هند در خليج فارس چه چيز جستجو مي‌کند؟

خانم «ترسيتا شيفر»، مدير برنامه جنوب آسياي مركز مطالعات استراتژيك و بين‌الملل است كه از سال 1998 به اين مركز پيوسته و سي سال سابقه كار در وزارت امور خارجه ايالات متحده دارد.
وي از سال 1989-1992 به عنوان معاون آسياي جنوبي وزير خارجه فعاليت داشته و سپس از 1995-1992 سفير ايالات متحده در سريلانكا و از 1997-1995، مدير مؤسسه خدمات خارجي بوده و همچنين مأموريت‌هايي در تل آويو، اسلام آباد، دهلي نو و داكا به انجام رسانده است. تخصص وي، روابط ايالات متحده و آسياي جنوبي، توسعه سياسي، اقتصادي و امنيتي در كشورهاي منطقه و مسائل هسته‌اي پاكستان و هند است.

رابطه هند با كشورهاي حاشيه خليج فارس در سال‌هاي اخير، به يكي از جنبه‌هاي مهم روابط اقتصادي براي هند مبدل شده است. بيش از نيمي از واردات انرژي هند از اين كشورها تأمين مي‌شود و به علاوه ارتش هند و مقامات امنيتي آن كشور، توجه روزافزوني به اين منطقه دارند. بي ثباتي و ناپايداري در منطقه ميان خليج فارس و هند، سياستگذاران هندي را به سمتي كشانده كه به اين منطقه به عنوان منطقه‌اي با آسيب پذيري خاص براي هند مي‌نگرند. منافع ايالات متحده و هند در خليج فارس كاملا مشابه هم هستند و در اين منطقه هر دو كشور مي‌توانند با مشورت و همفكري دقيقتر، بهره ببرنند.

انرژي، موضوع اصلي: روابط هند با كشورهاي عضو در شوراي همكاري خليج به صدها سال پيش برمي‌گردد، اما سرچشمه روابط امروز هند با اين كشورها از زمان افزايش قيمت نفت در دهه 1970 است. رشد سريع اقتصاد هند، دلنگراني اين كشور را به امنيت انرژي مشغول كرده و توجه‌اش نسبت به ذخيره كنندگان انرژي افزايش و شدت يافته است. هند 70 درصد نفت خود را وارد مي‌كند و دومين كشور جهان است كه رشد سريعي در عرضه انرژي در بازار دارد. برآورد رسمي از تقاضاهاي نفتي با رشد سالانه حداقل 6 درصدي را پيش‌بيني مي‌كند. هند به طور تقريبي 45 درصد از نيازهاي نفتي خود را از كشورهاي عضو شوراي همكاري خليج (فارس) وارد مي‌كند. تقريبا يك چهارم كل واردات اين كشور از طريق عربستان سعودي تأمين مي‌شود و منطقه 67 درصد از واردات نفتي هند را پاسخگوست.

هند مي‌كوشد تا مصرف داخلي انرژي خود را به سمت مصرف گاز طبيعي سوق دهد و هم‌اكنون تنها منبع گاز طبيعي وارداتي هند، قطر بوده و ميان این دو كشور، قراردادي 25 ساله براي تأمين پنج ميليون تن گاز طبيعي مايع در هرسال بسته شده است.
هند با نگاهي به كشورهاي بنگلادش، برمه و ايران، تلاش كرده است تا منابع گاز وارداتي خود را گسترش دهد. اين كشور تلاش مي‌‌كند تا به كار بزرگي با سرمايه‌گذاري در زمينه فراهم آوردن امكانات و تسهيلات توليد گاز طبيعي مايع اقدام نمايد.

سرمايه گذاري، پيوندها و روابط جديدي براي توليد انرژي ايجاد مي‌كند
شركت‌هاي هندي بسيار فراواني در امارات متحده عربي دفتر دارند. هند همچنين مي‌‌كوشد تا كشورهاي عضو در شوراي همكاري خليج (فارس) را به سرمايه‌گذاري در هند ترغيب نمايد.
همچنين به وزارت بازرگاني هند اجازه داده شده تا درباره توافقات تجارت آزاد، مجزا با هر يك از كشورهاي عضو شوراي همكاري خليج گفت‌وگو و مذاكره كند و اين كشور نيز تلاش مي‌كند نظر اين شورا را براي سرمايه‌گذاري در زيربناي اقتصادي هند به ويژه در زمينه انرژي جلب نمايد.

