روحاني: هنوز در مرحله گذار هستیم

رئیس مرکز تحقیقات استراتژیک در دیدار با اعضای شورای مرکزی جمعیت زنان مسلمان نواندیش ایران گفت:"همانطور که در مجمع تشخیص یک چشم انداز بیست ساله برای کشور تصویب شد. میشود در قالب یک چشم انداز بیست ساله نیز ببینم که زنان امروز در چه جایگاه و سطحی هستند و بیست سال بعد باید کجا باشند. یعنی زن 1404 کجا باید باشد، امروز ما چه نواقصی داریم و چگونه باید به آن نقطه برسیم. در این زمینه بنظر من میتوان کار کرد و زمینه را برایطرح بندهایی از سیاست راهبردی در مجمع آماده کرد تا مبنایی برای اقدامات بعدی حقوقی ، قانونی و اجرائی گردد."

دکتر حسن روحانی رئیس مرکز تحقیقات استراتژیک در این دیدار طی سخنانی گفت:" من نسبت به آینده زنان و وضعیت کلی آنها و روند پیشرفت خانم‌ها در جامعه خیلی امیدوار هستم. برخلاف برخی دیدگاه‌ها و نظرات نباید یک دوره کوتاه را در نظام مقدس جمهوری اسلامی معیار قرار بدهیم. شما هنگامی که نمودارهای احتماعی و اقتصادی را بررسی می‌کنید، ملاحظه خواهید کرد که وقتی شاخص ها بالا میرود، در مقاطعی هم نزول دارد. اما دوباره صعود میکند. این نوسانات مهم نیست بلکه روند کلی مهم است. روند کلی وقتی صعودی باشد، امید بخش خواهد بود."

نماینده مقام معظم رهبری در شورای عالی امنیت ملی گفت:" من میخواهم بگویم حرکت برای حضور فعالتر زنان در صحنه سیاسی و اجتماعی در سطح جهان تقریبا از پنجاه سال اخیر شروع شده و تنها مربوط به ایران نیست. من قبلا فکر میکردم زنان در اروپا از یک قرن پیش در صحنه سیاسی فعال بوده اند. اما زمانی با یک حقوق‌دان معروف در سوئیس صحبت میکردیم. ایشان گفت اولین باری که زنان در سوئیس حق رای پیدا کرده‌اند سال 1974 بود. یعنی حدود 35 سال قبل زنان در سوئیس حق رای نداشته اند. یعنی سابقه حق رای زنان حتی در سوئیس کمتر از 40 سال است. یا مثلا خانم مارگرت تاچر نخست وزیر اسبق بریتانیا وقتی به ایالات متحده سفر کرد یکی از اعتراضات او به سیاستمداران واشنگتن این بود که چطور در آمریکا یک زن نمی تواند رئیس جمهور شود یا مقام عالی داشته باشد؟!. شما اگر به سالهای گذشته غرب نگاه کنید، این امر در سالهای اخیر کاملا تازه است که وزیر خارجه زن در آمریکا منصوب میشود یا برخی از مقامات حقوقی یا امنیتی یا اقتصادی را خانم ها عهده دار شده اند. پیش از این اصلا به این صورت نبود."

نماینده مردم تهران در مجلس خبرگان رهبری ادامه داد:" بهرحال در منطقه خاورمیانه وضعیت کمی بدتر است، اما در مجموع روند حرکت به سمت جلو هست. و خانم ها در طول پنجاه سال گذشته بسیاری از سنگرهایی که باید فتح میکردند را فتح کرده اند. البته ممکن است شما بگویید که در سطح جامعه ایران یا در سطح دنیا آیا واقعا یک عدالت واقعی بین زنان و مردان وجود دارد؟ و آیا از لحاظ حقوق انسانی و اساسی که باید برای مرد و زن یکسان باشد، آیا در این حقوق یکسان هستند؟ یا در مسیر تعالی رشد و پیشرفت و جایگاهی که در مکتب اسلام است و جایگاه معنوی مهم که قرب به خداوند است، در این مسیر، خداوند راه را بطور کامل باز کرده است و بی تردید مردان وزنان دارای فرصت برابر هستند. خود قران هم در آیات مختلف به صورتهای مختلف نشان داده است که برخی از خانمها به چه مقام و اوجی دست یافته اند؟"

