دوگانه موهوم «جنگ یا مذاکره»

حضرت آیت الله سید مجتبی حسینی خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی در پیام به مناسبت هفته دولت (۶ / شهریور/ ۱۴۰۵)، مخالفت خود با هر نوع دوگانه سازی موهوم را اعلام کرده و در فرازی از این پیام گفتند: «هر نوع دوگانه‌سازی موهوم از قبیل جنگ یا مذاکره، وفاق یا تندروی، سازش یا جنگ‌طلبی که در گذشته به مردم عزیزمان خسارت‌هایی بی‌واسطه یا باواسطه وارد ساخته، از این پس هم میتواند همان تأثیر را به‌جا بگذارد.»

در ارتباط با این فراز مهم از پیام رهبر فرزانه انقلاب، به چند نکته باید توجه کرد.

۱. دوگانه‌سازی به معنای ایجاد تضاد میان موضوعات و مفاهیمی است که هریک به تنهایی چنانچه در جای خود مورد استفاده قرار گیرند، آثار مثبتی برای کشور و جامعه در پی خواهند داشت.

برای مثال، جنگ اگر برای دفاع از کشور در مقابل سلطه بیگانه و حفظ استقلال باشد، امری ضروری و پسندیده است و مذاکره نیز اگر در مقاطعی منجر به خاتمه عزتمندانه جنگ، دفع شر از کشور و تثبیت حقوق ملی باشد، اقدامی لازم و قابل تحسین است. 

اما اگر میان این دو ابزار حکمرانی، نوعی تضاد القا شود و با ایجاد دسته‌بندی‌های ساختگی، این دو مفهوم در مقابل یکدیگر قرار گرفته و طرفدارانی کسب کند، قطعا انسجام اجتماعی را تضعیف کرده و به وحدت ملی آسیب می‌زند.

دوگانه‌سازی‌هایی که معمولا توسط طیف‌های سیاسی رقیب، ایجاد شده و منافع جناحی را مد نظر دارد، باعث می‌شود مردم یا مسئولان رو در روی هم قرار بگیرند و دشمن از اختلاف و تفرقه سوء استفاده کند.

۲. در طول تاریخ، دیپلماسی و مذاکره میان دولت‌ها و در ابعاد دوجانبه، منطقه‌ای و جهانی، برقرار بوده و پیامبرانی همانند حضرت عیسی (ع) و پیامبراکرم (ص) را باید در زمره افرادی دانست که از این قدرت نرم به عنوان ابزاری برای پیشبرد اهداف الهی خود استفاده کرده‌اند. 

مطالعه تاریخی زندگی و عملکرد پیامبر اکرم (ص) نشان می‌دهد که علیرغم اتهام جنگ طلبی به ایشان از سوی اسلام ستیزان، آن بزرگوار در عین اعتقاد به جنگ و جهاد برای دفاع از کیان مسلمین، در موارد متعددی از مذاکره برای جلوگیری از جنگ و استقرار صلح، استفاده می‌کردند. 

مذاکره پیامبر اکرم (ص) با ابوطالب نماینده قریش در سال‌های اولیه بعثت، مذاکره با سران قریش در محاصره اقتصادی و اجتماعی در شعب ابیطالب، مذاکره فرستادگان پیامبر (ص) به حبشه با امپراطور آن کشور، مذاکره نمایندگان آن حضرت با یهودیان بنی قریظه در جنگ احزاب، مذاکره با بنی نضیر در حادثه قتل سهوی دو تن از یهودیان توسط مسلمانان و مذاکره با مشرکین در حدیبیه که به امضای پیمان صلح و نهایتا فتح مکه منجر شد، از نمونه‌های استفاده ایشان از ابزار مذاکره برای دفع شر دشمن بوده است.

۳. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در منظومه فکری رهبری نظام، جنگ برای دفاع از تمامیت ارضی و مذاکره برای دفع فتنه دشمن، مکمل یکدیگر و در جهت تأمین حداکثری منافع ملی بوده‌اند.

از نگاه ولی فقیه که طبق مفاد قانون اساسی، وظیفه صدور فرمان برای جنگ یا دادن مجوز برای صلح را دارد، مذاکره هیچگاه به معنای اعتماد به دشمن و یا عقب‌نشینی در برابر آن نبوده و در مواردی نیز به عنوان «نرمش قهرمانانه» برای عبور از یک وضعیت بد به وضعیت مناسب، استفاده شده است. 

رهبران معظم نظام در یک رویکرد هدایتی و حمایتی، همواره از مذاکره کنندگان خواسته‌اند تا با تکیه بر «قدرت نظامی» پای میز مذاکره حاضر شده و در امتداد جنگ، دشمن را وادار به پذیرش حقوق ملت ایران کنند.

ایشان بار‌ها با ادبیات و مضامین مختلف، آمادگی کامل برای جنگ در مقابل دشمن و مذاکره را برای دفاع از حاکمیت ملی و تامین امنیت کشور، لازم دانسته‌اند.

با این وصف، مترادف دانستن جنگ با خشونت و یا مذاکره با سازش و ایجاد دوگانه‌های موهوم مانند جنگ یا مذاکره و صلح یا سازش، در منظومه فکری رهبران معظم انقلاب، دارای اعتبار و جایگاه فکری نبوده است.

در مقطع فعلی نیز مذاکره هوشمندانه بدون پشتوانه میدان در برابر دشمن بدعهد مانند آمریکا بی‌نتیجه بوده و از سوی دیگر، رویارویی نظامی بدون تلاش برای کسب امتیاز سیاسی، خلاف مصلحت تلقی شده است.

۴. تاکید چندباره و هوشمندانه رهبر معظم انقلاب اسلامی به حفظ انسجام اجتماعی و وحدت ملی با پرهیز از دوگانه سازی‌های موهوم، در شرایط حساس کنونی، باید مورد توجه و اجرای مسولان خدوم، اصحاب دلسوز رسانه و قلم و بیان و مردم فهیم، قرار گیرد.

تاریخ پر فراز و نشیب انقلاب اسلامی نشان داده که در مقاطع حساس، تبعیت از تدابیر جامع رهبریت انقلاب، موجب عبور از گردنه‌های دشوار شده و امنیت و آرامش را در کشور برقرار کرده است.

خوشبختانه در برهه فعلی، مسئولان، نیرو‌های مسلح و سران سه قوه برای اجرای فرامین رهبری و خدمت به نظام اسلامی، متحد هستند و در میدان و دیپلماسی هماهنگی وجود دارد و قطعاً تصمیمات مهم پس از مشورت در شورای عالی امنیت ملی و با نظر مقام معظم رهبری اتخاذ خواهد شد.

در این مقطع نیز پیروی از ولی فقیه و حفظ وحدت کلمه و اتحاد مقدّس در مقابل دشمنان بیرحم و جرار آمریکایی و صهیونیستی و حمایت از نیرو‌های جان برکف مسلح و اعتماد به مسئولان دلسوز در هر سه قوّه، عاملی راهبردی برای خنثی‌سازی جنگ‌های ترکیبی، تقویت بازدارندگی و بی‌اثر کردن محاسبات راهبردی خصم زبون خواهد شد.

*سفیر پیشین ایران در جمهوری آذربایجان