مواد مخدر و ١٠ باور غلط

مواد مخدر در جهان مشغول تغییر است و از خانواده  «تریاک ها» به سوی «روان گردان ها» سوق پیدا کرده است. از سوی دیگر کاهش سن اعتیاد و رسیدن سنین دبیرستانی به مهلکه توزیع و مصرف مواد مخدر نیز بیانگر آن است که طاعون اعتیاد اینک تنها محدود به قشر کم سواد یا ناتوان جامعه نیست و تمام گروه های سنی و طبقات فرهنگی و اجتماعی را نشانه رفته است.

به گزارش اعتدال، با آغاز به کار مراکز ترک اعتیاد خصوصی انبوهی ازآگهی های مختلف در این زمینه در مطبوعات، به ترغیب معتادان برای ترک اعتیاد پرداخته و رنگ و بویی تازه به این نیاز همه گیر جامعه بخشیده است. اما در کنار آن به مانند بسیاری از فعالیت های دیگر سایه هایی از تردید و بعضا فریب در خصوص فعالیت بعضی مراکز ترک اعتیاد دیده می شود.

 آنچه در این گزارش پیش روی شماست ، کلیه مراحل آکادمیک در ترک اعتیاد است. سم زدایی (detoxification)  معتادان به سه روش کلی انجام می شود که عبارت است از:

- روش خشک: در این روش بیمار به ناگهان از مصرف مواد مخدر منع و دچار علایم ترک می شود. ترک ماده مخدر به این روش برای بیمار بسیار ناخوشایند و ناراحت کننده است، ولی مرگ آور نیست.

- ترک ماده مخدر با استفاده از دارو: در این روش بیمار، اعتیاد به مواد مخدر را با استفاده از دارو ترک می کند.

- درمان های جایگزین: از روش هایی که در کاهش علایم ترک دارو در بعضی از بیماران موثر بوده است، می توان از روش طب سوزنی، هیپنوتیزم، طب سنتی و گیاه درمانی نام برد.

درمان دارویی اعتیاد

در درمان اعتیاد به مواد مخدر می توان از روش های سم زدایی یا درمان نگه دارنده استفاده کرد. درمان به روش سم زدایی چندان ماندگاری ندارد و احتمال عود مجدد بسیار بالاست مگر این که با درمان های نگه دارنده یا درمان های غیردارویی (روان درمانی) همراه باشد. سم زدایی یعنی استفاده از دارو و روش های پزشکی برای خروج بدون عارضه و ناراحتی مواد مخدر از بدن فرد و رفع وابستگی جسمی به مواد مخدر. انواع روش های معمول سم زدایی، عبارت است از:

١ - درمان علامتی با کلونیدین:
در این روش از کلونیدین به عنوان داروی غیرمخدر در درمان استفاده می شود. این دارو با تأثیر بر گیرنده های خاصی در مغز و سایر قسمت های بدن سبب کاهش علایم ناخوشایند ترک می شود. به همراه کلونیدین داروهایی به صورت کمکی برای کاهش درد، بهبود خواب، کاهش علایم آبریزش بینی، دل پیچه و ... تجویز می شود. در این روش بهتر است فرد برای مدت کوتاهی به استراحت بپردازد تا علایم قابل تحمل باشد. این درمان برای مصرف کنندگان کم تا متوسط تریاک توصیه می شود.

٢ - درمان با استفاده از داروهای مخدر:
در این درمان از داروهایی همچون متادون یا بوپرنورفین می توان با روش خاصی استفاده کرد. پزشک با شیوه خاصی، میزان مناسب دارو را تجویز می کند و سپس به تدریج ظرف حدود ٣ هفته از میزان دارو می کاهد و در نهایت آن را قطع می کند. در این روش فرد می تواند به فعالیت های روزمره خود بپردازد و علایم جسمی و روانی کمی را تجربه خواهد کرد.

٣ - سم زدایی سریع:
این روش که سم زدایی سه روزه نامیده می شود، با استفاده از داروهای مخدر و غیرمخدر با بستری کوتاه مدت بیمار صورت می گیرد. در این روش بیمار مختصری درد و ناراحتی را در روزهای اول تجربه خواهد کرد، ولیکن در صورتی که تحت نظر پزشک مجرب انجام شود، خطری بیمار را تهدید نمی کند. این روش برای مصارف کم تا متوسط مواد و برای کسانی که بیماری های قلبی و تنفسی ندارند، مناسب است.

