پشت پرده روابط ايران و آذربايجان

روزنامه «ملت ما» نوشت:

الهام علي‌اف رييس‌جمهوري آذربايجان كه يك بار دعوت رييس‌جمهوري ايران براي شركت در جشن جهاني نوروز را رد كرده بود، بار ديگر نيز به بهانه نشست مذاكرات صلح قره‌باغ در غازان از شركت در اجلاس بين‌المللي مبارزه جهاني با تروريسم در تهران خودداري كرد. اين در حالي است كه علي لاريجاني رييس مجلس شوراي اسلامي به جمهوري آذربايجان سفر كرده و با مقامات اين كشور ملاقات كرد. اين سفر كه به دعوت رييس مجلس جمهوري آذربايجان انجام گرفت از ديدگاه ناظران سياسي در حالي صورت مي‌گيرد كه مناسبات تهران - باكو دوران تنش‌هاي پشت پرده‌يي را پشت سر مي‌گذارد.

براي مثال روز ۲۰ مه سال جاري رسانه‌هاي چاپ باكو در خبري كوتاه مدعي شدند كه كميته امداد امام خميني(ره) نمايندگي خود را در جمهوري آذربايجان تعطيل كرده و هنوز علت آن معلوم نيست. اين خبر در حالي منتشر مي‌شد كه در ۲۴ دسامبر سال ۲۰۱۰ يعني كمتر از چهار ماه پيش از آن سايت مديافوروم در باكو در مقاله‌يي شعبه كميته امداد امام خميني(ره) در باكو را نيز در كنار ساير نهادهاي ايراني هدف گرفت و اتهامات كاملا بي‌اساسي را به كميته امداد وارد ساخت.

الهام اسماعيل يكي از ماموران كهنه‌كار ك.گ.ب. شوروي و در دوره پس از شوروي از ماموران ‌ام.ت.ان. (وزارت امنيت ملي) جمهوري آذربايجان است در اين مقاله ايران را به حمايت تجزيه‌طلبي در جمهوري آذربايجان متهم و بدون هرگونه سند و مدرك يا استدلال منطقي، شعبه كميته امداد امام خميني(ره) در جمهوري آذربايجان را به حمايت از تجزيه‌طلبي در اين جمهوري متهم كرده بود. هنوز چند ماهي از اين اتهام واهي نگذشته بود كه دولت جمهوري آذربايجان از اواخر فوريه سال جاري ميلادي (۲۰۱۱ ميلادي) فشارهاي غيرقانوني بر شعبه كميته امداد امام خميني(ره) در جمهوري آذربايجان را آغاز و به سرعت تشديد كرد.

اين در حالي است كه در سال‌هاي ابتداي دهه ۱۹۹۰ كه جمهوري آذربايجان درگير جنگي خونين و خانمانسوز با ارمنستان بر سر جنگ قره‌باغ بود و نيازي شديد به كمك‌هاي انسان‌دوستانه داشت، كميته امداد امام خميني(ره) با احساس وظيفه انساني و اسلامي كمك به آوارگان جنگ قره باغ و خانواده شهدا و معلولان اين جنگ را در دستور كار خود قرار داد. اكنون براساس آمارهاي اعلام شده از طرف نمايندگان كميته امداد امام در باكو دست‌كم ۴۰ هزار مستمند تحت پوشش كمك‌هاي خيريه اين نهاد هستند و سالانه شمار قابل توجهي از روشنفكران و دانشگاهيان و مومنان جمهوري آذربايجان نيز با كمك كميته امداد امام خميني(ره) زائر حرم امام رضا(ع) در مشهد مي‌شوند.

همچنين نمي‌توان از نظر دور داشت كه سايت «تينك – اسراييل» (think-israe) در ماه مه – ژوئن سال گذشته در مقاله‌يي تحت عنوان «ايران، آذربايجان را هدف گرفته است» آشكارا از كمك‌رساني كميته امداد امام خميني(ره) به مستمندان جمهوري آذربايجان اظهار ناراحتي كرد! در همين حال در خبرهايي مشابه از اعمال محدوديت براي ديگر مراكز ايراني فعال در جمهوري آذربايجان ازجمله دفتر صداوسيما در باكو منتشر شده است. هر چند اين نوع اخبار در سطح رسانه‌ها انعكاس يافته و هنوز مقامات دو كشور موضعي علني در اين رابطه اتخاذ نكردند ولي بنظر مي‌رسد مناسبات صميمانه جمهوري آذربايجان با رژيم صهيونيستي و كشورهاي غربي در نوع موضع‌گيري اين كشور بي‌تاثير نبوده است.


