سدی که روسیه از آن گذشت، ایران اما ...

سرویس اقتصادی ـ روز گذشته، خبر عضویت روسیه در سازمان تجارت جهانی، تیتر نخست رسانه های جهانی را از آن خود کرد.

به گزارش «تابناک»، مذاکرات تاریخی روسیه برای عضویت در WTO، بیش از 18 سال به طول انجامید. این درخواست که برای نخستین بار در 1993 تسلیم سازمان تجارت جهانی شده بود، رکود طولانی شدن چانه زنی ها و ماندن یک کشور پشت درهای ورود به این سازمان را شکست.

این سازمان، روز جمعه برای بار دوم و مرحله نهایی به درخواست هجده ساله روسیه رأی مثبت داد و این كشور رسما به عضویت سازمان تجارت جهانی پذیرفته شد.

«اولسگان آگانگا»، وزیر تجارت نیجریه و رییس هشتمین دوره كنفرانس وزیران كشورهای عضو سازمان جهانی تجارت گفت: در این كنفرانس، عضویت روسیه مورد تصویب و پذیرش قرار گرفت.

این گزارش می افزاید: پارلمان روسیه باید تا پانزدهم ژوئن سال جدید میلادی به منظور اجرایی شدن مصوبه سازمان تجارت جهانی آن را تصویب كند.

گفتنی است، سازمان تجارت جهان قانونی دارد که طی آن برای عضویت یک کشور، باید همه اعضا به ورود این عضو جدید رأی مثبت دهند و این مخالفت گرجستان بود که در سال های اخیر، حضور روسیه را به تعویق انداخته بود. روسیه مذاکرات و دیپلماسی فعالی را برای حل مشکل مخالفت گرجستان و پایان مناقشات به منصه ظهور گذاشت.

سازمان تجارت جهانی چیست؟

سازمان تجارت جهانی، نهادی بین المللی است که با هدف حذف موانع گمرکی و گسترش تجارت آزاد در میان کشورهای صنعتی غرب راه اندازی شد و رفته رفته، گستره جهان شمولی خود را وسعت بخشید.

در این باره باید گفت که تلاش برای ایجاد تجارت آزاد، رفع اختلافات تجاری کشور ها، و تنظیم مقررات بین المللی تجارت از عمده فعالیت های این سازمان است که معمولا WTO را بزرگترین ابزار اقتصادی تحقق ایده دهکده جهانی مک لوهان می خوانند.

البته مخالفان، WTO را ابزار استعمار نوین دانسته و حذف قوانین گمرکی را تنها راهی برای تبدیل کردن هر چه بیشتر اقتصادهای کوچک و ضعیف جهان به بازار مصرف صنعتی ها می خوانند. سازمان تجارت جهانی پیشتر با نام موافقت‌نامه عمومی تعرفه و تجارت (گات GATT) شناخته می شد که در سلسه نشست های دور اروگوئه، مذاکرات این موافقتنامه به تأسیس سازمان تجارت جهانی (WTO) به ‌عنوان جانشین گات بود.

اما یکی از نکات مهم دور اروگوئه، نپذیرفتن درخواست کشورهای در حال توسعه و عمدتا کشاورزی از سوی صنعتی ها بود. در این دور، از صنعتی ها خواسته شد که آنان نیز با حذف تعرفه های خود، بر کالاهای وارداتی کشاورزی و همچنین حذف یارانه خود به محصولات کشاورزی، امکان واردات بهتر و بیشتر محصولات کشاورزی از سوی کشورهای در حال توسعه را فراهم کنند، ولی به رغم این که همین رفتار، دقیقا درباره کالاهای صنعتی آنان در حال توسعه ها انجام شده بود، باز هم کشورهای بزرگ صنعتی به این مسأله تن ندادند.

هرچند این رویداد، تصور مخالفان درباره WTO را به شدت تقویت نمود، باید گفت که امروز شاخص ترین دشمن تاریخی سرمایه داری (روسیه) به جرگه 153 عضو دیگر سازمان تجارت جهانی پیوسته و این در کنار عضویت ده ساله چین، مسائل را تا اندازه بسیاری تغییر می دهد.

ایران و WTO؛ به کجا می رویم؟

WTO رفته رفته به نهاد عالی و جامع بین المللی در مسأله تجارت تبدیل می شود و عضویت نداشتن ایران در این سازمان، می تواند به حجم محدودیت های اقتصاد ایران بیفزاید.

ایران البته در سال 1377 درخواست عضویت خود را ارایه نموده و هم اکنون از نظر میزان طولانی شدن مذاکرات با روسیه، قابل مقایسه هم نیست، ولی چه کسی می داند که درخواست ایران، چند سال دیگر مورد پذیرش قرار خواهد گرفت؟!

ساختار اقتصادی ایران، متشکل از شمار بسیاری شرکت های بزرگ اقتصادی دولتی است که با قوانین تجاری حمایتی به زندگی خود ادامه می دهند؛ برای نمونه، آیا خودروسازی های ما، توان تحمل شرایط رقابتی بین المللی را خواهند داشت یا در ماه های آغازین پس از پیوستن ایران به تجارت جهانی، اعلام ورشکستگی خواهند کرد؟

با این اوصاف و تا هنگامی که اقتصاد ایران نتوانسته خود را با شرایط رقابتی جهانی تطبیق دهد، شاید به نوعی این عدم عضویت، یک فرصت اقتصادی نیز به شمار رود، ولی در مجموع، باید گفت، مسأله عضویت روسیه پایانی بود بر زمزمه های نادیده انگاشتن این سازمان در جامعه بین الملل.

هم اکنون دیگر بزرگترین منکر تاریخی همگرایی تجاری در جهان، خود به عضویت تجارت جهانی درآمده و شاید باقی ماندن ایران در کنار 29 کشور غیر عضو دیگر، از جمله کشورهای باقی مانده از اتحاد جماهیر شوروی و برخی کشورهای کم تأثیر و کوچک اروپایی و آفریقایی، چندان به صلاح اقتصاد به شدت وابسته به تجارت کشورمان نباشد.

در پایان، باید دید مسئولین ایران چه راهکارهایی برای کوتاهتر کردن مذاکرات عضویت و البته چه راهکارهایی برای رقابت پذیرسازی اقتصاد درونی پیش از پیوستن به  WTO اندیشیده اند!