«نگاه شما»: به کدامین ساز باید .....؟

جواد نظری مقدم کارشناس ارشد معارف اسلامی و فرهنگ و ارتباطات در مطلب ارسالی برای «نگاه شما» نوشته است:

چند روز پیش ، وقتی از میدان ولیعصر تهران عبور می‏کردم متوجه حضور تعدادی از مأموران طرح عفاف و حجاب در گوشه‏ای از خیابان شدم . نزدیک‏تر که رسیدم دیدم خانم‏های مأمور ، دختری را که به نظر می‏رسید ظاهر و پوشش غیرمتعارفی داشت پیدا کرده بودند و به قول معروف ارشاد می‏‏نمودند. صحنه جالبی بود! منظورم صحنه ارشاد دختران بدحجاب از سوی مأموران عفاف و حجاب نیروی انتظامی!

به مسیر خود ادامه دادم. چند قدم جلوتر تصاویر جالب‏تری توجه من رو به خود جلب کرد و آن هم عکس های فیلم در حال اکرانی بود که در جلوی ورودی سینما مشاهده می‏شد و جلب نظر میکرد. این‏ها هم صحنه‏های جالبی بود!! تصاویری عجیب و غریب و به غایت غیر معمول! از دختران بزک کرده  با لباس‏هایی تنگ و بدن نما و صورت‏هایی آرایش کرده و و آنچنانی که تو خود میدانی و میبنی!! و لازم به شرح و توصیف بیشتر نیست. بعد از مشاهده این صحنه‏ها در کنار هم، به تلخی خندیدم، خنده ای غم انگیزتر از هر گریستنی.

همانطور که اشاره شد در همان زمان که شبکه رسمی رسانه‏ای کشور چه از طریق تلویزیون و سینما و دیگر ابزارهای موجود به نوعی خواسته یا ناخواسته محدودیتی برای عناصر فرهنگی غیر همسو با هویت و فرهنگ بومی ایرانی اسلامی قائل نیست و به هر دلیل، مؤید مدل های خاصی از پوشش و حجاب است، نهاد امنیتی و انتظامی کشور در صدد برخورد و یا ارشاد بانوانی است که با وضعیت ظاهری خاص و تحریک کننده‏ در فضای عمومی ظاهر می‏شوند. و به نظر میرسد این شیوه و سیاست فرهنگی، کاریکاتور عجیبی است از مدل سیاستگذاری مطلوب در فرهنگ اسلامی. کاریکاتوری که در حوزه‏های دیگر از جمله موسیقی، ازدواج ، روابط دختر و پسر، تفکیک جنسیتی و ماهواره و غیره قابل رؤیت است.

 این صحنه و صحنه ‏های مشابه این که در زندگی اجتماعی ما همواره تکرار می‏گردد، اذهان را به سوی حقیقت تلخ و ناگواری معطوف داشته و ناهمگونی و اعوجاج سیاستهای فرهنگی‏مان را آشکارتر می‏سازد. حقیقتی که به نظر می‏رسد در عمیقترین لایه‏ها و سطوح فرهنگی و اجتماعی کشور به طرز فاجعه‏باری ریشه دوانیده و دیگر حوزه‏ها را تحت الشعاع خویش قرارداده است. این نابسامانی و عدم مشخص بودن ساختاری منسجم و هماهنگ در حوزه فرهنگ، پیامدهای بسیار ناخجسته‏ای را در سطح جامعه، با خود به همراه دارد.

مخاطب امروز، سردرگم و متحیر از این بی‏نظامی فرهنگی و سیاستهای بی‏پشتوانه علمی و جامعه شناسانه، مبتلا به پرسش‏ها و ابهاماتی است که عدم پاسخ به آن، نتیجه‏ای جز کاهیدن ارزش و اعتبار و جایگاه سیاستگذار در نظر ناظران و مخاطبان و به ویژه نسلهای جدیدتر و کنجکاوتر نخواهدداشت.