هند به تازگي به امكانات و توانايي پالايش و تصفيه دست يافته و صادرات نفت پالايش شده تقريبا عامل مهمي در تجارت با امارات متحده عربي است و اميدوار است تا واردات نفت از كشورهاي حوزه خليج براي تصفيه شدن در هند، افزايش يابد.

مهاجران و گردش‌هاي مالي
حدود چهار تا پنج ميليون نفر از شهروندان هند، هم اكنون در كشورهاي عضو شوراي همكاري خليج (فارس) مقيم هستند كه بزرگترين گروه مهاجر اين منطقه را تشكيل مي‌دهند. هندي‌ها جزو مهمي از نيروي كارند. اين مهاجران ساليانه تقريبا شش ميليارد دلار به كشور هند حواله مي‌كنند.

جنبه‌هاي سياسي
همه كشورهاي عضو شوراي همكاري خليج (فارس) داراي حكومت‌هاي سلطنتي سنتي بوده و روابط ديپلماتيك و سياسي با آنها به شدت بستگي به روابط آشنايي‌ها و دوستي‌هاي شخصي دارد.

رابطه امنيتي در حال گسترش
حدود 70 درصد از ذخاير نفتي دنيا يا از تنگه هرمز و يا از مجاور باب‌المندب گذر مي‌كند، امنيت اين آبها از اهميت حياتي براي هند برخوردار است، همان‌گونه كه براي ايالات متحده اين آبها اهميت حياتي دارد. ارتش هند روابط خود را با ايالات حاشيه خليج فارس به ويژه با امارات متحده عربي، بحرين و قطر در سطح بالايي گسترش داده است.
ناوگان دريايي هند همچنين سفرهاي مفيدي براي تجزيه و تحليل بنادر خليج فارس در چند سال گذشته به اين ناحيه داشته‌اند: از جمله سفرهايي به امارات متحده عربي، قطر، بحرين و عمان بوده است.

كشتي‌هاي نظامي هند بر پايه برنامه‌اي محاسبه شده به خليج فارس سفر مي‌كنند؛ اين امر نشان مي‌دهد كه ارتش هند به دنبال محافظت از سرمايه‌هايي است كه به آنها دسترسي نزديكي دارد، هنگامي كه خطري آنها را تهديد مي‌نمايد. منافع مهم هند در خليج فارس خنثي كردن تروريسم است.

عامل پاكستان
پاكستان نيز منافع مهمي در خليج فارس دارد و از جهات بسياري اين منافع به طور تنگاتنگ موازي با منافع هند است؛ تجارت و گردش‌هاي مالي پاكستان، كما بيش معادل نيمي از تجارت و گردش‌هاي مالي هند است. مهاجران پاكستاني در حوزه خليج فارس 06/2 ميليارد دلار در سال مالي 2006-2005 به پاكستان پول حواله كرده‌اند و پاكستان به دنبال آن است كه با عربستان سعودي و امارات متحده عربي روابطي استراتژيك داشته باشد. جمعيت مسلمان پاكستان، وابستگي ذاتي با ساكنان حاشيه خليج فارس دارند و گاه به ويژه با عمان، روابط تجاري، قاچاق و مهاجرت وجود دارد كه به صدها سال پيش برمي‌گردد.

تأثيرات جزيي بر مسائل بين‌المللي وسيعتر
البته بايد گفت كه نه هند و نه پاكستان خيلي در روابطشان با كشورهاي حوزه خليج فارس موفق نبوده‌اند تا موقعيت خود را در مسائل اساسي‌تر بين‌المللي گسترش دهند. پاكستان به خاطر موقعيتش در كشمير، تا اندازه‌اي در ايجاد حس ترحم اين كشورها موفقتر بوده است. هند نه تلاش كرده است خودش را به بحثها و مشاجراتي كه در داخل خاورميانه بوده، وارد كند و نه روابطش با اسرائيل در حوزه خليج مسأله ساز شده است.

هند و ايالات متحده در حوزه خليج فارس
منافع هند در حوزه خليج فارس تا اندازه‌ چشمگيري با منافع ايالات متحده همپوشاني مي‌كنند. بهبود شرايط تجارت و سرمايه‌گذاري، خنثي‌سازي تروريسم و امنيت انرژي، از جمله اين منافع است. ايالات متحده و هند واقعا به همديگر در اين حوزه نياز ندارند، اما آنها كم و بيش به طور موازي در حال فعاليت هستند.

«جاشوا ريچاردز» و «ترسيتا شيفر»
مركز مطالعات استراتژيك و بين‌الملل