پاسخ منفي الهام علي‌اف به ايران
الهام علي‌اف رييس‌جمهوري آذربايجان كه يك بار دعوت رييس‌جمهوري ايران براي شركت در جشن جهاني نوروز را رد كرده بود و بار ديگر نيز به بهانه نشست مذاكرات صلح قره باغ در غازان از شركت در اجلاس بين‌المللي مبارزه جهاني با تروريسم در تهران خودداري كرد حال آنكه اين نشست يك روز قبل از اجلاس تهران پايان يافت و امكان شركت الهام علي‌اف بود. اخيرا روزنامه آزادليق چاپ باكو در گزارشي نوشت: الهام علي‌اف رييس‌جمهور آذربايجان بار ديگر دعوت محمود احمدي‌نژاد رييس‌جمهور ايران براي سفر به ايران را نپذيرفته است. چندين بار است كه الهام علي‌اف از سفر به ايران طفره مي‌رود. به گفته راحم حاجي‌اف تحليلگر سياسي آذربايجان، وجود تشنج ميان آذربايجان و ايران بر همه آشكار است. يكي از دلايل اصلي بروز اين تشنج نيز حمايت آشكار ايران از ارمنستان كه سرزمين‌هاي آذربايجان را اشغال كرده است، است.

راحم حاجي‌اف با اشاره به حمايت آشكار اقتصادي و سياسي ايران از ارمنستان گفته است كه ايران بر خلاف موضع آذربايجان، روابط تنگاتنگ با ارمنستان برقرار مي‌كند و اين عامل باعث تقويت موضع ايروان مي‌شود. وي گفت: اگر ايران مرزهاي خود با ارمنستان را مانند تركيه بسته بود، در اين صورت، اين كشور در وضع بسيار سنگيني قرار مي‌گرفت. علاوه بر اين، مشكلات جدي در رابطه با دخالت ايران در امور داخلي آذربايجان وجود دارد. متاسفانه، الهام علي‌اف يكي از اصول مهم ديپلماسي را بطور فاحش نقض مي‌كند. طفره رفتن از ديدار و مذاكرات در ديپلماسي مفهومي ندارد. زيرا، اين بدترين گزينه است.

وي با اشاره به امتناع الهام علي اف از ديدار با باراك اوباما در تركيه گفته است كه اين سياست در رابطه با ايران نيز ادامه دارد. حاجي‌اف معتقد است كه در واقع، الهام علي‌اف بايد دعوت ايران را بپذيرد و به اين كشور سفر كند. به گفته وي، مسائل نگران‌كننده آذربايجان در رابطه با ايران بايد به توجه تهران رسانده شود و موضع باكو در رابطه با سياست در پيش گرفته شده مطرح شود. وي افزود: ولي، الهام علي‌اف از اين امر اجتناب مي‌كند. در نتيجه، روابط ايران و آذربايجان متشنج‌تر مي‌شود. در واقع، الهام علي‌اف بايد دعوت را بپذيرد و صريحا به حكومت ايران اعلام نمايد كه آنها بايد از خط‌مشي حمايت از ارمنستان دست بردارند. اگر علاقه‌مند به برقراري روابط خوب با آذربايجان هستند، بايد به حمايت از ارمنستان پايان داده شود. همچنين، ايران به دخالت در امور داخلي آذربايجان را پايان دهد.

از سوي ديگر، حاجي‌اف با اشاره به نگراني الهام علي‌اف از متشنج شدن روابط ايران و غرب گفته است كه در واقع اين امر نيز نمي‌تواند تنها راه نجات باشد. زيرا، منافع آذربايجان مستلزم مذاكرات مستقيم وآشكار با كشورهاي داراي مشكلات با آذربايجان است. رييس‌جمهورآذربايجان نيز بايد موضع مطابق با منافع مردم به نمايش بگذارد. به گفته وي، اطلاعات ويكي ليكس نشان داد كه حكومت آذربايجان رفتارهاي غير صميمي با ايران و روسيه داشته است. وي افزود: اظهارنظر مقامات آذربايجان در مذاكرات پشت پرده و آشكار با يكديگر مغايرت دارد. دراغلب موارد، چنين بازي با كشورهاي بزرگ نتايج سنگيني براي كشورهاي كوچك در پي دارد.


به گفته وي، الهام علي‌اف صرفا بخاطر اشتباهات آشكار خود از سفر به ايران طفره رفته و همه اينها نتيجه سياست غير مسوولانه حكومت است. چنين سياست مي‌تواند وضع آذربايجان در مجامع بين‌المللي را وخيم‌تر كند.