عضو هیات رئیسه مجلس خبرگان رهبری گفت:" شما بخوبی میتوانید تعبیر قران نسبت به حضرت مریم را ببینید که این بانو نزد خداوند چه جایگاهی دارد. البته ما در اسلام نمونه والاتری هم داریم که حضرت فاطمه اطهر است. این شواهد نشان میدهد که زن در اسلام چه جایگاه و منزلتی دارد. هیچ مانعی در این میدان رقابت و مسابقه کمالات برای زنان وجود ندارد. دراین میدان رقابت با فرصت‌های برابر گاهی زنان سبقت میگیرند و گاهی مردان. یعنی جایی که بحث انسانیت و کمالات و فضائل مطرح است اساسا جنسیت مطرح نیست. چه رسد به بحث جنس دوم که هرگز در اسلام چنین چیزی وجود ندارد."
وی افزود:"منتها معنای این مسئله آن نیست که زنان مسلمان یا زنان مسلمان ایرانی به همه آنچه اسلام برای آنها مقرر کرده، دست یافته‌اند. ما هنوز مسائل زیادی داریم که باید اصلاح شوند و نباید فراموش کنیم که با واقعیت جامعه نیز مواجه هستیم."

دکتر روحانی گفت:" مثلا بازگردیم به سالهای دهه 40، اصلا تصور برخی مسائلی که حالا رخ داده است ممکن نبود. در آن زمان دخالت و حضور فعال زنان در مسائل سیاسی و اجتماعی اصلا مطرح نبود. حتی اگر به آثار و نوشته‌های عالمان و روشنفکر آن زمان نگاه کنید، خواهید دید که دید در آن زمان آنها چه بوده و نگاه آنان به زن چگونه بوده است."
عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام ادامه داد:" مشکلات زنان ما عمدتا مسائل فرهنگی است. البته منظور من از این مشکلات فرهنگی که من مطرح میکنم فرهنگ دینی نیست. فرهنگی که یا بنام دین بوده یا تحت تاثیر سنت‌ها بر جامعه ما حاکم بوده است. بهرحال دوران بسیار طولانی برجامعه ما گذشته که مرد سالاری حاکم بوده است و ما نمی توانیم این واقعیت‌ها را منکر باشیم. گاهی هم مرد سالاری توام با تحکم، خشونت و متاسفانه گاهی یک نوع بردگی زن درمقام عمل مطرح بوده است. و حالا باتوجه به آن فرهنگ و رسوخ هایی که آن فرهنگ هنوز در اذهان و جوامع امروزی ما دارد، عبور از آنها ساده نیست."

وی گفت:" بنابراین ما هنوز در مرحله گذار هستیم، از آن نقطه بسیار بد به سمت نقطه مطلوب. درسطح دنیا هم همینطور است. مثلا هنوز در آکسفورد که می‌روید، در سنگ نوشته‌ها می‌بینید که نوشته ویژه ورود مردان یا ورود زنان ممنوع است. در آن عصر زن به دانشگاه آکسفورد و یا کمبریج اساسا حق ورود نداشته است چه رسد به اینکه دانشجو یا استاد بشود. خوب این مسائل مربوط به یکی دو قرن پیش است. بنابراین میبینیم که صد سال پیش دنیا در شرایط دیگری بوده است و بتدریج این تغییرات حاصل شده است که البته نقطه مطلوب ما نیست."
دکتر روحانی که پنج دوره نماینده مردم تهران در مجلس شورای اسلامی بوده است افزود:" البته در جامعه ما که یک جامعه دینی و مذهبی است، و حکومت ما هم یک حکومت اسلامی است توقعات بیشتری وجود دارد. یعنی شما ممکن است بگوئید ما به انگلستان یا آمریکای صد سال پیش کاری نداریم. ما دارای یک فرهنگ ناب دینی هستیم بنام اسلام و قران که از 1400 سال قبل نزد ما بوده است و متاسفانه به برخی از دیدگاه‌ها و موازین اسلام در طول این قرنها توجه نشده است.

