«نگاه شما»: پایان عصر استریوتایپ

یکی از بینندگان «تابناک» در پیامی نوشت:

توضیح: استریوتایپ در زبان انگلیسی از صفحات حروف چینی و چاپ نشریات که در عصر پیش از رایانه‌ها رواج داشت، ریشه می‌گیرد. معنای مجازی آن را می‌توان این گونه تعبیر کرد که نوعی پیش فرض ذهنی و فرهنگی است؛ چیزی که عمدتا با واقعیت تطبیق نمی‌کند.

استریوتایپ‌ها بزرگترین عامل تعصب، قشری‌گری و خود بزرگ‌بینی و سد و دیوارهایی بلند در برابر پذیرش واقعیت‌ها هستند. بین انسان‌ها تفرقه و جدایی خلق می‌کنند. سبب اصلی نژاد پرستی و نفاق‌های دینی، زبانی، قومی، سیاسی و اجتماعی‌‌اند. پیام زیر با دیدی خوش‌بینانه ـ و شاید هم آرزومندانه ـ در نکوهش این پدیده منفی تهیه شده است.

سالها پیش، در کافه‌ای در مونیخ، به دختری که روبه‌رویم بود، گفتم ایرانیم. با لحنی حاکی از شوخی پرسید: بمب‌های خودت رو کجا قایم کردی؟ در سالهای بعد، به ‌اندازه کافی از این قضاوت‌های شوخی و جدی شنیدم که شنیدن آنها دیگر مرا به‌ اندازه نخستین روز شگفت زده نکند.

دوست آمریکایی سیاه پوستم که هم اکنون در آستانه شصت سالگی است، تعریف می‌کرد که جوانی خود را در دهه هفتاد، زمانی گذراند که نگرش به سیاه پوستان بسیار سخت گیرانه بود. او زمانی که شب‌ها از کنار هایدپارک در شیکاگو عبور می‌کرد، دختران و پسرانی را می‌دید که با دیدن او دست یکدیگر را محکمتر میگ‌یرند، سکوت می‌کنند، خیره به روبه‌رو از کنار او عبور می‌کنند و حتی اگر بتوانند مسیر حرکت خود را به سمت دیگر خیابان تغییر می‌دهند.

در کشور خودمان نیز شمالی‌ها، آذری‌ها، یزدی‌ها، اصفهانی‌ها، جنوبی‌ها و ... هر یک قربانی تصویری هستند که از آنها و از مردم شهرشان ساخته شده و بر همین اساس مورد قضاوت قرار می‌گیرند.

این پدیده‌ای است که در روانشناسی استریوتایپ نامیده میشود. قضاوت روی انسانها بر اساس گروه یا جامعه‌ای که به آن تعلق دارند؛ زنان به جرم زن بودن و مردان به دلیل مرد بودن، قربانی چنین قضاوتهایی هستند.

آیا خطای استریوتایپ صرفاً یک خطای ذهنی بی دلیل است؟ واقعیت این است که چنین نیست. نیاکان ما در طول تکامل خویش در اثر توانایی تعمیم در تنازع برای بقا زنده مانده‌اند. آنها آموختند که از تمام جانوران خزنده بگریزند. از حیواناتی که دندان خویش را نشان می‌دهند فرار کنند و خود نیز چون آنان، برای تهدید دیگران دندان‌هایشان را نشان دهند. در جنگ‌های مذهبی، مسلمان بودن یا مسیحی بودن برای دشمن بودن کافی بود.

زندگی جمعی و به تعبیر جامعه شناسان Collectivistic زمینه را برای قضاوت جمعی فراهم می‌کرد. مردم فلان شهر خسیس بودند. مردم شهر دیگر ساده لوح. مردم شهر دیگر مذهبی و ... .

اما زندگی جمعی رو به زوال است. زندگی فردی به خانه‌ها و خانواده‌ها روی آورده است. جوانانی که نه با پدر و مادر خود، بلکه با صفحه LCD موبایل خود زندگی می‌کنند. دختران و پسرانی که نخستین تجربیات خود را نه با همسایه و خویشاوند خود که با مرد و زنی از دیاری دیگر در فضای مجازی آغاز می‌کنند.

و رسانه‌های ملی که دیگر ملت‌ها به دقت همیشه به آنها گوش نمی‌دهند و قدرت فرهنگ سازی آنها رو به کاهش است.

این چنین است که قدرت قضاوت جمعی ـ که شاید زمانی ابزاری قدرتمند بود ـ هر روز بیشتر از پیش کاهش می‌یابد و استریوتایپ که زمانی ابزاری برای زندگی بود، به عنوان شاخصی برای سنجش عقب ماندگی ذهنی و فرهنگی شمرده می‌شود.

چقدر در زندگی خود از استریوتایپ‌ها استفاده می‌کنید؟ زن، مرد، ترک، عرب، رشتی، قزوینی، متولد ماه مهر، متولد ماه اردیبهشت، کوتاه قد، چاق، اروپایی، شرقی، غربی، خارجی، ایرانی و... ؟

بیایید کمی بیشتر فکر کنیم

«تابناک» مطالب اختصاصی و گردآوری شده توسط خوانندگان محترم را در قالب جدیدی با عنوان « نگاه شما» منتشر خواهد کرد.

مخاطبان محترم می توانند مطالب دلخواه خود را در موضوعات مختلف، به آدرس negaheshoma@tabnak.ir ارسال نمایند.

مخاطبان محترم برای ارسال مطالب خود باید چند نکته  را در نظر داشته باشند:

1. این قالب جدید برای ارائه و معرفی «نگاه بییندگان به تمام موضوعات» می باشد.

2.مطالب اختصاصی یا گردآوری شده می تواند در قالب: ایده ، فیلم، عکس، گزارش تحلیلی، گزارش خبری، کاریکاتور و... باشد.

3. مطالب ارسال شده حتی الامکان با ذکر نام و نام خانوادگی فرستنده باشد.

4. موارد ارسالی مغایرتی با اصول اخلاقی و قوانین جاری نداشته باشد.

5. مطالب ارسالی به زبان و فونت فارسی باشد.

6.مطالب ارسال شده حتی الامکان حاوی اطلاعات دقیق باشد.

مشخصات فنی

1. از ارسال تصاویر در متن فایلهای word خودداری شود.

2. حجم فایل تصویری ارسالی( به صورت gif یا jpg ) بیشتر از 5 مگابایت نباشد.

3. حداکثر حجم فایل صوتی یا ویدیو پنجاه مگابایت باشد. (نوع فایل: wmv,  flv, wav, mp3, wma)