پرتاب ماهواره «فجر» در آینده‌ای نزدیک

یکی از دست اندر کاران پروژه ماهواره «رصد» با تشریح جزئیات کامل ماهواره رصد و مزیت‌ها و کاستی‌های آن گفت: ماهواره «رصد» در مدار قرار گرفته و عکس‌هایی را برای ما ارسال کرده است که این تصاویر قابل استفاده است، اما عملیاتی نیست.

مرتضی شهروی در گفت‌وگو با خبرنگار مهر در خصوص ویژگی‌های ماهواره «رصد» اظهار داشت: ماهواره «رصد» ماهواره‌ای است که توانستیم حجم و وزن آن را کاهش و قابلیتهایش را افزایش دهیم.
وی با بیان اینکه «رصد» نخستین ماهواره تصویربرداری با قدرت تفکیک حدود 150 متر است، گفت: ماموریت «رصد» تصویربرداری از سطح زمین است.
 
این دست اندرکار پروژه ماهواره «رصد» تصریح کرد: طی دو سال در دانشگاه مالک اشتر بر روی طراحی، ساخت، آماده سازی  و پرتاب ماهواره «رصد» کار شده است.
 
کوچک سازی مهمترین ویژگی «رصد»
 
وی با بیان اینکه «رصد» تمامی زیر سیستم‌های ماهواره کلاس میکرو را دارد گفت: قابلیت‌های این ماهواره نسبت به موارد مشابه افزایش پیدا کرده است به طوری که از تکنولوژی جدیدی در ساخت این ماهواره استفاده شده است.
 
شهروی مهمترین ویژگی ماهواره «رصد» را کاهش حجم و وزن این ماهواره دانست به گونه‌ای که در هزینه‌های پرتاب و قابلیت‌های اطمینان پرتاب موثر بوده است و افزود: تلاش بسیار زیادی را انجام دادیم که کوچک سازی این ماهواره را انجام دهیم تا وزن ماهواره «رصد» را به 40 کیلوگرم رساندیم.
 

 
استانداردهای فضایی در ماهواره «رصد»
 
وی با بیان اینکه ماهواره «رصد» را با توجه به قابلیتهایش حدود 3 برابر نسبت به ماهواره‌های مشابه که دارای چنین قابلیت‌هایی هستند کوچک کردیم در خصوص رعایت استانداردهای جهانی در کوچک سازی ماهواره گفت: استاندارد رایجی که هم اکنون مورد استفاده قرار می‌گیرد، استاندارد «A.C.S.F» اروپاست که فیلترها و آزمونهای خاص خود را دارد به نحوی که زیرسیستمهای مختلف جداگانه تست می‌شوند و سپس سیستم که تجمیع شد تست‌های سختی را می‌گذراند و همه اینها دستورالعمل‌هایی است که این استاندارد تعیین کرده است. بنابراین ما هم سعی کرده ایم که اغلب استانداردهای فضایی را برای ماهواره «رصد» پاس کنیم.
 
این دست اندر کار پروژه ماهواره «رصد» با بیان اینکه کوچک سازی و سبک سازی در سامانه‌های فضایی یک اصل بسیار مهم است و هدفگیری اصلی ما نیز همین موضوع بوده است گفت: «رصد» علی رغم اینکه همه قابلیتهای ماهواره تصویربرداری کلاس «B» را دارد ولی خیلی کوچک شده است که این ویژگی خیلی مهمی از نظر ما است چرا که در دنیا هم به سمت کوچک سازی سامانه‌های فضایی می‌روند البته آنها برای اینکه هزینه‌های خود را کاهش دهند این کار را انجام می‌دهند در حالی که ما به دلیل محدودیت در قابلیتهای پرتابگرمان به دنبال کوچک سازی سامانه‌های فضایی هستیم.
 