جالب‏تر اینکه، هر یک از نهادهای رسمی و صاحبان قدرت در این زمینه آهنگ خاصی مینوازند و هر یک دستورات متفاوتی صادر می‏کنند. به گونه‏ای که مخاطب نمیداند باید به کدامین ساز و آواز رقصید. اختلاف نظر دولت و قوای انتظامی و کمیسیون فرهنگی مجلس و دیگر حوزه‏های سیاستگذار و مجری بر طبل این بی‏سازمانی میکوبد و این بی‏قاعدگی و بلاتکلیفی جامعه را آزار می‏دهد و مسیر حرکت و پیشروی به سوی تعالی و جامعه الگوی اسلامی را ناهموارتر میکند.

لذا اولی‏ترین و مهم‏ترین مسئولیت سیاستگذاران کلان کشور، تلاش در جهت ارائه پاسخی شفاف و روشن در زمینه‏هایی است که هنوز حد و مرزها و حدود و ثغور و چرایی و چگونگی آن به معنی واقعی کلمه روشن نشده و بلاتکلیف مانده‏اند. عدم شفافیت در این زمینه و نداشتن پاسخی درست و مستدل حاکی از آن است که سیاستگذار دارای مکتب و چارچوب نظری خاصی برای ارائه ایده و دفاع از نظر خود نیست . چرا که همه تصمیمات و سیاستها می‏بایست بر پایه نظم تئوریک خاص و روشنی استوار باشند تا از این رهگذر بتوان با اتکا به نظامی هماهنگ و یکپارچه به سراغ مسائل و چالشهای اجتماعی فرهنگی نوظهور رفته و برای هر یک از آنها تصمیمی درخور و شایسته اتخاذ کرد.

 به تعبیر "هورنیک"یکی از نظریه پردازان حوزه رسانه و فرهنگ، ویژگی های ساختاری جوامع و نیز ارزشهای آموزش داده شده در کنار دیگر ویژگی‏های فردی افراد موجب میشود تا مخاطبان عام رویکردی اقتضایی و متفاوت نسبت به مسائل داشته باشند که این خود در رفتارهای متناقض و متعارض گروههای انسانی جامعه پدیدار است. به نظر می‏رسد این سردرگمی برنامه‏ریزان فرهنگی کشور به عمق جامعه نفوذ کرده و در بدنه جامعه ایرانی جاری و ساری است. لذاست که بروز رفتارهایی دوگانه و متناقض از سوی جامعه به ویژه جوانان در ساحت اجتماع دور از انتظار نیست و متهم کردن عناصر بیرونی، بهانه‏های همیشگی و کلیشه‏ای هجمه های تبلیغاتی و رسانه‏ای بیگانگان علی رغم نقش تأثیرگذار آنها توجیه قابل قبول و مورد اعتنایی نیست. به تعبیری روشنتر، همین سیاستهای بدون مطالعه و بی‏پشتوانه لطمات جبران ناپذیر و عمیقی را بر حیطه و ساختار فرهنگی اجتماعی کشور وارد نموده و شکی نیست که این راه ، جز به دست عناصر سیاستگذار داخلی هموار نمی‏گردد.

حقیر بر این عقیده‏ام تا زمانی که این بلاتکلیفی و ناهمگونی نهاد سیاسگذاری رسمی در حوزه فرهنگ و مسائل اجتماعی چاره نگردد، نمیتوان و نباید آینده مطلوب و تصویری روشن از جامعه مورد انتظار آموزه های اسلامی را برای ایران اسلامی انتظار داشت. و اجرای طرحهایی مثل طرح عفاف و حجاب و ارشاد خیابانی با این شکل و شمایل توجیه شایسته عقلانی و دینی و عرفی ندارد.

