پايان 45 سال بيبرنامگي در شهر
بلندمرتبهسازيهاي افسارگسيخته، ساختمانهاي بيكيفيت، مديريتهاي سليقهاي، صدور دهها هزار بخشنامه و آييننامه بينتيجه و... تنها بخشي از پيامدهاي 45 سال اداره يك كلانشهر بدون برنامهريزي دقيق است. تا همين چندي پيش، كلانشهر تهران براساس طرح جامعي اداره ميشد كه از آخرين زمان تدوين و تصويب آن، 45 سال گذشته بود و همين مساله بخصوص در سالهاي اخير، پايتخت را با مشكلات و معضلات متعددي همراه ساخته و اداره شهر را براي مسوولان شهري با چالشهاي جدي مواجه كرده بود.
اما با تصويب طرح تفصيلي شهر تهران در سيصد و شصت و پنجمين جلسه شوراي شهر در فروردين امسال كه پشتوانه 5 سال كار كارشناسي را نيز با خود يدك ميكشيد، سرانجام پس از 4 دهه كلانشهر تهران داراي يك طرح تفصيلي جديد و به روز شد. مسوولان شهري اميدهاي بسياري به طرح تفصيلي جديد شهر تهران بستهاند؛ به طوري كه معتقدند با اجرايي شدن اين طرح از سال جاري و موظف كردن شهرداريهاي مناطق به رعايت بند به بند آن كلانشهر تهران از بسياري معضلاتي كه هماكنون با آن دست به گريبان است، مانند توسعه افسارگسيخته شهر، افزايش مهاجرپذيري و به دنبال آن حاشيهنشيني، ساخت و سازهاي غيرمجاز و... رهايي يابد.
تهران 45 سال پيش
45 سال پيش وقتي عبدالعزيز فرمانفرماييان (شهردار وقت) نخستين طرح جامع شهر تهران را در سال 1345 طراحي كرد و توسعه شهر تهران به صورت افقي بر مبناي اين طرح برنامهريزي شد هيچ كس فكرش را نميكرد كلانشهري مانند تهران با همه تغييرات و تحولاتي كه طي چند دهه اخير به خود ديده است، هنوز هم با همان طرح جامع 45 سال پيش اداره شود. از سوي ديگر، گرچه اين طرح نخستين طرح جامع شهري بود و براساس آن نيز طرح تفصيلي شكل گرفت، اما به نظر ميرسيد محاسبهها براي پهنهبندي شهر تهران براساس الگوي افقي چندان هم درست نبود. با اجرايي شدن اين طرح، بتدريج روستاهاي بسياري به درون شهر كشيده شدند و شهر تهران توسعه افسار گسيختهاي را در پيش گرفت كه همين موضوع موجب نابساماني و به هم ريختگي چهره شهر شد. همين امر موجب شد بتدريج شهر بدون برنامه و به دور از چشم مديران شهري از طرح تفصيلياش فاصله بگيرد؛ موضوعي كه كمكم از ديد مسوولان شهري به عنوان يك معضل خودنمايي كرد.
پايان اداره سليقهاي شهر
با آنچه گفته شد، از 45 سال پيش كه اولين و تنها طرح جامع و تفصيلي شهر تهران تهيه و تدوين شد، ديگر پايتخت داراي طرح جامع شهري نشد تا اينكه سال 82 بتدريج زمزمههاي از گوشه و كنار از سوي مديران شهري براي تهيه و تدوين طرح جامع شهر تهران به گوش رسيد.
حالا با گذشت 45 سال از نخستين طرح جامع و تفصيلي شهر تهران سرانجام با تصويب طرح جامع و تفصيلي شهر تهران در نخستين جلسات شوراي شهر در فروردين ماه امسال تهران صاحب سند مرجعي براي توسعه شهر ميشود.
اين طرح از ابتداي فروردين سالجاري مبناي توسعه شهر تهران قرار گرفته و قرار است كه از اين پس، تمام اتفاقاتي كه در گستره تهران شكل ميگيرد، با محوريت طرح تفصيلي باشد.
رئيس كميته شهرسازي و معماري شوراي اسلامي شهر تهران در جريان يكي از جلسات بررسي اين طرح به مسائل كارشناسي مورد تاكيد شوراي شهر اشاره كرد و ميگويد: از سال 87 تا سال 89 براي 22 منطقه تهران 406 نقشه با مقياس يك دو هزارم تهيه شد؛ بهگونهاي كه بتواند براي تمامي مناطق شهر تهران مرجع باشد.
خسرو دانشجو، رئيس كميته معماري و شهرسازي شوراي شهر تهران ضمن مثبت ارزيابي كردن قابليت اجراي اين طرح در شهر تهران ميگويد: تهيه طرح جامع و تفصيلي تفاوت بنياديني با روشهاي سنتي داشته است. وي انتظار شوراي شهر را حمايت، تاكيد و پافشاري شهردار تهران و معاون شهرسازي وي از طرح تفصيلي يكپارچه شهر تهران و عدمصدور هيچ پروانهاي خارج از اين دستورالعمل دانسته و معتقد است: با اجراي اين طرح ميتوان گفت شهر تهران داراي سند مرجعي است و ديگر با سليقه مديريتي اداره نخواهد شد.