٤ - سم زدایی فوق سریع:
روش سم زدایی فوق سریع که به اختصار UROD نامیده می شود یکی از روش های ترک دادن معتادان است که در سال های اخیر توانست جای خود را در میان روش های گوناگون ترک اعتیاد در کشورمان باز کند. عمده جذابیت این روش در نظر معتادان، گذران عوارض ناشی از ترک مواد مخدر طی بیهوشی و سرعت بالای ترک است که دوره آن را به حتی کمتر از ٥ ساعت تقلیل داده است. در این روش که تحت بی دردی و بی خوابی عمیق یا بیهوشی کامل صورت می گیرد، با استفاده از داروهایی چون نالوکسان به ترک دادن معتادان می پردازند. یکی از تصورات غلطی که در حال حاضر توسط مراکز ارائه دهنده این خدمات تبلیغ می شود، قطعی بودن این روش برای ترک دادن بیماران مبتلا به اعتیاد است، اما از آنجا که پروسه ترک اعتیاد شامل مرحله ترک فیزیکی اعتیاد و جلوگیری از عود مجدد آن به مدد راهکارهای روان درمانی و گروه درمانی است، نه این روش و نه هیچ روش دیگری را نباید به عنوان درمان قطعی اعتیاد در نظر گرفت. از دیگر دلایل استقبال از روش UROD، نیاز فوری به منفی شدن آزمایش است. امری که از سوی این مراکز مورد تأکید و تبلیغ قرار می گیرد و معتادانی را که به دلیل قرار گرفتن در موقعیت خاص شغلی یا خانوادگی، مجبور به انجام تست اعتیاد هستند، به این صرافت می اندازد تا به چنین مراکزی مراجعه کنند.

تمام این درمان ها با هدف تقویت انگیزه و حفظ تمایل بیمار به دوری از عادت مصرف مواد و بازگشت به زندگی عادی صورت می گیرد. اکثر بیماران معتقدند نیاز به روان شناس و مشاوره ندارند و تمام آنچه در این جلسات گفته می شود را به خوبی می دانند و فقط اگر سم زدایی شوند برای همیشه می توانند خود را حفظ کنند. شاید این حرف در موارد نادری به عمل درآید ولیکن عادت اعتیاد ریشه دارتر از آن است که یک فرد به تنهایی با تمام مشغله های ذهنی و فکری با ناآگاهی به روش های پیش گیری از عود بتواند در برابر عود مجدد اعتیاد مقاومت کند. لذا به تمامی معتادان توصیه می شود: اگر می خواهید زحمات خود و خانواده خود را هدر ندهید حتما بنا به دستور پزشک معالجتان در جلسات روان درمانی شرکت کنید یا تحت درمان نگه دارنده دارویی قرار گیرید.

درمان های نگه دارنده پس از سم زدایی

پس از انجام سم زدایی، درمان درازمدت وابستگی به مواد افیونی به ٢ شکل ادامه می یابد: پرهیز کامل یا پرهیز یاری شده. برای دستیابی به پرهیز کامل، فرد معتاد تشویق می شود در مراکز درمانی به منظور یادگیری و ایجاد مهارت های زندگی عاری از هرگونه ماده مخدر، شرکت کند. در این مراکز افراد می آموزند که چگونه از مواد مخدر دوری جویند و بدون استفاده از ماده مخدر زندگی کنند. در روش پرهیز یاری شده، به فرد داروهایی مانند متادون یا نالترکسون داده می شود که یک آنتاگونیست مخدر است و تأثیرات لذت بخش مواد مخدر را خنثی می کند و در اصطلاح عامیانه از آن به کپسول تنفر یاد می شود.

١٠ باور غلط در مورد مواد مخدر

حدود ٢٥ سال پیش مشخص شد که در بدن انسان موادی شبیه مواد مخدر(مرفین) تولید می شود که مهم ترین آن ها آندورفین ها و آنکفالین هاست.

به طور طبیعی وقتی بدن دچار آسیب های دردزا و حوادث ناراحت کننده می شود، مغز این مواد را ترشح می کند و سبب کاهش احساس درد و ناراحتی می شود. در شرایط معمولی وقتی فرد از انجام دادن کاری لذت ببرد و به عبارت دیگر پاداش بگیرد، از مناطق پایینی مغز موادی به اسم دوپامین و نوراپی نفرین ترشح می شود و روی قشر و دیگر مراکز حیاتی آن اثر می کند و احساس لذت و پاداش به او دست می دهد و سعی در تکرار آن عمل دارد.

