وضعیت شکننده عرضه گاز در خاورمیانه/ رقابت برای جذب محمولههای جایگزین
بررسی تحولات بازار بینالمللی گاز در هفته منتهی به ۱۰ ژوئیه ۲۰۲۶ نشان میدهد تشدید تنشهای ژئوپلیتیکی در غرب آسیا، قیمت گاز طبیعی و الانجی را در بازارهای اروپا و آسیا افزایش داده است. همزمان، صادرات گاز ایران به ترکیه به رکوردی تازه رسیده. همچنین، گزارشها از تداوم موانع پیش روی پروژه خط لوله «ترنسصحرا» و چشمانداز شکننده عرضه گاز در میانمدت حکایت دارند.
به گزارش تابناک تازهترین شماره هفتهنامه تحلیل تحولات جهانی نفت، گاز، انرژی و تغییر اقلیم ادارهکل امور اوپک، مجامع و سازمانهای بینالمللی وزارت نفت نشان میدهد ثبت رکورد تازه صادرات گاز ایران به ترکیه از مهمترین تحولات بازار گاز در هفته گذشته بوده است.
براساس دادههای یورواستات و سازمان تنظیم مقررات بازار انرژی ترکیه، صادرات گاز ایران در ماههای آوریل و مه ۲۰۲۶ به بالاترین سطح تاریخی خود رسید و واردات گاز این کشور از ایران نیز در پنج ماه نخست سال، نسبت به مدت مشابه سال گذشته، ۶۵ درصد افزایش یافته است.
گزارش یاد شده علت اصلی این رشد را رقابتیبودن قیمت گاز خط لوله ایران در مقایسه با محمولههای گرانقیمت الانجی اعلام میکند؛ موضوعی که باعث شده گاز ایران پس از آذربایجان به دومین گزینه برای بازار ترکیه تبدیل شود. قرارداد صادرات گاز ایران و ترکیه در پایان ماه جاری میلادی پایان مییابد و با توجه به پایانیافتن برخی قراردادهای گازی ترکیه با روسیه و الجزایر، احتمال تلاش آنکارا برای تمدید همکاری با ایران وجود دارد.
در مجموع بازار جهانی گاز در هفته گذشته بیش از هر عامل دیگری تحتتأثیر تنشهای ژئوپلیتیکی غرب آسیا قرار داشته است. کاهش عرضه الانجی از خلیج فارس، رقابت برای جذب محمولههای جایگزین را افزایش داده و سبب رشد قابل توجه قیمتها در بازارهای اصلی شده درحالیکه محدودیت ظرفیت صادراتی آمریکا باعث کاهش قیمت در بازار داخلی این کشور شده است.
میانگین قیمت گاز طبیعی در بازار شمال شرق آسیا با افزایش یک دلار و ۲۸ سنت به ۱۷ دلار و ۴۸ سنت بهازای هر میلیون بیتییو رسید. قیمتها در جنوب غرب اروپا، بازار «تیتیاف» هلند و «انبیپی» انگلیس نیز بهترتیب با افزایش ۱.۴۷، ۱.۳۱ و ۱.۴۳ دلار همراه بود اما در بازار هنریهاب آمریکا به دلیل محدودیت صادرات الانجی، میانگین قیمت ۲۳ سنت کاهش یافت و به ۳ دلار و ۱۲ سنت در هر میلیون بیتییو رسید.
با بررسی روند اجرای پروژه خط لوله «ترنسصحرا»؛ پروژهای که قرار است گاز نیجریه را از طریق الجزایر به اروپا منتقل کند، اگرچه عملیات اجرایی بخش الجزایری خط لوله آغاز شده اما مشکلاتی مانند نیاز به ۱۳ میلیارد دلار سرمایهگذاری، ناامنی مسیر، خرابکاریهای مکرر، ضعف هماهنگی میان کشورهای مشارکتکننده و محدودیت منابع گازی قابل صادرات همچنان آینده این پروژه را با ابهام روبهرو کرده است. محدودیت ظرفیت خطوط انتقال گاز در اروپا، بهویژه در اسپانیا و ایتالیا و نبود تمایل برای سرمایهگذاری در توسعه زیرساختها از دیگر عوامل کند کننده اجرای پروژه به شمار میرود.
براساس برآورد آژانس بینالمللی انرژی، عرضه گاز خاورمیانه در سال ۲۰۲۶ به دلیل کاهش تولید و صادرات قطر و امارات افت محسوسی خواهد داشت اما افزایش تولید در آمریکای شمالی، آفریقا و دیگر مناطق جهان بخش عمده این کمبود را جبران میکند. آسیب به زیرساختهای انرژی و افزایش تقاضا، امنیت عرضه گاز را همچنان در وضعیت شکنندهای قرار داده و تکمیل سریع پروژههای جدید را به ضرورتی راهبردی برای بازار جهانی تبدیل کرده است.
