موشکهای ضدزره؛ از تاو تا دهلاویه
موشک ضدزره از یک سلاح ساده ضدتانک به شکارچی تخصصی زرهپوشهای مدرن تبدیل شده است.
کد خبر: ۱۳۹۳۲۸۹
| | 1139 بازدید
به گزارش خبرنگار امنیتی و دفاعی تابناک، تانک زمانی نماد تقریباً شکستناپذیر قدرت زمینی بود؛ یک قلعه متحرک که زره ضخیم آن میتوانست در برابر بسیاری از سلاحهای موجود مقاومت کند. اما از نیمه دوم قرن بیستم، داستان تغییر کرد. موشکهای ضدزره به تدریج به یکی از جدیترین تهدیدها علیه تانکها و خودروهای زرهی تبدیل شدند و هر نسل از این سلاحها، ارتشها را مجبور کرد نسل جدیدی از زره، سامانههای حفاظتی و تاکتیکهای مقابله را توسعه دهند.
ایران نیز مانند بسیاری از ارتشهای جهان، مسیر توسعه سلاحهای ضدزره را از نمونههای خارجی آغاز کرد. خانواده تاو یکی از شناختهشدهترین موشکهای ضدزره حاضر در ایران است و پس از انقلاب، صنایع دفاعی کشور تلاش کردند نسخههای داخلی و خانوادههای جدیدی از این سلاح را توسعه دهند. حاصل این روند به موشکهایی مانند طوفان، دهلاویه و مشتقات مختلف آنها رسید.
طوفان را میتوان یکی از مهمترین خانوادههای موشک ضدزره ایران دانست. این موشک در اصل از خانواده آمریکایی TOW ریشه گرفته و ایران طی سالها نسخههای مختلفی از آن را توسعه داده است. مهمترین نکته درباره این خانواده، تجربه انباشتهای است که از تولید، نگهداری، آموزش و استفاده عملیاتی به دست آمده و بعدها زمینه را برای توسعه نمونههای جدیدتر فراهم کرده است.
در مقابل، دهلاویه بیشتر بهعنوان یکی از نمونههای جدیدتر موشکهای ضدزره ایران شناخته میشود که در طراحی آن از تجربه خانواده کورنت روسی تأثیر گرفته شده است. این موشک برای مقابله با زرههای مدرن و اهداف مختلف زرهی طراحی شده و در نمایشگاههای دفاعی ایران نیز بارها به نمایش درآمده است.
تفاوت مهم میان نسلهای قدیمی و جدید موشکهای ضدزره، فقط در قدرت نفوذ نیست. سامانههای امروزی باید با زرههای چندلایه، زره واکنشی، سامانههای حفاظت فعال و تاکتیکهای استتار و تحرک هدف مقابله کنند؛ بنابراین طراحی سرجنگی، نوع هدایت، سرعت واکنش و توانایی درگیری با زوایای مختلف، همگی اهمیت دارند.
جنگ زره و ضدزره؛ مسابقهای که هنوز تمام نشده است
یکی از مشهورترین مفاهیم در مهمات ضدزره، سرجنگی خرج گود یا HEAT است. این فناوری از انرژی انفجار برای ایجاد یک جت بسیار پرسرعت استفاده میکند که میتواند در زره نفوذ کند. اما با توسعه زرههای جدید، مهمات ضدزره نیز مجبور شدند تکامل پیدا کنند. در برخی موشکها از سرجنگی دو مرحلهای برای مقابله بهتر با زره واکنشی استفاده شده است.
تصویر کلاسیک موشک ضدزره، سربازی است که یک پرتابگر را روی شانه یا سهپایه حمل میکند؛ اما در ارتشهای مدرن این سلاح میتواند روی خودرو، بالگرد، پهپاد یا حتی سکوهای دریایی نصب شود. همین انعطافپذیری باعث شده موشک ضدزره از یک سلاح صرفاً پیادهنظامی به یک خانواده تسلیحاتی گسترده تبدیل شود.
تجربه جنگهای اخیر نیز نشان داده که تانکها بیش از گذشته با تهدیدهای چندگانه مواجهاند. موشک ضدزره تنها یکی از این تهدیدهاست؛ مین، توپخانه، پهپادهای شناسایی و مهمات سرگردان نیز میتوانند زنجیرهای از تهدیدها را علیه یک واحد زرهی ایجاد کنند. در چنین محیطی، بقاپذیری تانک فقط به ضخامت زره وابسته نیست.
برای ایران، توسعه موشکهای ضدزره یک اهمیت دیگر هم دارد. ایران از نظر جغرافیایی با محیطی مواجه است که در آن قدرت زرهی کشورهای منطقه قابل توجه است؛ بنابراین داشتن توان ضدزره متحرک و نسبتاً ارزان، بخشی از مفهوم دفاع زمینی و نامتقارن محسوب میشود.
اما نباید تصور کرد که یک موشک ضدزره بهتنهایی میتواند یک تانک مدرن را از میدان خارج کند. نتیجه واقعی به نوع هدف، زاویه برخورد، وضعیت زره، سامانههای دفاعی، شرایط میدان نبرد و کیفیت خدمه بستگی دارد. همین مسئله باعث شده ارتشها به سمت سامانههای حفاظت فعال حرکت کنند؛ سامانههایی که تلاش میکنند خود موشک ورودی را قبل از رسیدن به زره منهدم یا منحرف کنند.
اینجا مسابقه قدیمی زره و مهمات دوباره شکل میگیرد. هر بار که زره قویتر میشود، مهمات جدیدتر ساخته میشوند و هر بار که مهمات مؤثرتر میشوند، سامانههای دفاعی تازهای وارد میدان میشوند. این چرخه هنوز ادامه دارد.
در سالهای اخیر حتی پهپادها نیز به بخشی از این معادله تبدیل شدهاند. یک پهپاد کوچک میتواند یک خودروی زرهی را شناسایی کند و اطلاعات آن را در اختیار یک سامانه دیگر قرار دهد. در نتیجه، موشک ضدزره دیگر الزاماً خودش هدف را پیدا نمیکند؛ ممکن است در یک شبکه شناسایی و درگیری بزرگتر قرار داشته باشد.
این تغییر شاید مهمتر از افزایش قدرت نفوذ باشد. جنگ آینده میان زره و ضدزره، جنگ یک سلاح منفرد نیست؛ جنگ شبکهای از حسگرها، ارتباطات، سامانههای هدایت و مهمات است. هرچه اتصال میان این اجزا بهتر شود، زمان میان کشف هدف تا درگیری کاهش پیدا میکند.
توفان و دهلاویه از این منظر فقط دو نام در فهرست تسلیحات ایران نیستند. آنها بخشی از روند طولانی توسعه سلاحهای ضدزره هستند؛ روندی که از انتقال فناوری و تولید داخلی آغاز شد و به سمت خانوادههای متنوعتر، پرتابگرهای مختلف و سرجنگیهای پیچیدهتر حرکت کرده است.
با وجود ظهور پهپادها و مهمات سرگردان، موشک ضدزره هنوز جایگاه خود را از دست نداده است. تانک همچنان یکی از مهمترین ابزارهای عملیات زمینی است و تا زمانی که زرهپوش وجود داشته باشد، سلاح ضدزره نیز وجود خواهد داشت. تنها چیزی که تغییر کرده، شکل این رقابت است؛ رقابتی که امروز بسیار بیشتر از گذشته به فناوری، شبکه اطلاعاتی و سرعت تصمیمگیری وابسته شده است.
گزارش خطا
نظرسنجی
با کدام نرخ بنزین موافقید؟