نكته: جلوگيري از گسترش و توسعه شهر تهران از موضوعات مهم در طرح جامع و تفصيلي تهران است بهطوري كه براين اساس حتي مساحتي كمتر از مساحت فعلي براي تهران ديده شده است
رئيس شوراي شهر تهران نيز با تاكيد بر اينكه طرح تفصيلي يكپارچه شهر تهران يك طرح خشك نبوده و طرحي راهبردي و قابل انعطاف است، تصريح ميكند: گروهي 15 تا 20 نفره از استادان شهرسازي اين تغييرات را زير نظر داشته، ضمن اينكه برخي تغييرات به صورت دورهاي 5 ساله در اين طرح اعمال خواهد شد. طرح تفصيلي يكپارچه شهر تهران به عنوان يك سند مرجع به شمار رفته و از ابتداي امسال كسي اجازه رجوع به طرح تفصيلي گذشته را نخواهد داشت.
اين گفته محمدباقر قاليباف شهردار تهران است كه به لزوم وجود شوراي راهبردي براي اين طرح تاكيد كرده و ميگويد: پس از در اختيار قرار گرفتن نقشههاي ديجيتال شهر در سيستم تحت وب در دفاتر خدمات الكترونيك شهر، امكان تخلفات به حداقل ممكن خواهد رسيد، ضمن اينكه هر شخص ميتواند با رجوع به اين نقشه در خصوص وضعيت ملك خود برنامهريزي كند.
كنترل توسعه بيرويه شهر
جلوگيري از گسترش و توسعه شهر تهران از موضوعات مهم در طرح جامع و تفصيلي تهران است و حتي مساحت تهران كمتر از مساحت فعلي نيز ديده شده است.
قائم مقام معاونت شهرسازي و معماري شهرداري تهران با اشاره به اين كه در طرح تفصيلي تهران اين شهر، بزرگتر از آنچه هم اكنون هست، نميشود ميگويد: در طرح جامع تهران تاكيد جدي شده است كه از گسترش شهر جلوگيري شود و قرار نيست مساحت تهران از مساحت فعلي بيشتر شود.
نادر كرمي با بيان اين كه تعداد طبقات در طرح تفصيلي و در هر پهنه مشخص است، خاطر نشان ميكند: يكي ديگر از نكاتي كه در طرح تفصيلي براي جلوگيري از بروز ناهنجاري در گسترش شهر تاكيد شده، اين است كه با توجه به هر پهنه تعداد طبقات نيز مشخص است و مديريت سليقهاي در آن اعمال نخواهد شد.
به گفته كرمي بر اساس طرح جديد، ديگر بلند و كوتاه بودن ساختمانها را سليقه افراد مشخص نميكند و با توجه به پهنه، شكل ساختوسازها و تعداد طبقات تعيين شده است. از سوي ديگر معاون شهرسازي و معماري شهرداري تهران از اجراي قاطع طرح تفصيلي تهران از امسال خبر داده و ميگويد: با اجراي اين طرح، تهران پس از 30 سال براساس يك سند توسعه مشخص اداره خواهد شد.
معاون شهرسازي و معماري شهرداري تهران پيشبيني ميكند تغييرات در حداقل زمان ممكن انجام شود و مناطق موظف هستند تا همه پروانهها را براساس طرح تفصيلي جديد صادر كنند. به گفته وي همچنين ساختمانهايي كه شهرداري آنها را ميسازد نيز بايد علاوه بر داشتن پروانه ساخت، تاييد نماي ساختمان را از اداره كل معماري و ساختمان دريافت كنند.
معصومي تاكيد ميكند: با اجرايي شدن طرح تفصيلي شهر تهران، اجراي ماده 33 واحد شناسنامه فني و ملكي نيز براي همه ساختمانهاي شهرداري الزامي ميشود و شهرداران مناطق موظف هستند اين ضوابط را بهطور كامل رعايت كنند.
بلندمرتبهسازي روي گسلها؛ ممنوع
با توجه به زلزلهخيز بودن تهران ضرورت دارد توسعه شهر براساس برنامهاي جامع شكل بگيرد، اما نه تنها اين اتفاق نيفتاده بلكه حريم هيچ گسلي هم در آن رعايت نشده است. اين گفته پدر علم زلزله ايران است كه معتقد است: اگر از همان ابتداي توسعه ارضي و انساني شهر تهران، مديريت شهري اقدام به تهيه طرحهاي جامع و تفصيلي و بهتبع آن تعيين حريم گسلها ميكرد شايد شاهد بلندمرتبهسازي روي گسلها نبوديم كه درصورت وقوع زلزله بيشترين خرابيها و خسارات را به بار آورند. بهرام عكاشه تهيه و اجراي طرح تفصيلي را يك اتفاق بزرگ براي پايتخت دانسته و معتقد است: با اين اقدام حداقل روي گسلهاي اصلي شهر كه شناسايي شدهاند و ميزان تخريبشان مشخصشده بلندمرتبهسازي انجام نميشود و شهروندان در صورت وقوع زلزله آسيب كمتري ميبينند. سرانجام پس از 4 دهه توقف در تدوين و تصويب طرح جديدي براي اداره كلانشهر تهران اين شهر در حالي از امسال قرار است بر مبناي طرح تفصيلي جديد خود اداره شود كه مسوولان شهري اميد بسياري به كاركردهاي مثبت و موثر اين طرح براي اداره مطلوب شهر و كنترل بسياري معضلات مبتلا به آن بستهاند.
