هر تبي كريمه كنگو نيست
كنه دور و برتان داريد؟ زيادي با دامها صميمي شدهايد و نوازششان ميكنيد يا دائما در مجاورتشان هستيد؟ مجبوريد به خون و ترشحاتشان پس از ذبح دست بزنيد؟ گوشت دام قاچاق ميخوريد؟ براي تهيه گوشت مصرفيتان، در خانه دام ذبح ميكنيد؟ در بخش ايزوله ويژه بيمارستاني كار ميكنيد.
دكتر محمدمهدي گويا رييس
مركز مديريت بيماريهاي واگيردار وزارت بهداشت ميگويد: امسال در كشورمان
تب شايعات، سريعتر از تب كريمه كنگو منتشر شده است و بسياري از حرف و
حديثها درباره اين بيماري، پايه و اساس علمي ندارد. مساله ابرازنظرهاي نادرست درباره اين بيماري آنقدر
براي گويا اهميت دارد كه او جلسهاي مهم را در دفترش متوقف كرد تا به
پرسشهايمان در اين زمينه، تمام و كمال پاسخ بدهد. تب كريمه كنگو در ايران از چه سالي تشخيص داده شد؟ بيماري نخستينبار در سال 1378 شناسايي شد، اما شواهد نشان ميدهد از سالها پيش نيز در كشورمان وجود داشته است. چرا پيش از آن شناسايي نشده بود؟ شناسايي اين بيماري نياز
به آزمايشگاه بسيار مجهز داشت، اما ما در آن زمان آزمايشگاه مجهزي براي
تشخيصاش نداشتيم و به همين علت نمونهها را به خارج از كشور ميفرستاديم. از همان سال، تصميم
گرفتيم آزمايشگاهي تخصصي در اين حوزه در كشور راهاندازي كنيم. به اين
ترتيب در كمتر از يك سال، آزمايشگاهي مجهز را در انستيتو پاستور داير كرديم
كه مورد تاييد سازمان بهداشت جهاني است. عامل بيماري چيست؟ اين بيماري يك عفونت
ويروسي است كه به آن تبهاي خونريزيدهنده ويروسي ميگويند، يعني فرد
مبتلا دچار خونريزي در بخشهاي مختلف بدنش مانند بيني، لثه، دستگاه گوارش،
دستگاه تناسلي و... ميشود. در گروه تبهاي
خونريزيدهنده، بيماريهاي ديگري هم جاي ميگيرد كه در دنيا پراكنده است
مانند تب نيل غربي، تب سالا، تب زرد، تب خونريزيدهنده الخرما و تب دره
ريفت. بيشتر اين بيماريها بين انسان و حيوان مشترك است و امكان دارد به
شكل مستقيم يا به واسطه گزش حشرات از دام به انسان منتقل شود و از انسان به
انسان نيز قابلانتقال است. وجه مشترك همه اين
بيماريها اين است كه اگر بهموقع تشخيص داده نشود و بيمار بهموقع از
خدمات درماني استفاده نكند، احتمال از دست دادن جانش بالا ميرود. از ميان
اين بيماريها، فقط تب زرد، واكسن دارد. هنوز هم تب كريمه در نقاط ديگر دنيا شايع است؟ بله اين بيماري در برخي كشورهاي اروپايي و آفريقايي، كشورهاي شوروي سابق، پاكستان، افغانستان و تركيه نيز مشاهده شده است. آقاي دكتر اگر چه گفتيد
اين بيماري از حدود 12 سال پيش در كشورمان تشخيص داده شده، امسال شايعات
زيادي دربارهاش شنيده ميشود كه مايلم شما درباره درستي و نادرستيشان نظر
بدهيد. نخستين باور عمومي اين است كه تب كريمه حتما باعث مرگ ميشود. اين
موضوع حقيقت دارد؟ مرگ حتمي بهواسطه اين بيماري صحت ندارد، اما
درصورتي كه بيماري به پزشك مراجعه نكند در 50ـ30درصد موارد، امكان دارد
جانش را از دست بدهد در حالي كه ما در كشورمان داروي درمان بيماري تب كريمه
كنگو را داريم و اگر بيمار به موقع بهپزشك مراجعه كند، ميتوانيم درمانش
كنيم. اين كه ميگويند بيماري درفصلهاي گرمتر شايع ميشود، درست است؟ تب كريمه در بهار و تابستان شايعتر است و در
فصلهاي سرد، كمتر اما در اوقاتي كه ذبح حيوان رايج ميشود مثلا در ايام
حج، اعياد و عزاداريها نيز احتمال آلودگي افزايش پيدا ميكند. برخي مردم از زماني كه
مساله تب كريمه مطرح شد مصرف گوشت قرمز را قطع كردهاند چون شنيدهاند
خوردن گوشت آلوده ممكن است باعث ابتلا به اين بيماري باشد. آيا امكان
انتقال بيماري از طريق مصرف گوشت قرمز وجود دارد؟ به هيچوجه به واسطه
خوردن گوشت قرمزي كه مورد تاييد سازمان دامپزشكي باشد امكان ابتلا به تب
كريمه وجود ندارد! راه اصلي انتقال اين بيماري از طريق گزش كنه است. كنه هم
حيوان را آلوده ميكند، هم انسان را و حيوان آلوده، كنههاي ديگري را كه
آلوده نيستند آلوده ميكند. راه دومين انتقال
بيماري، تماس با خون، ترشحات و امعاء و احشاء حيوان آلوده است بنابراين اگر
ذبح حيوان آلوده غيراصولي باشد امكان انتقال بيماري زياد است.