یکی از آثار مهم مواد مخدر فعال کردن همین سیستم است. بنابراین کسانی که یک بار مصرف این مواد را تجربه می کنند، چون سیستم پاداش در مغز آن ها تقویت می شود، تمایلی شدید به تکرار مصرف آن ها پیدا می کنند. از بین مواد مخدر هروئین خیلی راحت تر در چربی حل می شود. مغز انسان مقدار زیادی چربی دارد، بنابراین در مقایسه با مرفین و مشتقات آن، هروئین پس از مصرف طی زمان کوتاه تری روی مغز اثر می گذارد. بنابراین آثار پاداش دهنده و خوشی آور و ضد درد سریع تری دارد. کدئین که از مشتقات تریاک است به آسانی در سیستم گوارش جذب و در بدن تبدیل به مرفین می شود. در یک مطالعه روشن شده که یکی از آثار مصرف مواد مخدر کاهش جریان خون در بعضی از نواحی مغز است. اما گذشته از آثار مخرب ثابت شده مواد مخدر، مردم ممکن است با باورهای غلط زیر اقدام به مصرف این مواد کنند.

١ - برای تسکین درد: این مواد واکنش انسان را نسبت به حس درد کاهش می دهد و روی عامل اصلی ایجاد درد هیچ گونه اثری ندارد. بسیاری از بیماری های بشر با درد همراه است، از جمله اضطراب، افسردگی، بیماری های استخوان و مفاصل، سرطان ها و بیماری های عفونی. اما مصرف کنندگان و توصیه کنندگان به مصرف مواد توجه ندارند که نسبت به اثر ضد درد این مواد تحمل ایجاد می شود. یعنی به عنوان مثال در پنجمین مصرف برای این که همان درد اولیه کاهش یابد، باید مقدار بیشتری مصرف شود، که این مقدار گاهی تا ٣٠ برابر مقدار مصرف اولیه است.

٢ - عقیده غلط دیگری که وجود دارد، اثر این مواد روی بیماری هایی مثل قند یا دیابت است. به نظر می رسد چنین باورهای غلطی توسط قاچاقچیان دامن زده می شود تا درآمد مالی بیشتری کسب کنند. یا مصرف کنندگان برای توجیه کار خود چنین ادعایی را مطرح و عنوان می کنند که ما برای پیش گیری یا درمان این بیماری ها، مواد مصرف می کنیم. در هیچ تحقیق علمی اثر پیش گیری کننده و درمانی برای این مواد ثابت نشده است.

٣ - گاهی افراد ناآگاه توصیه می کنند که مصرف مواد مخدر برای کاهش آلام روحی و اضطراب و افسردگی و دیگر بیماری های روانی که شایع و به شدت آزاردهنده است، مفید می باشد. اضطراب معمولا با تنگی نفس، احساس خفگی، تپش و احساس ناراحتی در قلب، سنگینی سر، احساس درد و ناراحتی در شکم و درد در دیگر قسمت های بدن همراه است. تفکر غلط اثر تسکینی مواد مخدر بر بیماری های روانی و اضطراب از آن جا ناشی شده که این مواد دارای اثر تسکین بخش و آرام بخش است. هر ماده آرام بخشی علایم ظاهری اضطراب را کاهش می دهد، اکثر بیماری های روحی همراه با اضطراب است و افسردگی که بیماری قرن است در بسیاری از موارد همراه با اضطراب می باشد. بنابراین در اوایل مصرف، شخص که به هر علت دچار اضطراب و ناآرامی روحی شده، ممکن است با مصرف مواد احساس آرامش کند. اما این پدیده ثابت شده که در افراد مضطرب و ناآرام پس از اولین مصرف، خطر اعتیاد بسیار بالاست و مواد اعتیادآور قطعا پس از مدتی، خود افسردگی و به تبع آن اضطراب در فرد ایجاد می کند. یعنی در نهایت نه تنها با مصرف مواد مخدر افسردگی، اضطراب و آلام روحی انسان کاهش نمی یابد، بلکه تشدید هم می شود زیرا تغییر خلق و ایجاد حالت شادی کاذب از طریق مصرف مواد مخدر فقط در اوایل مصرف ایجاد شده است. نوجوانان و جوانان در مقطعی از زندگی خود هستند که بحران و ناآرامی روحی و اضطراب فراوانی دارند و به همین دلیل است که خطر آلوده شدن به اعتیاد در آن ها زیاد است. نوجوان به خانواده آرام و حمایت کننده ای احتیاج دارد تا آلام روحی او کاهش یابد و به سمت اعتیاد نرود.

٤ - توصیه دیگری که ناآگاهان برای مصرف مواد مخدر دارند، در مورد مشکلات روابط جنسی مردان به خصوص مردان جوان است. مشکلات جنسی در آنان معمولا ریشه در اضطراب و هیجانات دارد اگر این مواد در موارد نادری از مشکلات مذکور بکاهد، در طولانی مدت باعث ایجاد افسردگی و کاهش میل جنسی می شود.