مدل منطقه‌يي براي حل مشكلات امنيتي قفقاز
برخي از كارشناسان با اشاره به اين رفتارها معتقدند كه سفر دكتر لاريجاني به باكو در اين مقطع مناسب نيست مگر اينكه با هدف اتمام حجت نهايي به باكو براي پايان اقدامات شيطنت‌آميز خود عليه كشورمان باشد.  دكترعلي لاريجاني، رييس مجلس شوراي اسلامي ايران در اين سفر با تاكيد بر اينكه مداخلات بيگانگان باعث حادتر شدن مشكلات منطقه مي‌شود، بر ضرورت مدل همكاري منطقه‌يي براي حل مشكلات تاكيد كرد. لاريجاني درديدار با اوكتاي اسداف همتاي آذري خود، با اشاره به مصائب اشغال افغانستان گفت آنها با ادعاي مقابله با تروريسم و مواد مخدر به منطقه آمدند اما تجربيات 10 سال اخير اشغال افغانستان نشان مي‌دهد كه منطقه اكنون با دو مشكل تروريسم و مواد مخدر مواجه است كه هم براي ايران و هم براي ج. آذربايجان مشكل ايجاد كرده است.

لاريجاني با اشاره به ناكامي گروه مينسك در حل مناقشه قره باغ تاكيد كرد ورود بيگانگان در مساله قره‌باغ نيز موجب حل نشدن مساله شده است چندين سال ميانجيگري آنها مشكلي را حل نكرده است، چرا كه آنها بدنبال منافع خود هستند. رييس مجلس شوراي اسلامي ايران، با تاكيد براينكه تهران همواره از تماميت ارضي جمهوري آذربايجان حمايت كرده است حل مشكل قره‌باغ نيز نيازمند مدل منطقه‌يي است. وي با اشاره به تاكيد رييس‌جمهوري آذربايجان بر اهميت برگزاري اجلاس‌هاي سه‌جانبه ايران، تركيه و آذربايجان افزود در چارچوب مدل منطقه‌يي همكاري، اين فرمول خوبي براي ايجاد ثبات مي‌تواند باشد.


وي با اشاره به پيشنهاد رييس جمهوري آذربايجان مبني بر برگزاري نشست سه‌جانبه پارلمان سه كشور نيز افزود از نظر ما چنين نشست‌هايي مي‌تواند پرفايده باشد. لاريجاني همچنين با تشكر از شركت جمهوري آذربايجان در اجلاس بين‌المللي مبارزه جهاني با تروريسم در تهران افزود تروريسم موضوعي فراگير است كه بايد به صورت مشترك با ريشه‌هاي آن مقابله كرد. رييس مجلس شوراي اسلامي با اشاره به استفاده ابزاري امريكا از تروريسم افزود آنها درعراق اشغالي بارها با گروه‌هاي تروريستي در پشت پرده ديدار كرده‌اند تا اهداف خود را از طريق آنها به پيش ببرند. وي افزود مشابه همين رويكرد را در مقابله با سلاح‌هاي كشتارجمعي نيز در پيش گرفته و از يك‌سو ادعاي مبارزه با اين سلاح‌ها را دارند و از سوي ديگر خود آنها را توليد مي‌كنند، اين يك روش فريبكارانه است. رييس مجلس شوراي اسلامي در بخش ديگري از اظهارات خود با اشاره به تحولات در شمال خاورميانه و آفريقا افزود در اين خصوص دو مساله را بايد از يكديگر جدا كرد. وي افزود: يك بخش از اين تحولات مربوط به كشورهاي ديكتاتوري مورد حمايت امريكاست كه مردم از آنها به ستوه آمده‌اند مانند تونس، مصر، ليبي و يمن، كه ما ازاين قيام‌ها حمايت كرديم.


رييس مجلس شوراي اسلامي افزود مساله ديگر اينكه امريكا در برخي از كشورهاي اين منطقه بدنبال ماجراجويي است كه اولا قيا‌م‌هاي مردمي را منحرف سازد و هم در برخي از كشورها مسائل تصنعي ايجاد كند.