در این مورد چند مرحله بحث وجود دارد. از بعد مسائل پژوهشی و اجتهاد گرفته تا سطوح بعدی. اگر از این مرحله بگذریم ، در مقام فرهنگی باید بتوانیم آنرا بیان و ترویج کنیم تا آنرا به همه افکار جامعه برسانیم. لیکن من معتقدم ما هنوز در مرحله پژوهشی مانده‌ایم. ما درمباحث متعدد اجتماعی، سیاسی، حقوقی و حتی مباحث فلسفی به یکسری فعالیت پژوهشی وعلمی نیاز داریم. به عبارت دیگر هنوز مسائل ما در قدم اول حل نشده است. وقتی ما از مرحله اول که مباحث بنیادی است و کامل نشده به مراحل دوم و سوم جهش میکنیم دوباره ما را به مرحله اول باز میگردانند. پس ما نیازمند به یک عده پژوهشگر هستیم که ضمن تسلط بر مسائل، فقهی، کلامی و تفسیری در عرصه بررسی مسائل زنان وارد شوند."

عضو شورای مرکزی جامعه روحانیت مبارز تهران گفت:" در گذشته که در قم و سایر حوزه‌های علمیه اصلا" بخشی برای تحصیل علوم دینی خانم‌‌ها وجود نداشت. مثلا در تمام قم، مشهد، اصفهان و غیره یک خانم مجتهده‌ای در اصفهان بود بنام خانم مجتهده امین. که قبل از انقلاب در چند سفری که من به اصفهان داشتم ایشان را ملاقات کرده بودم. ایشان بسیار متین و فهمیده و درس خوانده بود. در آن زمان این چنین زنانی بسیار محدود بودند. بهرصورت اساسا اینکه برای بانوان بخشی در حوزه‌های علمیه وجود داشته باشد، جای طرح نبود. بنابراین حتی در حوزه‌ها هم این پذیرش وجود نداشت."
وی افزود:" خوشبختانه در ایران پس از انقلاب بسیاری از این مسائل حل شده است و قدم‌های زیادی برای پیشرفت در این زمینه‌ها برداشته شده است. حالا خانم‌ها به حوزه‌ها راه پیدا کرده‌اند. حتی خودشان مدرس هستند. بنابراین یک مقدار کار آسانتر شده است."

رئیس مرکز تحقیقات استراتژیک گفت:" بنابراین ما اول باید نواقص قدم اول را که همان تحقیق و پژوهش در مسائل بنیادی است برطرف کنیم. اتفاقا در این مرکز ما میتوانیم تا حد زیادی در این بخش کمک و همکاری کنیم ."
وی افزود:" خوشبختانه امروزه در عرصه‌های مختلف علمی خانم‌ها تخصص‌های خوبی دارند و بحث‌های خوبی را هم در زمینه‌های اقتصادی، سیاسی، پزشکی و غیره میتوانند ارائه و هدایت کنند. پست های خوبی را هم بدست آورده اند متخصص و استاد دانشگاه شده اند و در رده‌های علمی بالایی قرار گرفته اند که بحمداله بسیار خوب است. در برخی از نشست‌های تخصصی این مرکز نیز خانم‌ها حضور دارند و بحث‌های بسیار خوب و دقیقی را مطرح می‌کنند، که من بنوبه خودم بسیار خوشحالم."