٥ -مواد مخدر یعنی مشتقات مرفین حرکات پیش برنده روده ها را کند می کند و ترشحات آن را کاهش می دهد. دردهای دستگاه گوارش می تواند ناشی از افزایش حرکات دودی روده ها باشد. در اسهال این حرکت سریع و گاهی دردناک می شود. در بسیاری از هیجانات و اضطراب ها حرکات لوله گوارش مختل می شود و افزایش یا کاهش می یابد. مثلا در روده های تحریک پذیر عصبی دل درد، دل پیچه یا اسهال و یبوست متناوب وجود دارد. اگر مبتلایان به این بیماری ها با مواد مخدر آشنا شوند، خطر اعتیاد برای آن ها جدی است. مثلا در مورد اسهال که همراه با افزایش حرکات روده ای است، اگر مشتقات تریاک در دسترس شخص بیمار قرار بگیرد با توجه به کند شدن حرکات پیش برنده روده و بهبود ظاهری اسهال، خطر اعتیاد بعدی را دارد.

٦ -متاسفانه بعضی از کسانی که پس از رانندگی ممتد دچار خستگی می شوند، پس از چند بار مصرف و احساس رفع خستگی و سرخوشی کاذب، در دام اعتیاد گرفتار می شوند.

٧ - این مواد حالت خمودگی، ابرگرفتگی شعورو نا آگاهی ایجاد می کند یعنی می تواند بیداری بیش از حد بشر را کاهش دهد. زندگی پیچیده امروز، نیاز به کار فکری زیاد و گاهی خسته کننده دارد. در واقع آدم های پرکار وآن هایی که در زندگی روزمره بامسائل پیچیده برخورد می کنند، مجبورند با تمام قوای فکری و ذهنی خود وارد میدان شوند. یعنی بشر امروز برای تطابق با شرایط روزمره، بیش از حد بیدار و شاید دائم در حال جنگ فکری است. مواد مخدر و الکل این حالت بیداری بیش از حد را کاهش می دهد. بنابراین آن هایی که کار فکری شدید، یکنواخت و خسته کننده دارند، با اولین مصرف در معرض ابتلاء به اعتیاد هستند. مواد مخدر والکل ابتدا آن ها را آرام می کند اما پس از مدتی قدرت مبارزه، کار و ثمربخشی را از آن ها می گیرد.

٨ - قسمت اعظم دردهای بشر روان زاد است؛ انواع کمردردها، پشت درد، سردرد، دل دردهای مزمن، دردهای عضلانی و استخوانی، می تواند جنبه روانی داشته باشد. کسانی که با مراجعه به پزشکان مختلف و استفاده از روش های مرسوم، تسکینی برای درد خود نمی یابند، در مقابل مواد مخدر بسیار آسیب پذیر هستند. این مواد اصل درد و عامل ایجاد کننده درد را از بین نمی برد، فقط شخص را نسبت به درد بی تفاوت می کند. مثلا اگر کسی شکستگی داشته باشد، درد ایجاد شده سبب کم  حرکتی یا بی حرکتی عضو شکسته شده می شود و فرصتی برای محل شکسته ایجاد می شود تا استخوان سازی صورت گرفته و محل شکستگی ترمیم یابد اما مواد مخدر واکنش انسان را به درد که همان بی حرکتی و کم حرکتی است، از بین می برد و عضو حرکت کرده جوش خوردن شکستگی را به تاخیر می اندازد.

٩ - بر اثر اعتیاد، بتاآندورفین ها که مواد شبه مخدر درون زا است کاهش می یابد، زیرا با ورود مواد مخدر خارجی به بدن سلول های مغز شخص معتاد تنبل می شود و این مواد درون زا را ترشح نمی کند و مرفین خارجی جای شبه مرفین های مفید و تولیدشده در بدن شخص را می گیرد. بنابراین پس از ترک اعتیاد و آن هنگام که مواد مخدر خارجی به بدن نمی رسد و مغز، دیگر مواد شبه مرفین درون زا ترشح نمی کند، درد وحالت روحی ناخوش و اضطراب و بی قراری در شخص زیاد است که البته پس از مدتی که از ترک بگذرد دوباره مغز مواد لازم را ترشح خواهد کرد.

١٠ - با کاهش آندورفین ها در مغز شخص معتاد و بدن او، ویژگی دشمن کشی مونوسیت ها که از سلول های دفاعی بدن است، کاهش می یابد. بنابراین شخص معتاد نسبت به افراد سالم به عفونت ها حساس تر است و زودتر مبتلا می شود. مواد مخدر آن دسته از سلول های دفاعی بدن را که مسئول از بین بردن مهاجمان به بدن است، کاهش می دهد؛ کاهش فعالیت این سلول ها می تواند سبب رشد سلول های سرطانی شود.