دست‌فروشی درمکه ومدینه، از زحمت تاخدمت

در حالی که رسانه‌ها از حضور دست‌فروشان دوره‌گرد از ملیت‌های مختلف در اطراف مسجدالحرام و مسجدالنبی انتقاد می‌کنند و خواستار برخورد قاطع مسئولان در این زمینه هستند، نوع حضور این دست‌فروشان بیانگر آن است که مسئولان سعودی هم نگرش مطلقی نسبت به این پدیده ندارند.

به گزارش ایسنا از سرزمین وحی، خیابان‌های منتهی به مسجدالحرام و نیز فضای بین‌الحرمین مسجدالنبی (ص) و قبرستان بقیع در ایام برگزاری مناسک حج و کمی پیش و پس از آن، شاهد حضور دوره‌گردهای دست‌فروش از ملیت‌های مختلف است که کالاهای عموما بی‌کیفیت را به زائران حرم الهی و حرم نبوی می‌فروشند.

روزنامه عکاظ در این زمینه نوشته که خیابان‌های منتهی به مسجدالحرام، از حضور دست‌فروشان چندملیتی که کالاهای بی‌کیفیت و غیرقانونی می‌فروشند، به ستوه آمده و چهره‌ی زشتی به خود گرفته است.

فروشندگان دوره‌گرد معمولا در مسیر دسترسی زائران و حاجیان از محله‌های مجاور حرمین حضور می‌یابند و با توجه به این‌که حجاج معمولا به خرید سوغاتی به تعداد زیاد مبادرت می‌کنند، تلاش می کنند این بازار را به سوی خود جلب کنند. البته در جاهایی مانند انبوه هتل‌های پشت حرم پیامبر (ص) طبقه‌های همکف و زیرزمین‌ها، به فروشگاه‌هایی اختصاص یافته‌اند که نمونه‌هایی از همین اجناس یا شاید کمی بهتر را به‌عنوان سوغاتی به زائران می‌فروشند؛ اما در قالبی سازمان‌یافته‌تر و با فروشندگانی عموما از کشورهای عرب منطقه مانند یمن و یا افغانستان.
با این حال، زنان دست‌فروش که بیشتر ملیت آفریقایی و اندونزیایی دارند و وسایل آرایشی، عطر، مواد غذایی، لباس، روسری و پارچه و داروهای خاص می‌فروشند، در فضاهایی که از مسجدالحرام فاصله زیادی دارند، مجبور می‌شوند شب‌ها هم در کنار و میان بساط دوره‌گری خود و بعضا همراه کودکان‌شان بخوابند و شب را به صبح برسانند.

این فروشندگان و مخصوصا مردان آن‌ها چه از نوع دوره‌گرد باشند و چه مستقر در مغازه، معمولا علاوه بر زبان عربی، به زبان‌های فارسی، اردو، ترکی و انگلیسی نیز در حد برطرف کردن نیاز معاملاتی آشنایی دارند و با مشتریان‌شان ارتباط کلامی برقرار می‌کنند.

اما فروشندگان سعودی دیگر ناراضی‌های این وضعیت هستند که به شهرداری مکه و مدینه توصیه می‌کنند اماکنی را برای فروشندگان زن سعودی و غیرسعودی اختصاص دهند تا آن‌ها براساس ضوابط و مقررات به جای پهن کردن وسایل‌شان در راه‌ها و تماس با مردان و شب در خیابان ماندن، در این مکان‌ها کالاهای‌شان را بفروشند.
به هر حال، برخی از این افراد اماکنی را انتخاب می‌کنند که غیرسعودی و افرادی که اجازه‌ی اقامت ندارند، در آن زندگی می‌کنند تا بتوانند کالاهایی را که از کشورهای‌شان – حتا آفریقا - برای‌شان فرستاده می‌شود، بفروشند؛ اما مسئولان سعودی نیز در این دو شهر، با سیاستی دوگانه، با اجازه دادن به جریان یافتن برپایی این بساط‌ها در ساعاتی از روز، به انواعی از این فضا بهره می‌گیرند که یکی از آن‌ها برطرف کردن نیاز زائران قشرهای مختلف به خرید سوغاتی‌های مورد نظر می‌تواند باشد. در واقع هرچند این دست‌فروش‌ها همیشه اضطراب برخوردهای پلیس را دارند، اما در زمان‌ها و مکان‌هایی با فراغ خاطر تمام به این امر مبادرت می‌کنند.

حجاج هم به اجناسی که دست‌فروشان می‌فروشند به سبب قیمت پایین آن‌ها اقبال نشان می‌دهند؛ اما همین دست‌فروشان حتا غذاها و خوردنی‌هایی در این دو شهر مقدس می‌فروشند که کاملا غیربهداشتی‌اند و برای سلامتی زائران هم بسیار می‌توانند مضر باشند.

واکنش شهرداری مکه

محمد الفوتاوی ـ مدیر بهداشت محیط زیست شهرداری مکه ـ نیز در این‌باره گفته است: پیگیری و نظارت بر فروشندگان دوره‌گرد از مأموریت‌های شهرداری است؛ اما مشکل در تعامل با این افراد از سوی دیگران، خواه شهروندان عربستانی یا غیرعربستانی است.

به گفته‌ی او، مأموریت مبارزه با این افراد، به‌تنهایی در توان دستگاه نظارتی شهرداری مکه نیست و شهروندان و افراد مقیم باید به نقش نظارتی خود پایبند باشند و از فروشندگان دوره‌گرد چیزی نخرند، چراکه یکی از دشواری‌های برخورد با این پدیده در آن است که این افراد در اماکنی که مملو از مردم است، فعالیت می‌کنند.
در واقع مسئولان سعودی از پیش آمدن اتفاقی شبیه به آنچه در برخورد با «بوعزیزی» در کشور تونس پیش آمد نیز هراس دارند و حتا این نکته را به شکلی غیرمستقیم در اظهارات‌شان مطرح می‌کنند.