روزگار مستعمل‌های آکبند!

عبارت "مستعمل آکبند" استعداد تبديل شدن به يک نماد تاريخي در زبان فارسي را دارد. يعني از آن دست عباراتي که تفسيرشان نيازمند ارجاع به شرايط خاص تاريخ برآمدن آنهاست و از اين نظر مي توانند به مثابه يک سند تاريخي هم به کار آيند. اين عبارت هم اکنون توصيف دقيقي از کيفيت محصولات در فعالترين حوزه هاي اقتصاد و صنعت ايران يعني خودروسازي و مستغلات را ارائه مي دهد.

مستعمل آکبند يعني محصولي که حتي در زمان توليد و نو بودن هم در قياس با استانداردهاي روزآمد مرتبط مي تواند مستعمل و خيلي کهنه قلمداد شود. مثل عمده خودروهايي که هم اکنون در تهران در تردد هستند. از عمر فناوري غالب اين خودروها بين پنجاه تا سي سال مي گذرد. اما با فناوري و سيستم احتراق و راندمان سوخت دهها سال پيش کماکان توليد شده و در انحصار اجتناب ناپذير بازار خودرو به عنوان خودرو نو به مصرف کنندگان فروخته مي شوند. قطعات نو هستند، اما چون فناوري کهنه و از رده خارج است در تست هاي فني و زيست محيطي حتي در روز اول توليد کيفيتي همچون يک خودرو مستعمل و کهنه را از خود نشان مي دهند. به ويژه تست هاي مرتبط با راندمان سوخت.

براي مثال، يک حودرو استاندارد و روزآمد با ظرفيت موتور حدود 1500 سي سي امروزه حداکثر متوسط سوخت هشت ليتر به ازاي هر صد کيلومتر دارد. همين خودرو بعد از دو سال استفاده به خاطر کهنه شدن قطعات راندمان سوخت پايينتري پيدا کرده و همان صد کيلومتر را از آن پس با متوسط مصرف ده ليتر طي مي کند. بعد از پنج سال اين مقدار ممکن است به دوازده ليتر و بعد از ده سال به پانزده ليتر برسد. در اروپا خودرويي با اين عمر و با اين راندمان سوخت ديگر حق تردد نخواهد داشت. اما جالب است بدانيم که انواع خودروهاي گروه پيکان، مثل پيکان روا و پيکان آردي و پيکان وانت که با تکنولوژي دهه شصت ميلادي کماکان با تيراژ افزون بر سيصد هزار دستگاه در سال توليد مي شوند در لحظه تولد بعضا مصرف افزون بر هفده ليتر به ازاي صد کيلومتر دارند! آن هم در حالي که نسبت به خودروهاي 1500 سي سي استاندارد و مشابه برخوردار از قدرت و شتاب خيلي کمتري هستند.

همين قاعده در باره حوزه ساخت و ساز هم صادق است. امروزه در اروپا حتي خانه هاي چوبي و پيش ساخته هم با ضمانت پنجاه ساله توليد و فروخته مي شوند در حالي که در ايران خانه هايي از بتون آرمه ساخته مي شود که حتي بعد از پانزده سال اصطلاحا کلنگي شده و مي بايست خراب شوند. لابد بايد به اين فهرست مستعمل هاي آکبند همه استادان و نويسندگان و مفسراني را که حرفهاي سي سال پيش را کماکان تکرار مي کنند و يا با مباني تحليلي چهل سال پيش به دنبال تفسير مسائل امروز هستند نيز افزود.

به هر حال، آلودگي هوا فقط يکي از مصائب زندگي در روزگار مستعمل هاي آکبند است. اگر چه شايد آشکارترين آنها باشد. هشتاد درصد آلودگي هواي تهران ناشي از تردد خودروهاي آلاينده است. رسما در طرح جامع کاهش آلودگي هواي تهران اعلام شده که سالانه بين هفت تا نه هزار نفر در تهران به خاطر آلودگي هوا جانشان را از دست مي دهند. يعني به طور متوسط هر سال هشت هزار نفر. يعني اينکه انحصار تولييد و توزيع خودرو در ايران رانتي است خونبار که سالانه دست کم شش هزار نفر را فقط در شهر تهران به کشتن مي دهد. و اين فقط يکي از آثار زيانبار واداشتن شهروندان به استفاده از خودروهاي مستعمل آکبند است. زيان هاي تعطيلي مدام ادارات و مراکز آموزشي و تخريب زيستبوم پايتخت و فراگيري بيماريهايي مثل افسردگي و استرس و انواع ناراحتي هاي تنفسي را هم بايد به اين فهرست افزود. به گفته وزير بهداشت در همين هفته گذشته با شدت گرفتن آلودگي هوا شمار مراجعان به بيمارستان هاي قلب در تهران حدود سي درصد افزايش يافت.

در باره معضل آلودگي هواي تهران در روزهاي اخير رسانه هاي جمعي بسيار گفتند و نوشتند. اما به جرات مي توان گفت جان ماجرا فقط همان است که کفته شد: اجبار شهروندان به استفاده از خودروهاي آلاينده و غير استاندارد. اجباري آهنين و نيرومند که هيچ کدام از سازمان هاي مسئول مثل محيط زيست و شهرداري و نيروي انتظامي و وزارت بهداشت نتوانسته اند اندک خللي به آن وارد کنند. اگر چه مديران اين سازمانها به کرات در رسانه هاي رسمي و دولتي و حتي صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران به اين اجبار تاخته اند، اما کماکان ريه شهروندان آماج ذرات معلق مرگباري است که از ميليونها اگزوز شليک مي شود.

احتمال ابتلا به سرطان خون در تهران هشت برابر افزايش يافته، سن سکته قلبي به زير چهل سال رسيده، آلودگي هوا که قبل از اين فقط ويژگي پايتخت بود اکنون به معضل معمول ديگر کلانشهرها هم تبديل شده، اما . . . خيابان هاي شهر همچنان در تسخير خودروهاي مستعمل آکبند است.

منبع: ایرن