، در آن صورت، همكاري‌هاي دوجانبه و چندجانبه، مي‌تواند امنيت منطقه را به طور كل تأمين كند.

اين استاد دانشگاه ادامه داد: البته رويكرد اوباما در برابر ايران، هرچند در عمل محقق نشده و سطح و زمان مذاكرات مشخص نگشته، همين تغيير رويكرد مبني بر مذاكره با ايران به جاي تهديد در اوضاع كنوني، يكي از عوامل نگراني جدي اعراب منطقه است؛ البته در يك تحليل علمي، به هيچ وجه نمي‌توان دلايل اين نگراني و ترس را درك كرد، چراكه اين مسأله، صرفا امري ذهني است.

دكتر امين‌زاده درباره نوع تعامل ايران با اعراب منطقه گفت: من توسعه روابط را بيشتر از محدودسازي روابط با اعراب قبول دارم، اما بر اين باورم كه روابط و تعامل بايد عزت‌مدار باشد. اعراب بايد درك كنند كه ايران بهترين گزينه براي ايجاد ثبات و امنيت در منطقه و حتي پشتيباني براي كشورهاي منطقه است؛ البته اين موضوع بايد با استفاده از روش‌هاي گوناگون و ظرفيت‌هاي رسمي و غيررسمي كشورمان، به نوعي به آنها تفهيم شود، چراكه در اين صورت، كشورهاي عربي با درك درست از منافع خويش و شناخت بهتر از ايران، مي‌توانند در چهارچوب تعاملي عزتمند و دوستانه، وضعيت امنيت پايداري در منطقه پديد آورند.