در صحبتهايتان به ذبح غيراصولي اشاره كرديد. اين نوع ذبح چگونه باعث انتقال بيماري ميشود؟
وقتي قصاب سر حيوان را ميبرد، اگر با خون يا مخاطهاي چشم يا دهان حيوان تماس داشته باشد امكان مبتلا شدنش به بيماري بسيار بالا ميرود.
در ذبح صحيح، پس از آن كه سر حيوان بدون تماس قصاب با خون و مخاطش بريده ميشود، گوشت را تا 24ساعت در سردخانه نگه ميدارند و بعد به مراكز فروش ميفرستند. با اين روش حتي اگر حيوان آلوده باشد ويروس در گوشت كاملا ازبين ميرود و ديگر به كسي منتقل نميشود. در كشتارگاههاي استاندارد از همين روش استفاده ميشود.
آيا حقيقت دارد كه بيماري بهواسطه تنفس هم منتقل ميشود؟
خير، به هيچ وجه ممكن نيست.
از طريق مصرف محصولات لبني كه از حيوان آلوده گرفته شده است، چطور؟
با اين روش هم بيماري منتقل نميشود.
شايعاتي وجود دارد مبني بر اين كه بيماري از طريق حيوانات خانگي هم قابل انتقال است، شما تاييد ميكنيد؟
خير. بيماري از حيواناتي همچون گاو، گوسفند، بز و بندرت شتر قابل انتقال است و از حيواناتي همچون سگ، گربه و پرندگان قابل سرايت نيست.
در پايتخت هم مواردي از ابتلا مشاهده كردهايد؟
امسال دو بيمار از استانهاي ديگر به مراكز درماني تهران مراجعه كرده بودند كه يكي از آنها فوت شد و ديگري نجات پيدا كرد.
به نظرتان مهاجرت بيماران شهرستاني به پايتخت براي درمان، امكان اپيدمي سريع بيماري را در اين كلانشهر افزايش نميدهد؟
خير. بيماري وقتي به سرعت اپيدمي ميشود كه از طريق تنفس منتقل شده باشد. همانطور كه گفتم انتقال بيماري از انسان به انسان صرفا از طريق تماس با خون، ترشحات يا مخاط فرد آلوده ممكن است و كادر درماني بيمارستانها اگر بيدقتي كنند در معرض چنين خطري قرار دارند، نه مردم عادي.
چرا پراكندگي بيماري در جنوبشرق كشور بيشتر است؟
در اين استانها تردد دام غيرمجاز و قاچاق بيشتر است. اين دامها مورد تاييد سازمان دامپزشكي نيستند و از برخي كشورهاي همسايه به ايران آورده ميشوند. قاچاق دام مسالهاي است كه دولت بشدت با آن برخورد ميكند، اما بههر حال اين پديده وجود دارد.
شما در ميان صحبتهايتان گفتيد تب كريمه كنگو اگر زود تشخيص داده شود قابل درمان است. نشانههاي اوليه بيماري چيست؟
علائم اوليه بيماري شبيه به علائم برخي بيماريهاي ديگر همچون سرماخوردگي و آنفلوآنزاست و با تب، سردرد، بدندرد، كوفتگي، تهوع و استفراغ آغاز ميشود، اما پس از پنج ـ چهار روز، علائم بيماري عوض ميشود؛ خونريزيهاي كوچك يا كبوديهايي وسيع زير پوست بيماري ظاهر ميشود و امكان دارد لثه، دهان، بيني، گوشها، دستگاه گوارشي و دستگاه تناسلياش خونريزي كند.
در اين مرحله بيماري بشدت پيشرفت كرده و بيمار براي ديگران بسيار خطرناك است، چون سريعتر ميتواند آنها را آلوده كند. برخي بيماران در اين شرايط دچار نارسايي كليه نيز ميشوند. زمان مناسب براي مراجعه به پزشك پيش از خونريزيها يا در آغاز آن است. وقتي مابيماري را كه تشخيص ميدهيم فرد مبتلا را به بخش ايزوله ويژه منتقل ميكنيم. اين بخش در همه بيمارستانهاي كشور براي رسيدگي به اين نوع بيماران پيشبيني شده است. در اين بخش، كاركنان از لباسهاي مخصوص استفاده ميكنند و آموزشهاي ويژهاي ديدهاند تا بيماري به آنها منتقل نشود.
در كشور ما بسياري از بيماريهاي خطرناك با اطلاعرساني بموقع به مردم و فعاليتهاي درماني كاملا ريشهكن شده است. چرا تب كريمه كنگو ريشهكن نميشود و هر سال برميگردد؟
ريشهكن كردن بيماري، يعني كاري كنيم كه ديگر نه حيواني به آن مبتلا شود و نه انساني از حيوان آلوده، بيماري را بگيرد. براي بيماري مانند تب كريمه كنگو كه از طريق حشرات منتقل ميشود ريشهكني با اين تعريف، بههيچوجه و در هيچ جاي دنيا ممكن نيست، اما ميشود بهواسطه افزايش آموزشهابه مردم انتقال بيماري از حيوان به انسان را متوقف كرد.
ميتوانم از مجموعه صحبتهاي شما نتيجه بگيرم كه اگر مردم دامدار، قصاب يا پزشك نيستند و در مجاورت دام قرار ندارند نبايد نگران مبتلا شدن به تب كريمه كنگو باشند؟
هم اكنون مهمترين نگراني ما اين است كه مردم، دام
را از مبادي غيرقانوني يعني مبادي خارج از نظارت سازمان دامپزشكي تهيه
كنند؛ براي مثال خريد و فروش گوسفند تلفني از طريق آگهي روزنامهها، روش
مطمئني نيست و اگر مردم اصرار دارند گوسفند زنده براي ذبح بخرند بايد به
مراكز مجاز عرضه دام كه زير نظر سازمان دامپزشكي فعاليت ميكنند مراجعه
كنند.