دستیابی به توانمندی تولید توان در مدار
 
وی دربیان دیگر ویژگی‌های این ماهواره به مهر گفت: برای نخستین بار در کشور از تکنولوژی‌های خاصی در برخی از زیرسیستم‌های این ماهواره استفاده کردیم به طوری که هم اکنون به جایی رسیده ایم که توانمندی تولید توان در مدار را داریم.
 
شهروی اضافه کرد: براین اساس باطریهایی را در این ماهواره مورد استفاده قرار دادیم که قابل شارژ هستند و این یعنی محدودیتی از نظر توان مصرفی ماهواره نداریم.
 
این دست اندر کار پروژه ماهواره «رصد» در عین حال گفت: البته از نظرهای دیگر با محدودیت مواجه هستیم مثلا به دلیل اینکه ارتفاع «رصد» کم است ماهواره بعد از مدت زمان کوتاهی افت مداری پیدا می‌کند و نهایتا به جو برخورد می‌کند اما با این وجود قابلیت مدیریت توان مصرفی را در مدار داریم و این یک تکنولوژی جدیدی است که به آن تکنولوژی تولید توان در مدار نیز می‌گویند.
 
 
استفاده از قابلیت‌های ثبت تصاویر و سامانه کنترل وضعیت برای نخستین بار
 
وی در ادامه به قابلیت تصویربرداری «رصد» اشاره کرد و افزود: برای نخستین بار است که به قابلیت ثبت تصاویر از طریق ماهواره بومی دست یافته ایم. البته تصاویر این ماهواره عملیاتی نیستند زیرا ما بیشتر به دنبال آزمون تکنولوژی بودیم که توانستیم آن را عملیاتی کنیم.

شهروی ادامه داد: ویژگی دیگر این ماهواره استفاده از سامانه کنترل وضعیت است به طوری که برای نخستین بار در کشور است که از تکنولوژی کنترل سمت گیری ماهواره به سمت زمین استفاده کرده ایم.
 
وی با اشاره به اینکه کشورهای پیشرفته ماهواره‌های با وزن 40 الی 50 کیلو گرمی را دارند، گفت: در حال حاضر رویکرد ناسا به جای ساخت و پرتاب ماهواره‌های بزرگ با هزینه‌های خیلی بالا، ارائه چند ماهواره کوچک که در کلاس نانو ماهواره است که همان قابلیت را دارد و از مجموعه این ماهواره‌ها اطلاعات مورد نظر را دریافت می‌کند.
 
این دست اندر کار پروژه ماهواره «رصد» در خصوص عمر مفید این ماهواره نیز گفت: پیش بینی ما از طول عمر این ماهواره در حدود 2 ماه است چرا که متاسفانه محدودیتهای پرتابگر ما به گونه‌ای است که این ماهواره را در مداری حدود 250 کیلومتری از سطح زمین مستقر کرده است و این ارتفاعی است که جو به شدت در پیمایش مداری ماهواره تاثیرگذار است و موجب می‌شود که ماهواره ارتفاع کم کند.
 
استفاده از فناوری سپر تشعشعی در «رصد»
 
وی افزود: سعی کرده‌ایم تا حد امکان عوامل دیگری که در طول عمر ماهواره موثرند را در ساخت ماهواره «رصد» لحاظ کنیم مثلا تکنولوژی تولید توان و یا فناوری استفاده از سپرهای تشعشعی را در این ماهواره تعبیه کرده ایم تا عمر مفید آن را افزایش دهیم.
 
شهروی در ادامه در خصوص اینکه ماهواره‌های کلاس «میکرو» در دنیا همانند ماهواره «رصد» طول عمر دو ماهه دارند، گفت: قابلیتهای پرتابگرهای آنها بالاتر است و ماهواره‌ها را در مدار 700 کیلومتری قرار می‌دهند. این ارتفاع سبب می‌شود که ماهواره عمر بیش از یک سال و نیم یعنی داشته باشد زیرا ماهواره در اثر مقاومت هوا افت ارتفاع ندارد.
 
