صف عضویت و خدمت نمایندگان

در این روزها مجلس شورای اسلامی و نمایندگان آن به شدت مشغول ساختارسازی یا همان کمیسیون بندی مجلس می باشند که طبق آیین نامه داخلی مجلس در ابتدای هر دوره باید انجام شود و نمایندگان باید در یکی از کمیسیون‌های تخصصی اصلی مجلس عضو شوند.

بر اساس آیین نامه داخلی مجلس که معتبرترین قانون پس از قانون اساسی است زیرا با دو سوم رای نمایندگان به تصو.یب می رسد، هر نماینده بر اساس تحصیلات و تجارب خود دو کیسیون را با ترتیب اولویت انتخاب کرده به شعب مجلس پیشنهاد می‌دهد. هر کمیسیون مجلس اکنون 23 عضو دارد، البته تعیین تعداد اعضای کمیسیون‌ها بر عهده هیات رییسه مجلس می باشد. اما تعیین کمیسیون هر نماینده توسط شعب و با راگیری انجام می شود.

شعب 15 گانه در ابتدای مجلس و پس از سوگند نمایندگان به قید قرعه تشکیل می شوند به طوری که هر نماینده در یک شعبه عضویت پیدا می‌کند.


چگونگی تشکیل و وظایف شعب مجلس در آیین نامه داخلی مجلس:

ماده 26 - پس از انجام مراسم تحلیف، نمایندگان به حکم قرعه بطور مساوی به پانزده شعبه تقسیم می‌شوند و افراد باقیمانده به‌ترتیب از شعبه اول‌به بعد، یک یک به شعب افزوده می‌شوند. نمایندگانی که بعداً سوگند یاد می‌کنند به حکم قرعه به عضویت شعبی که کسری دارند پذیرفته می‌شوند.

‌هر شعبه دارای یک رئیس، دو نایب رئیس، یک مخبر و دو منشی خواهد بود که جداگانه با رأی مخفی با ورقه و با اکثریت نسبی بیش از یک سوم کل‌اعضاء شعبه، انتخاب می‌شوند و در صورت تساوی به حکم قرعه عمل خواهد شد.

نتیجه انتخابات با ذکر آراء طی گزارشی به‌وسیله مخبر به اطلاع مجلس می‌رسد. مناط اعتبار برای رسمیت جلسات شعب، حضور حداقل دوسوم اعضاء‌می‌باشد و تصمیمات شعب، به‌جز در مورد انتخاب افراد، با اکثریت مطلق آراء عده حاضر خواهد بود.

در مجلس نهم آنچه رخ داد و جای تامل فراوان دارد اینکه تعداد نمایندگان کاندیدا شده برای کمیسیون های شوراها و امور داخلی کشور و نیز اصل نودم قانون اساسی بسیار کم بود - هر کمیبسیون 7 نفر- به نحوی که شعب را دچار مشکل کرد. این در حالی است که کمیسیون اصل نود یکی ار ابزارهای نظارتی قوه مقننه بشمار می ورد و اینکه نمایندگان حاضر به عضویت در این کمیبسیون نشده اند شاید به عملکرد این کمیسیون در در مجالس سنوات گذشته بر می گردد و یا اینکه نتایج عملکرد آنها موثر واقع نشده است.

ماده 27 - هر یک از شعب برای تمام دوره نمایندگی رسمیت دارند و وظایف و اختیارات  آنها عبارتند از:
1- رسیدگی به اعتبارنامه‌ها.
2- تعیین اعضای کمیسیون تحقیق.
3- تعیین اعضای کمیسیون تدوین آیین‌نامه داخلی مجلس.
4- بررسی و تشخیص صلاحیت نامزدهای عضویت درکمیسیون‌های تخصصی مجلس.
 
 مقررات مشترک کمیسیون‌ها
‌ماده 46 - به‌منظور آشنایی نمایندگان با سوابق تحصیلی و کاری یکدیگر اداره کل قوانین موظف است قبل از تشکیل شعب برای تعیین اعضای‌کمیسیون‌ها، اسامی نمایندگان به همراه تحصیلات (‌مستند) و تجربه و سابقه عضویت در کمیسیون‌ها (‌درصورتی که سابقه نمایندگی داشته باشند) را‌تکثیر و در اختیار نمایندگان قرار دهد. تشخیص صلاحیت اعضاء هر شعبه برای عضویت در کمیسیون‌های مجلس براساس پیشنهاد نماینده و رأی‌اکثریت نسبی اعضاء شعبه خواهد بود. هر نماینده ملزم است برای عضویت در یک کمیسیون، حداقل دو کمیسیون را به ترتیب اول و دوم پیشنهاد دهد.