دکتر روحانی تاکید کرد:" بنابراین در بخش تحقیقات و پژوهش که مربوط میشود به حقوق زنان و فرصت‌هایی که مربوط به خانم‌ها است آمادگی داریم که همکاری کنیم. ما میتوانیم تیم‌های تحقیقاتی با همکاری خانم‌های علاقه مند به فعالیت ‌های پژوهشی تشکیل دهیم و پروژه‌های تحقیقاتی تعریف کنیم. زیرا به نظرمن در خصوص مسائل تحقیقاتی و علمی هنوز مسائل بسیاری است که باید روشن شوند. بنابراین لازم است که اول این مسائل را به نتیجه برسانیم."
عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام گفت:" زمانی که این مرحله به پایان رسید در بحث فرهنگی یک کار بزرگی باید صورت گیرد. اصل حق یک بحث است و ملموس بودن حق در جامعه بحث دیگر. تا حق ملموس شود و همه مردم آنرا شناسایی و درک کنند راهی طولانی باید طی شود. این گونه نیست که به محض طرح یکسری ایرادات و نواقص همه مشکلات حل شوند. باید یک فعالیت فرهنگی عمیق و گسترده صورت گیرد تا همه بحث‌ها جایگاه واقعی و مناسب خود را در جامعه و اذهان عمومی بیابند و نهایتا به باور جامعه و عموم جامعه تبدیل شود."
وی افزود:" بنابر این در مسائل زنان باید اول بحث‌های بنیادی را تمام کنیم و بعد بحث فرهنگی و در مرحله سوم به مسائل اجتماعی و حقوقی بپردازیم تا گره‌های فراوان را باز کنیم. به استناد آیات قران مرد و زن در میدان ایمان و عمل با هم برابر هستند و هریک به همان چیزی دست خواهند یافت که در سایه تلاش و عمل برایش زحمت کشیده‌اند. خوشبختانه متن قران مجید برای ما دست نخورده باقی مانده است و این یک سرمایه فرهنگی بزرگ است. بسیاری از روایات و احادیث قابل اعتماد نیز بعنوان یک سرمایه بزرگ دیگر برای ما باقی مانده است.

عضو مجلس خبرگان رهبری ادامه داد:" بسیاری از فقهای روشن‌بین و روشنفکر و بخصوص امام خمینی (ره) کارهای بسیار بزرگی انجام دادند. ممکن است الان برای شما ملموس نباشد که بگویم امام چه کردند. امام زمانی که آمدند پاریس اصلا رسم نبود که خانم‌ها به دیدار مراجع و بزرگان بروند. هیچگاه سابقه نداشته است که قبل از انقلاب عده‌ای از خانم ها به ملاقات یک مرجع تقلید بروند سوال کنند و بحث کنند. اصلا چنین مسائلی وجود نداشت. اما امام زمانی که به پاریس آمدند این راه را باز کردند. منظورم اینست که امام راه را باز کردند. در شب ژانویه 1979 که تعطیلات دانشجویان بود و نوفل لوشاتو بسیار شلوغ بود خانم‌ها گفتند که ما امشب یک ملاقات خصوصی از امام میخواهیم که تنها خانم‌ها باشند. از طریق آقای اشراقی به امام اطلاع دادیم و امام موافقت کردند. حدود 30 ، 40 نفر بودند خانم‌هایی که آن شب به ملاقات امام رفتند. امام صحبت کردند آنها سوال کردند، امام جواب دادند سوالات و مسائل مختلفی مطرح کردند. منظور من اینست که امام این فضا را باز کردند. البته این را هم متذکر شوم که فقط امام بودند که میتوانستند این فضا را بشکنند. اگر فرد دیگری که در سطح مرجعیت نبود، این کار را می کرد مورد هجمه و اتهام قرار می‌گرفت. بنابراین امام راه را گشودند و خوشبختانه قدم‌های بسیار خوبی تا امروز برداشته شده است."

وی در پایان گفت:" نظام جمهوری اسلامی ایران فرصت‌های بسیار ارزشمندی را برای زنان جامعه بوجود آورده است و در برابر متحجرین و مقدس‌نماها بخوبی ایستادگی کرده است ولی در این بدان معنا نیست که زنان به همه حقوق خود دست یافته‌اند. هنوز راه طولانی در پیش است که در چهارچوب موازین اسلامی و قانون اساسی باید این راه طی شود."