پرتابگر «رصد» همان پرتابگر سفیر است
 
وی در ادامه گفتگوی خود با مهر در خصوص پرتابگر ماهواره «رصد» گفت: پرتابگر ماهواره «رصد» همان پرتابگر سفیر است البته با اصلاحاتی که بر روی آن انجام شده است. به عبارتی دیگر با استفاده از تجربیاتی که در پرتاب قبلی وجود داشت سعی شد اشکالات موجود تا حد امکان برطرف شود بنابراین در مراحل جدایش ماهواره از پرتابگر اصلاحاتی صورت گرفت که در پرتاب موفقیت آمیز ماهواره «رصد» بسیار موثر بود.
 
این دست اندر کار پروژه ماهواره «رصد» در بیان علت نساختن پرتابگر جدید برای پرتاب ماهواره «رصد» به مهر گفت: محدودیت سرمایه گذاری در حوزه فضایی بطور عام و در پرتابگر بطور خاص علت اصلی عدم ساخت پرتابگر جدید بوده است چون ساخت پرتابگر سرمایه عظیمی می‌خواهد.
 
وی با بیان اینکه برای ساخت ماهواره بسترسازی‌های زیادی لازم است که همه آنها در برنامه لحاظ شده است اما متاسفانه تاکنون محقق نشده است، گفت: با وجود اینکه محدودیت‌هایی در این زمینه داریم اما من روند را کندتر از آنچه که باید باشد می‌بینم.
 
 
ناگزیریم به حوزه فضا ورود کنیم
 
شهروی ادامه داد: در دنیا فقط 8 یا 9 کشور دارای تکنولوژی ساخت پرتابگرها هستند و این موضوع صرفا به علت داشتن تکنولوژی مورد نظر نیست بلکه به دلیل بحث‌های اقتصادی است. یعنی صرفه اقتصادی ندارد که خیلی از کشورها بخواهند به این موضوع ورود کنند اما ما به هر دلیلی می‌خواهیم به این موضوع ورود کنیم پس به نوعی ناگزیریم و اگر بخواهیم به این عرصه ورود کنیم باید هزینه هایش را بپذیریم. یعنی بدانیم که بالاخره با بودجه‌های معمولی نمی‌توان به این نقطه رسید و روندی که الان وجود دارد به این شکل است یعنی تصور می‌کنم به زودی به نتیجه نرسیم.

وی در ادامه به استراتژی دانشگاه مالک اشتر اشاره کرد و افزود: تمرکز ما برای طراحی و ساخت ماهواره‌های بومی جدیدتر بر سه اصل اساسی «کوچک سازی، سبک سازی و مقاوم سازی» است و تجربیات خیلی خوبی در این زمینه بدست آورده ایم.

ساخت پرتابگر نیاز شدید کشور است

این دست اندر کار پروژه ماهواره «رصد»  با بیان اینکه طراحی و ساخت پرتابگر نیاز شدید کشور است گفت: از طرفی ماهواره‌های عملیاتی می‌خواهیم و از طرفی محدودیتهای پرتابگر و هزینه‌های سنگین پرتاب را داریم اما با این وجود می‌خواهیم این قابلیت را در دانشگاه حفظ کنیم و گسترش دهیم.

دوربین ماهواره بعدی با رزولشن 50 متر خواهد بود

 وی بهبود قابلیت‌های دوربین تعبیه شده در ماهواره را نیز از جمله برنامه‌های دیگر دانشگاه مالک اشتر عنوان کرد و افزود: ما قصد داریم دوربین تعبیه شده در ماهواره «رصد» را از قدرت تفکیک 150 متربه قدرت تفکیک حدود 50 متر برسانیم البته با رنج وزنی حدود 20 کیلوگرم.

شهروی با اشاره به اینکه سامانه فضایی ساب سیستم‌های مختلفی دارد که اگر تنها فناوری دوربین ماهواره را بهبود دهیم اما سیستم‌های دیگری که ماهواره را پشتیبانی می‌کند را ارتقا ندهیم فایده‌ای ندارد، گفت: بنابراین باید ساب سیستم‌ها را هم ارتقا دهیم تا ماهواره ما بطور کامل ارتقا یابد.