دكترلاريجاني با اشاره به تفاوت ماهيت اين دونوع تحولات گفت بايد اينها را از هم جدا كرد و با تشخيص واقعيت نبايد اجازه سوءاستفاده و فرصت‌طلبي به امريكا را داد. رييس مجلس شوراي اسلامي با تاكيد بر اهميت چانه‌زني‌هاي كشورهاي منطقه درباره اين مسائل افزود اهداف سفر ما از يك سو به مسائل مرتبط با گسترش همكاري‌هاي پارلماني دو كشور و يافتن مكانيسمي براي توسعه همكاري‌هاي كميسيون‌هاي پارلمان‌هاي دو كشور و همكاري‌ها در بين‌المجالس اسلامي و ديگر تشكل‌هاي بين‌المللي مربوط مي‌شود و بخش ديگر به رايزني‌ها درباره تحولات مهم منطقه‌يي و جهاني مربوط مي‌شود. دكتر لاريجاني با اشاره به تخريب بخشي از ديوار اطراف مسجد الاقصي به بهانه ايجاد فضاي سبز افزود اين توهين به مقدسات اسلامي است و بايد همه كشور در اين خصوص حساس باشند. رييس مجلس شوراي اسلامي افزود پارلمان و حكومت‌هاي كشورهاي اسلامي در اين مساله بايد موضع‌گيري كنند و پارلمان‌هاي ايران و جمهوري آذربايجان نيز در اين خصوص همكاري مي‌كنند.

دكتر لاريجاني با تاكيد بر اينكه ايران و جمهوري آذربايجان دو كشور دوست و برادر هستند افزود با توجه به پيوندها و اشتراكات دو كشور مناسبات بايد بيش از پيش گسترش پيدا كند، بويژه اينكه دو كشور در زمينه‌هاي اقتصادي ظرفيت‌هاي بسيار بالايي دارند. رييس مجلس شوراي اسلامي با تاكيد بر اينكه با اجرايي شدن اسناد امضا شده ميان دو كشور مناسبات هر چه بيشتر تحرك پيدا خواهد كرد افزود رييس‌جمهوري آذربايجان بر همكاري‌هاي دو كشور بويژه در زمينه انرژي، نفت و گاز تاكيد كرد و ما از اين موضوع استقبال مي‌كنيم.

در اين ديدار اوكتاي اسداف رييس پارلمان جمهوري آذربايجان با تشكر از پاسخ مثبت لاريجاني به دعوت وي براي سفر به ج. آذربايجان افزود ما در طول تاريخ باهم ديگر زندگي كرديم و اشتراكات ديني، تاريخي و فرهنگي دو كشور زمينه مساعدي براي توسعه مناسبات ايجاد كرده است. اسداف با اشاره به رو توسعه بودن مناسبات دو كشور افزود تاكنون بيش از نود سند امضا شده است. رييس مجلس ملي جمهوري آذربايجان همچنين با اشاره به مناقشه قره‌باغ و اشغال شدن بيست درصد از خاك اين كشور، از حمايت ايران از تماميت ارضي جمهوري آذربايجان در موضع‌گيري‌ها و در مجامع بين‌المللي تشكر كرد و افزود : ما باور داريم كه كشور دوست و برادرمان ايران، حمايت‌هاي خود از ما براي حل مناقشه قره باغ دريغ نخواهد كرد.


اوكتاي اسداف با تاكيد بر اينكه قدرت‌هاي بزرگ به دنبال منافع خود هستند افزود: نوزده سال تلاش گروه مينسك سازمان امنيت و همكاري اروپا براي حل مناقشه قره‌باغ نتيجه‌يي نداشته است اما جمهوري آذربايجان با وجود اينكه راه‌هاي ديگري براي حل مناقشه دارد همچنان بر مذاكره تاكيد دارد. رييس مجلس ملي جمهوري آذربايجان همچنين با تاكيد بر اينكه باكو همواره حمايت خود را از مساله فلسطين نشان داده است به سفر اخير رييس تشكيلات خودگران فلسطين به باكو اشاره كرد و افزود حمايت‌هاي باكو از فلسطين حمايت‌هاي مالي و سياسي است. رييس مجلس شوراي اسلامي ايران قبل از ديدار علني با رييس مجلس شوراي اسلامي ملاقات خصوصي با وي داشت.  رييس مجلس شوراي اسلامي همچنين از مزار حيدر علي‌اف رييس‌جمهوري سابق ج. آذربايجان و مزار شهداي استقلال و جنگ قره‌باغ ديدار و به آنها اداي احترام كرد. رييس مجلس شوراي اسلامي همچنين با الهام علي‌اف رييس‌جمهوري آذربايجان ديدار كرد. رييس مجلس شوراي اسلامي ايران به دعوت همتاي آذري و ديروز پنجشنبه وارد باكو شده و سفر وي تا روز شنبه ادامه داشت.