‌ماده 47 - هیأت رئیسه پس از دریافت گزارش بدوی شعب در باره نامزدهای کمیسیون‌های مجلس این گزارش را تکثیر و درمیان نمایندگان توزیع‌می‌نماید. چهل و هشت ساعت پس از این توزیع، شعب مجدداً تشکیل جلسه می‌دهند و با توجه به گزارش منتشرشده و بررسی همه اولویتها، دوباره‌نامزدهای خود را برای هر کمیسیون انتخاب و به هیأت رئیسه گزارش می‌دهند. در صورتی که تعداد افراد معرفی‌شده از طرف شعب برای هر کمیسیون‌بیش از تعداد لازم باشد مجموع افراد معرفی‌شده برای هر کمیسیون با دعوت یکی از نواب رئیس تشکیل جلسه می‌دهند تا در مورد افراد مورد نیاز در‌کمیسیون به توافق برسند. در صورتی که توافق لازم به عمل نیاید افراد مورد نیاز هر کمیسیون در جلسه‌ای با دعوت یکی از نواب رئیس با حق رأی و ‌شرکت روسای شعب با رعایت اولویتهایی مانند تخصص، تجربه و سابقه عضویت در آن کمیسیون و با رأی مخفی تعیین خواهند شد.

‌تبصره 1 - نمایندگان مذکور حق شرکت در جلسه فوق جهت دفاع از پیشنهاد خود را دارند، اما رأی‌گیری بدون حضور آنان صورت می‌گیرد مفاد این‌تبصره شامل رؤسای شعب نیز می‌باشد.

‌تبصره 2 - بین افرادی که رأی مساوی آورده و احتساب آنان به عنوان عضو یک کمیسیون باعث افزایش سقف آن کمیسیون می‌شود قرعه‌کشی‌انجام می‌گیرد.

‌تبصره 3 - افرادی که طبق این ماده برای کمیسیون اول موردنظر خود انتخاب نشوند در کمیسیون دوم موردتقاضای خود، در صورتی که از‌متقاضیان اولویت درجه اول تکمیل نشده باشد، قرارداده خواهند شد. اگر در این مرحله نیز تعداد افراد بیش از تعداد مورد نیاز کمیسیون باشد مجدداً با‌رعایت اولویتهای فوق‌الذکر و با رأی اکثریت هیأت رئیسه و روسای شعب برای کمیسیون دوم انتخاب می‌شوند و کسانی که در این مرحله نیز برای‌کمیسیون دوم مورد تقاضای خود انتخاب نشوند به تشخیص اکثریت اعضاء جلسه مشترک  فوق‌الذکر برای یکی از کمیسیون‌های دیگر مجلس تعیین‌می‌گردند.

ماده 20 - هیچیک از اعضاء هیأت رئیسه مجلس نمی‌تواند به عضویت کمیسیون برنامه و بودجه و محاسبات مجلس انتخاب شود و در صورتی که‌هریک از اعضاء این کمیسیون به عضویت هیأت رئیسه انتخاب گردند از کمیسیون مستعفی شناخته شده و مطابق مراتب منظور در این آیین‌نامه نسبت‌به تعیین کمیسیون جدید اقدام خواهند نمود و همچنین نمی‌توانند به عنوان رئیس یا مخبر کمیسیون‌های مجلس انتخاب گردند و درصورتی که رئیس یا‌مخبر کمیسیون‌ها به عضویت هیأت رئیسه انتخاب گردند از سمت خود در کمیسیون مستعفی شناخته می‌شوند.
ماده 57 - هر نماینده به جز رئیس مجلس، ملزم است عضویت یکی از کمیسیون‌های تخصصی را بپذیرد و درصورت تمایل می‌تواند در‌کمیسیون‌های دیگر مجلس، با حق اظهارنظر و بدون حق رأی شرکت کند.
‌تبصره - عضویت در کمیسیون‌های تحقیق و تدوین آیین‌نامه داخلی مجلس مانع از عضویت  در کمیسیون دیگر نخواهد بود.