وی اضافه کرد: از جمله ساب سیستم‌های ماهواره می‌توان به ساب سیستم کنترل وضعیت یعنی کنترل فرمان‌پذیری ماهواره برای زوم بر روی مناطق خاص اشاره کرد که باید آن را ارتقا دهیم.

«رصد» 5 الی 6 درجه خطای سمت گیری دارد

این دست اندر کار پروژه ماهواره «رصد» درباره درصد خطای «رصد» در سمت گیری نیز گفت: هم اکنون در حدود 5 الی 6 درجه خطا در سمت گیری ماهواره «رصد» داریم و اگر بخواهیم به رزولشن مورد نظر برسیم باید درجه خطا را به کمتر از یک درجه برسانیم که این کار مستلزم ارتقای ساب سیستم‌های مختلفی مانند حسگرها و الگوریتم‌های کنترلی است.

وی در خصوص برنامه‌های آتی دانشگاه مالک اشتر برای طراحی و ساخت ماهواره‌های جدید عنوان کرد: در حال حاضر یکسری طراحی‌های مفهومی و امکان سنجی‌هایی صورت گرفته است اما پروژه مصوبی برای شروع نداریم و منتظر هستیم تا اعتبارات این طرح‌ها تامین شود که بتوانیم کار خود را برای ساخت ماهواره‌های جدیدتر به طور جدی آغاز کنیم.

شهروی با تاکید بر لزوم افزایش قابلیت عملیاتی ماهواره‌های کوچک گفت: اگر ماهواره‌های کوچک ما قابلیت عملیاتی پیدا کند می‌توانیم در حوزه‌های مختلف شهری، جغرافیا و هواشناسی از تصاویر این ماهواره‌ها بهره برداری کنیم.

وی اضافه کرد: در این حوزه ما همه تصاویرمان را از ماهواره‌های خارجی می‌گیریم و ماهواره‌هایی که وجود دارند ماهواره‌هایی هستند که متعلق به ما نیستند و مشکلات خاص خودشان را دارند.
 

تصاویر «رصد» عملیاتی نیست

این دست اندر کار پروژه ماهواره «رصد» با بیان اینکه تصاویر ماهواره «رصد» قابل استفاده است اما عملیاتی نیست، گفت: هم اکنون ماهواره «رصد» در مدار قرار گرفته است و عکسهایی را برای ما ارسال کرده است اما این تصاویر عملیاتی نیست.
 
وی اضافه کرد: بعنوان مثال سازمان جغرافیایی کار عمده اش را با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای انجام می‌دهد که البته باید مجموعه‌ای از تصاویر با رزولشن بالا باشد تا مورد استفاده عملیاتی قرار گیرد.
 
این دست اندر کار پروژه ماهواره «رصد» خاطرنشان کرد: دانشگاه مالک اشتر بیشتر به دنبال اثبات توانمندی کشورمان در این حوزه است و اساسا ما در کار اول خیلی در پی این نبودیم که تصاویر ماهواره «رصد» را جایگزین تصاویر ماهواره‌های خارجی که هم اکنون از آنها استفاده می‌شود کنیم چون اصلا در شرایط فعلی چنین ادعایی را نمی‌توان کرد ولی با این حال عملیاتی شدن تصاویر ماهواره‌ها در دستور کار قرار دارد.

ماهواره «فجر» به زودی به فضا پرتاب می‌شود

وی در بخش دیگری از این گفتگو در رابطه با ماهواره «فجر» نیز به مهر گفت: متولی طراحی و ساخت ماهواره «فجر» سازمان صنایع فضایی صا ایران است و به نظر می‌رسد که ماهواره «فجر» هم اکنون در روند تستهای نهایی  پیش پرتاب قرار دارد که انشاء الله اگر تست‌ها موفقیت آمیز باشد ظرف ماه‌های آینده «فجر» به فضا پرتاب خواهد شد.