دلیل توقف ما در این نقطه ، یعنی عدم تصمیم گیری و روشن نبودن راه را در چند واقعیت به غایت تلخ میتوان جستجو کرد. نخست اینکه بسیاری از تصمیم‏گیران و برنامه‏ریزان رسمی کشور پیش از آنیکه یک فرهنگ‏شناس و جامعه‏شناس متعهد باشند یک سیاستمدارند و نباید توقع داشت که از ساختاری که سیاست و ملاحظات سیاسی و قدرت در اعماق وجودش نفوذ کرده و حضور دارد محصول پرطراوت و حیاتبخش نظام انسجام یافته اجتماعی و فرهنگی بارور شود و بروید.

عقلانیت ابزاری حاکم بر این فضای سیاسی که به تعبیر هابرماس تنها در صدد تسلط بر محیط و شرایط است نمیتواند راهگشا باشد . چرا که سیاستمداران به همه چیز از پنجره سیاست می‏نگرند. و تراژدی عمیق‏تر دیگر اینکه بخش عمده‏ای از این سیاستگذاران از بدنه علمی و متخصص دانشگاهی و حوزوی نبوده و به تعبیر "دکتر ابراهیم فیاض" یکی از جامعه شناسان ایرانی از دانش حوزه علوم‏انسانی بی‏بهره‏اند. و این عدم تخصص‏گرایی در شبکه سیاستگذاری کشور و حضور و نفوذ قوه جادویی احساس و سلیقه‏های فردی و غیرکارشناسانه در تعیین قانونگذاران کشور برآلام و دردهایی که در این رابطه به آن دچاریم می‏افزاید. عدم روشن نمودن مختصات چارچوب تئوریک نهادهای رسمی در حوزه فرهنگی از دیگر عوامل مهم و اساسی‏ای است که موجبات عدم عبور از این نقطه و دامنه را فراهم می‏آورد و ما را دچار تردیدها و آشفتگی‏های پیوسته‏ای کرده است.

ما باید هر چه سریعتر تکلیف خودمان در رابطه مکتب ایرانی یا مکتب اسلامی، بیداری اسلامی یا بیداری انسانی، مدیریت متمرکز و یا غیر متمرکز فرهنگی، ضرورت و یا عدم ضرورت حجاب و پوشش در جامعه، جواز و یا عدم جواز موسیقی، ترویج و یا عدم ترویج آن، جواز و یا ممنوعیت استفاده از ماهواره، هویت ملی و هویت های محلی و قومی و دیگر موارد مبتلابه ای که نه برای بسیاری از خواص سیاستگذار و نه برای مخاطبان عام تبیین و تحدید نگردیده روشن نماییم.

«تابناک» مطالب اختصاصی و گردآوری شده توسط خوانندگان محترم را در قالب جدیدی با عنوان «نگاه شما» منتشر خواهد کرد.

مخاطبان محترم می توانند مطالب دلخواه خود را در موضوعات مختلف، به آدرس negaheshoma@tabnak.ir ارسال نمایند.

مخاطبان محترم برای ارسال مطالب خود باید چند نکته  را در نظر داشته باشند:

1. این قالب جدید برای ارائه و معرفی «نگاه بییندگان به تمام موضوعات» می باشد.

2.مطالب اختصاصی یا گردآوری شده می تواند در قالب: ایده ، فیلم، عکس، گزارش تحلیلی، گزارش خبری، کاریکاتور و... باشد.

3. مطالب ارسال شده حتی الامکان با ذکر نام و نام خانوادگی فرستنده باشد.

4. موارد ارسالی مغایرتی با اصول اخلاقی و قوانین جاری نداشته باشد.

5. مطالب ارسالی به زبان و فونت فارسی باشد.

6.مطالب ارسال شده حتی الامکان حاوی اطلاعات دقیق باشد.

مشخصات فنی

1. از ارسال تصاویر در متن فایلهای word خودداری شود.

2. حجم فایل تصویری ارسالی( به صورت gif یا jpg ) بیشتر از 5 مگابایت نباشد.

3. حداکثر حجم فایل صوتی یا ویدیو پنجاه مگابایت باشد. (نوع فایل: wmv,  flv, wav, mp3, wma)