کمیسیون اصل نودم  در آیین نامه داخلی مجلس
‌ماده 32 - به منظور اجرای اصل نودم (90) قانون اساسی کمیسیونی بنام کمیسیون اصل نودم (90) قانون اساسی تشکیل می‌گردد تا طبق قوانین ‌مصوب مربوط به خود اداره و انجام وظیفه نماید.

اصل نودم  قانون اساسی:

هر کس‏ شکایتی‏ از طرز کار مجلس‏ یا قوه‏ مجریه‏ یا قوه‏ قضائیه‏ داشته‏ باشد، می‏ تواند شکایت‏ خود را کتبآ به‏ مجلس‏ شورای‏ اسلامی‏ عرضه‏ کند. مجلس‏ موظف‏ است‏ به‏ این‏ شکایات‏ رسیدگی‏ کند و پاسخ‏ کافی‏ دهد و در مواردی‏ که شکایت‏ به‏ قوه‏ مجریه‏ و یا قوه‏ قضائیه‏ مربوط است‏ رسیدگی‏ و پاسخ‏ کافی‏ از آنها بخواهد و در مدت‏ متناسب‏ نتیجه‏ را اعلام‏ نماید و در موردی‏ که‏ مربوط به‏ عموم‏ باشد به‏ اطلاع‏ عامه‏ برساند.

بر این اساس کمیسیون اصل نود یکی از مهم ترین ابزار های نظارتی مجلس به شما رمی رود اما آنچه تاکون اجرا شده از منظر افکار عمومی به جر برخی معدود گزارش ارایه شده پنهان مانده است و نماینده عضو نیز نمی تواند گزارش مبسوطی از عملکرد خود را به مردم ارایه دهد، از سوی دیگر گزارش های ارایه شده حداکثر با تصویب نمابندگان در صحن علنی به قوده قضاییه ارجاع می‌شود که آنهم فقط می‌تواند مستندی از مستندتات قاضی باشد. درحالیکه کمیسیون اصل نود برای رسیدن بدان ساعت‌ها وقت صرف کرده و با مسولان اجرایی به بحث نشسته است. به نظر می رسد برای برون رفت از این بن بست مجلس نهم باید فکری برای موثر شدن نتایج گزارش های کمیسیون اصل نود بیندیشد مانند آنجه که برای سوالات نمایندگان از وزاء و قانع نشده آنها در مجلس هشتم رخ داد.

از سوی دیگر کمیسیون شورا و امور داخلی کشور که یکبار با کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی به دلیل وجود نداشتن شوراهای اسلامی ادغام شده بود، در مجلس هشتم مجددا به عنوان کمیسیونی مسقتل شکل یافت و در حالی که انتخابات شوراهای اسلامی در سال 92 هم زمان با انتخابات ریاست جمهوری برگزار خواهد شد و مجلس نیز طبق قانون ا ساسی ناظر بر این انتخابات است، اما با کمبود کاندیدها مواجه شد تا جایی که رییس مجلس که ملزم به عضویت در کمیسیون ها نیست، مبادرت به عضویت در کمیسیون فوق نمود تا شادی مهم بودن آن را به نمایندگان گوش زد نمایند.

حال با توجه به تخصصی بودن کمیسیون‌ها و وظایف آنها شاید با مشخص شدن مدارک تحصیلی و تجربیات نمایندگان بهتر و بیشتر بتوان دریافت که آیا نمایندگانی که برای عضویت در کمیسیون‌هایی چون امنیت ملی و سیاست خارجی از یک سو و کمیسیون‌های برنامه و بودجه و صنایع و معادن صف کشیده اند دارای تحصیلات و تجربیان مرتبط با وظایف این کمیسیونها دارند یا خیر مباحث دیگری نها بدان سوق داده است. به هر ترتیب این سوال مطرح  است چرا برخی نمایندگان اصرار بر عضویت در یک کمیسون خاص دارند آیا مجال خدمت در سایر کمیسیون ها فراهم نیست. مثلا در حالیکه کشور از مشکلات عدیده اجتماعی و فرهنگی رنج می برد و این حوزه ها نیز نیازمند قوانین درخور و به روز می باشد چرا کمیسیون‌های اجتماعی و فرهنگی نباید مورد توجه نمایندگان محترم باشد؟!